**Leo núi Lâm Viên nhớ rừng Đà Lạt **
Địa hình bình sơn còn tạo ta cho khách du lịch Đà Lạt cái thú trèo núi Lâm Viên, dạo chơi hoặc săn bắn trong rừng chân núi Lâm Viên. Những hoạt động du lịch bổ ích, hấp dẫn này được thực hiện chỉ cách trung tâm Đà Lạt chừng mười lăm cây số, với đường đi lối lại thuận lợi, phong cảnh kỳ thú.
Núi Lâm Viên có thể là một dạng núi sót, dài hơn 3 km, cắt xẻ dạng răng cưa, lô xô trong mây một số đỉnh cao 2.000 m, cao hơn cả là đỉnh Lâm Viên (2.165 m). Cùng với một loạt các đỉnh núi khác cao trên 2.000 m người ta cho rằng trong các giai đoạn lịch sử địa chất cổ xưa đã hình thành một bề mặt ở độ cao như vậy. Sau rồi các hoạt động phá hủy của nội lực và ngoại lực đã cắt xẻ làm đổ vỡ từng mảng của mặt bằng cao đó, cho đến nay chỉ còn sót lại một số đỉnh rải rác đó đây như là những chòi canh kiên cố của người khổng lồ. Từ chiếc chòi canh Lâm Viên nhìn về thấy toàn cảnh bình sơn Đà Lạt hiện ra có dáng một thung lũng mở rộng, trong đó thành phố Đà Lạt được xây dựng với những kỹ thuật và nghệ thuật kiến trúc hiện đại ở trung tâm của cái thung lũng cổ đó.
Ai đã từng làm quen với nhiều núi cao, rừng sâu ở Việt Nam thì khi leo núi Lâm Viên hẳn sẽ khắc sâu một ấn tượng không thể nào quên, đó là thảm rừng thông thuần loại. Có biết bao nhiêu câu hỏi hóc búa được đặt ra xung quanh khu vực rừng thông đặc biệt này: Giữa xứ sở nhiệt đới rừng thông xuất hiện từ bao giờ? Thông bản địa, hay thông từ đâu tới? Rừng thông tự nhiên hay rừng trồng?... Nhưng thôi, chắc bạn đồng ý những chuyện rắc rối đó để trả lại cho các nhà nghiên cứu sinh vật. Tò mò một chút, lúc các bạn ngồi nghỉ cùng nhau trên một phiến đá lớn phô ra trên sườn núi, bạn hãy đem nhánh thông đã ngắt từ cao nguyên Di Linh ra đối chiếu thử. Bạn sẽ thấy từ mỗi cuống lá thông này mọc ra hai nhánh lá như đôi râu con sén tóc. Người ta gọi nó là thông hai lá (Pinus merkusina) còn thông Lâm Viên là thông ba lá (Pinus khasya). Thông hai lá thường mọc trên địa hình tương đối bằng phẳng hay hơi lượn sóng, trên lớp đất cát hay đất feralit mỏng do đá phiến phong hóa ra, có khi nó mọc cả trên đất bazan ẩm hơn và có lớp kết von. Tuy là loài lá kim, song thông hai lá không ưa nhiệt độ thấp nên chúng thường mọc ở vành đai thấp dưới 1.000m. Tuyệt đại bộ phận diện tích rừng thông hai lá tập trung trên cao nguyên Di Linh. Chúng dễ dàng tái sinh dưới tán rừng thông hay một số loại rừng thứ sinh khác. Trong khi đó thông ba lá là loài cây ưa sáng, đòi hỏi đất thoát nước tốt và không chịu được nhiệt độ cao. Chính vì thế chúng mọc tốt ở trên các sườn núi và trên các đường đỉnh núi có độ cao từ 1.000 m đến 1.800 m. Bình sơn Đà Lạt là địa bàn có điều kiện tối cần đối với thông ba lá.
Dạo chơi trong rừng thông ba lá quả là thú vị, bởi lẽ dưới tán rừng lá kim này vừa đủ sáng lại vừa đủ mát, đủ khô và đủ thoáng. Rừng tuy cũng có thể có tới bốn tầng nhưng không rậm rịt, âm u như quang cảnh của các rừng rậm nhiệt đới lá rộng mà ta thường gặp ở các khu vực núi thấp khác. Rừng ở đây có tầng trên cùng là tầng cây thông, tuy tán giao nhau nhưng ánh sáng mặt trời vẫn dễ dàng lách qua kẽ lá, cành cây, chiếu dọi xuống đến tận mặt đất. Tầng thứ hai là tầng cây gỗ nhỏ, chỉ loáng thoáng một vài loài ưa lạnh như sồi, giẻ. Sức sống không mãnh liệt lắm. Tầng cây bụi cũng rất thưa thớt, còn dưới cùng là một thảm cỏ mịn màng, sạch sẽ đi rất êm chân.
Nói đến thông tức là nói đến một nét đặc trưng cơ bản của thiên nhiên Đà Lạt. Có tài liệu kể rằng A. Yersin là người có công phát hiện ra địa bàn và khai sinh ra thành phố Đà Lạt vào những năm 1892-1893. Nếu cho rằng điều đó là sự thực thì bạn hãy thử nghĩ xem cái gì ở đây đã có sức hút mãnh liệt đầu tiên đối với viên thầy thuốc trẻ đầy tài năng này? Phải chăng trước hết đó là thông? Đối với một thầy thuốc người châu Âu giữa bầu trời nắng lửa của vùng nhiệt đới mà bắt gặp một rừng thông bạt ngàn hàng chục vạn hecta, gần như thuần loại thì quả là bước tới một "thiên đường"! Dưới con mắt của nhà bác học Yersin, rừng thông không chỉ có ý nghĩa gợi lên những hình ảnh, những tình cảm da diết về quê hương xứ sở, không chỉ có vẻ đẹp về mặt hình thức mà môi trường của rừng thông với bầu không khí ngát mùi thơm térébenthine là điều kiện lý tưởng trong việc bồi dưỡng sức khỏe cho con người. Lại nữa, mặc dù ở vĩ độ 11 độ 57 phút bắc của vùng nhiệt đới, nhưng do ở độ cao trên 1.500m nên bầu trời Đà Lạt lúc nào cũng thoáng đãng, mát mẻ, khô ráo, dễ chịu với nhiệt độ trung bình tháng không thấp dưới 16 độ C nhưng cũng không vượt quá 20 độ C. Theo y học thì điều kiện khí hậu của mùa xuân vĩnh cửu này không chỉ làm cho con người tăng thể lực, mà còn làm thư giãn thần kinh, tinh thần sảng khoái và từ đó tình cảm cũng trở nên cởi mở, dịu dàng. Một người nào đó đã nghĩ ra một cách lý giải rất hóm hỉnh về địa danh "Đà Lạt". Họ cho rằng cái tên Đà Lạt là do Yersin đã khai sinh ra bằng cách ghép các chữ đầu của một câu tiêu ngữ bằng tiếng La tinh "Dat Aliis Laetitiam Aliis Temperiem", nghĩa là "đem cho người này nguồn vui, cho kẻ nọ thời tiết tốt". Chữ Dalat sau được người Việt Nam đọc trái đi là Đà Lạt. Chính do phát kiến này mà người Pháp tiến hành xây dựng thàh phố "Paris thu nhỏ", một thành phố nghỉ mát hiện đại, tráng lệ trong rừng thông, phục vụ các quan chức Pháp trong các tháng không về được "chính quốc".
Có thể nói một cách không quá rằng vì có rừng thông nên có thành phố Đà Lạt và có thành phố Đà Lạt làm cho rừng thông phát huy đầy đủ tính năng, tác dụng của nó. Trước mắt và lâu dài việc khai thác, chế biến gỗ, nhựa thông là một trong những phương hướng kinh tế quan trọng góp phần quyết định sự tồn tại và phát triển của thành phố Đà Lạt. Khách du lịch qua thăm chợ Đà Lạt thường tập trung nhiều nhất vào những quầy hàng mỹ phẩm lưu niệm làm bằng gỗ thông của những người thợ thủ công tài hoa, những nghệ nhân có đôi bàn tay vàng. Bạn có thể tìm thấy trong các quầy hàng lưu niệm này những hình mẫu nhà đặc biệt của thành phố Đà Lạt, những chiếc hộp đồ khâu thêu, những hộp đồ phấn son, hộp bút, bìa anbom, bìa lịch v.v... mỗi thứ một vẻ đẹp riêng, tất cả đều được khắc chạm đen hoặc in hoa màu trên nền gỗ thông nhẵn bóng véc ni ánh vàng. Khách có thể phải đắn đo, suy tính xem nên mua vật lưu niệm nào thích hợp nhất với người mà mình định tặng song có một chi tiết mà không khách hàng nào chịu bỏ qua, đó là đòi hỏi trên vệt lưu niệm phải có hai chữ ?Đà Lạt?, mặc dầu nếu như không có hai chữ đó thì mặt hàng mỹ phẩm của Đà Lạt cũng không bao giờ có thể lẫn lộn với sản phẩm mỹ nghệ của các địa phương khác. Thế nhưng cũng như hoa Đà Lạt, đồ mỹ phẩm của thành phố du lịch nổi tiếng này không thể chỉ trông vào khách hàng nội địa mà phải tìm cách đi xa hơn, sang thị trường các nước ngoài. Muốn vậy không những cần phải chú ý hơn tới các mặt hàng mà còn rất cần giải quyết vấn đề bảo hành các mỹ phẩm, vấn đề bao bì sao cho có thể sử dụng tương đối bền trong những điều kiện, khí hậu khác với á nhiệt đới trên cao nguyên của Đà Lạt.
Đà Lạt là thành phố trong rừng thông. Vắng bóng cây thông Đà Lạt sẽ như một cơ thể mất linh hồn. Mọi người dân Đà Lạt đã ý thức rất rõ điều này. Vì vậy trong thời kỳ địch tạm chiếm đã có lúc bọn Mỹ định phá rừng thông, thực hiện chính sách "khai quang", lập tức chúng đã vấp phải làn sóng công phẫn của nhân dân, của các nhà trí thức Đà Lạt ầm ầm nổi dậy như sóng trào, thác đổ. Hàng loạt cuốn sách, bài báo liên tiếp xuất hiện, kịch liệt phản đối hành động man rợ của kẻ địch. Đồng bào khẳng định rằng phá hủy rừng thông là xúc phạm tới hồn thiêng của quê hương xứ sở. Quả vậy, cùng trăn trở với những cái Đà Lạt cần phải có thì mới có thể nhận thức đúng đắn vị trí của cây thông trên bình sơn Đà Lạt, ít ra cũng phải tính tới ý nghĩa kinh tế, ý nghĩa du lịch và ý nghĩa khoa học của nó.
Những mảnh gương soi giữa núi đồi
Nếu hiển nhiên theo nghĩa thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, cấu thành bởi các hợp phần tự nhiên có quan hệ qua lại mật thiết với nhau, trong đó có những yếu tố trội, coi như những dấu hiện quyết định bản chất của tự nhiên thì có thể hiểu phong cảnh thiên nhiên Đà Lạt như là kết quả của một sự kết hợp hài hòa, nhuần nhị giữa hai yếu tố thông và nước. Người ta gọi Đà Lạt là "thành phố hoa", "thành phố rau xanh", "thành phố cây trái"... Tất cả những sản phẩm đó làm sao thoát ly khỏi yếu tố độ ẩm, yếu tố nước. Nước có vai trò to lớn đối với sự tồn tại và phát triển của giới sinh vật Đà Lạt nói riêng của thành phố Đà Lạt nói chung. Song ở đây chúng tôi chỉ muốn giới thiệu với các bạn đôi nét về nước dưới góc độ tài nguyên du lịch của thành phố trên độ cao 1.500 m.
Chúng tôi đã mời các bạn đi thăm các thác nước xuất hiện do những dòng suối, con sông "bước hụt" qua những vách núi dốc đứng của cao nguyên. Thác lớn, thác nhỏ, thác ở gần, thác ở xa trung tâm thành phố Đà Lạt có thể kể đến rất nhiều, mỗi thác nước tạo ra một vùng ẩm rừng cây, hoa lá xum xuê. Dù có bàn tay tô điểm thêm của con người hay hoàn toàn tự nhiên thì mỗi thác nước cũng đều là một thắng cảnh mỹ lệ khó có thể nói thác nào là đẹp nhất. Nếu như thác nước là những nét chấm phá sống động của phong cảnh thiên nhiên Đà Lạt thì hồ nước lại là những mảnh gương soi duyên dáng giữa núi đồi.
Ai đã một lần nghe nói hoặc đọc sách đến địa danh Đà Lạt thì cũng đã một lần biết đến tên hồ Xuân Hương, cái tên đầy thơ mộng và gợi cảm. Hồ Xuân Hương nằm ở tung tâm thành phố, có hình dáng như một mảnh trăng lưỡi liềm với chu vi khoảng 5.000 m, gác chênh chếch theo hướng đông bắc - tây nam. Nhìn toàn cảnh từ con suối đổ vào hồ ở đầu đông bắc rồi con suối từ hồ đổ ra ở đầu tây nam thì hồ có dáng dấp một hồ nhân tạo, có nguồn gốc từ một khúc sông được đắp đập chặn ở hai đầu để giữ nước. Nhưng cũng có người muốn cắt nghĩa nguồn gốc hình thành hồ là do một đứt gãy kiến tạo; đứt gãy này có liên quan đến việc hình thành hàng loạt các hồ khác như hồ Mê Linh, hồ than thở. Cho dù là nguồn gốc như thế nào đi nữa thì hồ Xuân Hương cũng đã và đang tồn tại như một cảnh đẹp nổi tiếng của một thành phố đẹp. Xung quanh hồ là một con đường nhựa láng bóng, xe ô tô chạy êm ru, không hề gây cho khách bộ hành cảm giác khó chịu vì bị bụi phả vào mặt, hay vì những tiếng còi đinh tai nhức óc như ở các thành phố huyên nào không khí sản xuất và thương mại. Viền quanh hồ cũng là một vườn hoa lớn sắc màu rực rỡ với những hàng rào xanh xén tỉa duyên dáng. Từng đoạn từng đoạn lại xuất hiện một ngã ba rẽ xuống đường bờ hồ theo một con dốc nhẹ; nghĩa là từ mọi hướng đều có những con đường đổ về hồ. Bao quanh hồ là các dãy đồi, quả đồi cứ cao dần, cao dần tầng tầng lớp lớp như kiểu kiến trúc của một sân vận động vĩ đại. Vì vậy không phải chỉ có những dãy phố ven hồ mới có điều kiện ngắm hồ mà từ những chiếc lan can kiểu cách hoặc từ những chiếc sân thượng tân kỳ của các toà biệt thự ở cách rất xa hồ người ta vẫn có thể hướng về hồ, ngắm cảnh hồ và tận hưởng những làn gió mát từ hồ thoảng tới. Những đêm pháo hoa rực rỡ tên bầu trời hồ Xuân Hương hầu như cả thành phố Đà Lạt đều được thưởng thức một cách trọn vẹn. Và trong những đêm bình thường thì từ khung cửa sổ của các tòa nhà xây trên các quả đồi cao, ở cách xa hồ vẫn có thể nhận ra bóng dáng hồ Xuân Hương với hệ thống đèn nê-ông lấp lánh đủ để người ta phân biệt những nhành liễu thướt tha, những gốc thông gia cổ kính, những tán là hình tháp nhiều tầng của các cây sa một hoặc bách tán đứng soi bóng dưới làn nước lóng lánh như dát bạc, đôi lúc như tỏa ra trăm hồng, nghìn tía. Những tà áo dài trắng lất phất bay trên bờ hồ trong ánh nắng vàng là hình ảnh mà người Đà Lạt đã gửi gắm trăm nhớ ngàn thương. Nước hồ Xuân Hương luôn luôn được thay đổi nên lúc nào cũng trong sạch. Những chiếc xe đạp nước mang hình dáng thiên nga vẫy chào các bạn trẻ với tấm lòng nhiệt tình mến khách. Những phút dạo chơi trên mặt hồ Xuân Hương chắc chắn sẽ là khó phai mờ trong ký ức mọi người.
Khách tham quan thành phố "Paris nhỏ" không ai không trầm trồ trước cảnh hồ Xuân Hương tuyệt diệu. Giống như hồ Gươm của Hà Nội, hồ Xuân Hương đã được các nhà nhiếp ảnh thu vào ống kính theo nhiều góc độ khác nhau để giới thiệu như là một nét đặc biệt của Đà Lạt. Thế nhưng cũng có du khách còn đôi chút chưa toại nguyện, cho rằng vì nằm ở trung tâm thành phố nên hồ Xuân Hương còn thiếu vẻ trầm tĩnh thích hợp để cảnh sắc tăng thêm chất thơ và tăng thêm vẻ huyền ảo, mộng mơ. Nếu quả vậy xin mời khách tới thăm hồ Than Thở, một cái hồ mà tên của nó đã gợi trí tò mò của mọi du khách gần xa. Hồ Than thở nằm ở phía đông bắc Đà Lạt, cách trung tâm thành phố chừng km. Nơi đây rõ ràng thông với nước như quyện vào nhau. Giữa một rừng thông mênh mông tưởng chừng như bất tận lộ ra một khoảng trời trong xanh chiếu sáng mặt nước của một chiếc hồ dài hầu như lúc nào cũng lăn tăn gợn sóng. Trên bờ hồ, dưới tán thông là một thảm cỏ mềm mại, xanh mượt, tràn đầy sức sống. Một không khí yên lặng gần như tuyệt đối bao trùm lên cảnh vật. Một sự yên lặng đến kỳ lạ khiến cho ai nấy dù có hiếu động đến đâu cũng không nỡ làm cho thiên nhiên náo động. Tất cả chỉ còn lại một thứ âm thanh đặc biệt: Tiếng thông réo như từ đâu đó xa tít vọng về từng đợt, từng đợt kéo dài dư âm trên mặt nước hồ im ắng. Trong cảnh huống này những người giàu cảm xúc dễ nẩy ra những tứ thơ đượm buồn man mác, dễ hình dung ra tiếng ai than, ai thở trong nỗi niềm uẩn khúc, u hoài. Hình như trước đây đã có một nhà văn nào đó xây dựng nên nơi bờ hồ này câu chuyện về một mối tình trắc trở để cắt nghĩa cho cái tên hồ "Than Thở". Đi chơi hồ bạn hãy chiêm nghiệm mà xem, cái cảm giác than thở, thở than ấy hình như không thể nào vụt tan đi được, nó chỉ mờ dần, chìm dần vào ký ức khi ô tô đưa bạn về lại trung tâm thành phố trong tiếng ồn ào của phố phường nhộn nhịp.
Dạo chơi quanh hồ Than Thở là một dịp tốt làm thư giãn thần kinh, làm tâm hồn thư thái, lấy lại cân bằng thể lực sau những ngày làm việc căng thẳng đầu óc, mệt mỏi.
Vượt qua một cái đập nhân tạo, men theo một dòng suối nhỏ, ta sẽ đến một "mảnh gương soi" nữa của Đà Lạt. Đó là hồ Mê Linh. Quanh hồ là một con đường nhựa mang tên hồ. Tuy cách xa nhau không là mấy, thậm chí có người cho rằng hai hồ Mê Linh và Than Thở chỉ là hai khúc của cùng một con sông cũ, song cảnh sắc hai nơi hầu như khác hẳn nhau. Hồ Mê Linh có vẻ đẹp của một sự kết hợp hài hòa giữa thành tạo tự nhiên và những công trình kiến trúc mỹ thuật của con người. Kiến trúc quanh hồ không thiên về to lớn, đồ sộ mà chủ yếu là xinh xắn và kiểu cách. Hình như các chủ nhân của các biệt thự bên hồ này không ai có ý định làm thay đổi dáng vẻ tự nhiên của tạo hóa mà chỉ muốn tô điểm thêm đôi nét thật tinh xảo để cho cảnh hồ càng thêm đẹp, thêm duyên.
Trong thành phố còn có hồ Vạn Kiếp và một số hồ nhỏ khác. Cũng như các thác nước, mỗi hồ từ nhỏ đến lớn đều là một thắng cảnh không thể bỏ qua. Đối với hoạt động du lịch "những mảnh gương soi giữa núi đồi" là những cảnh đẹp hiếm thấy, vì vậy cần phải biết khai thác triệt để sao cho vừa thỏa mãn nhu cầu chiêm ngưỡng cảnh đẹp, vừa có được những phút vui chơi giải trí bằng những hoạt động thể thao lành mạnh trên mặt nước hồ và bên bờ hồ.
Du khách từ nhiều nơi đến với Đà lạt có thể có những cách nhìn khác nhau, có thể đặt cho Đà Lạt những cái tên khác nhau. Riêng về quang cảnh tự nhiên thì hầu như mọi người đều thống nhất nhận định rằng sự kết hợp nhuần nhị giữa thông và nước trong điều kiện khí hậu của mùa xuân vĩnh cửu trên cao nguyên vùng nhiệt đới chính là nét đặc trưng độc đáo của Đà Lạt, không thể tìm ra một địa điểm tương tự trên khắp lãnh thổ nước ta. Xuất phát từ nhận định này có tác giả đã cắt nghĩa nguồn gốc của địa danh Đà Lạt là do một sự ghép tự giữa "đà" theo tiếng dân tộc là nước và "lạt" là thông. Nhưng lại cũng có tác giả cho rằng "đà" biến âm từ âm "dak" trong "Dak Cam Ly" (nghĩa là dòng suối Cam Ly) và "lạt" là tên xưa của một bộ tộc người đầu tiên sinh sống bên bờ suối Cam Ly này. Lúc đó quanh suối Cam Ly còn là một vùng rừng hoang vu, tĩnh mịch, các loài chim thú đều vô cùng phong phú.
Như vậy là có thể cắt nghĩa định danh "Đà Lạt" theo nhiếu cách khác nhau. Mỗi cách cắt nghĩa đều cho thấy địa danh phản ảnh một khía cạnh nào đó của cảnh quan tự nhiên. Song, Đà Lạt khi đã mệnh danh là "Paris nhỏ" thì vẻ đẹp "trời phú" đã được con người tô điểm thêm với những hiểu biết về thẩm mỹ ở trình độ cao và kỹ thuật kiến trúc thuộc vào hàng tiên tiến. Chính vì vậy Đà Lạt đã trở thành một thành phố nghỉ mát hiện đại, có tầm cỡ quốc tế.
Ở một xứ nóng như nước ta việc xây dựng các khu nghỉ mát, đảm bảo cho người lao động có điều kiện nghỉ ngơi, bồi bổ sức khoẻ cho những ngày hè oi bức là yêu cầu tối cần thiết. Là một đất nước mang tính chất bán đảo, nhiều đồi núi, thiên nhiên mang sắc thái nhiệt đới gió mùa ẩm, phân hóa rất đa dạng chúng ta có rất nhiều phong cảnh đẹp. Nhiều nơi có thể xây dựng thành những khu nghỉ mát, các địa điểm du lịch có giá trị. Trong mùa hè để tìm nơi có nhiệt độ hạ thấp, có khí hậu mát mẻ trong lành, chúng ta có thể đi theo hai hướng: ra bờ biển và lên núi cao. Suốt dọc bờ biển từ Móng Cái cho đến Hà Tiên nước ta có vô số các bãi tắm đẹp, các khu nghỉ mát trên cao cũng có rất nhiều, nổi tiếng nhất là Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt. Tuy mỗi nơi có một vẻ đẹp, một sức hấp dẫn riêng, nhưng có lẽ không khu nghỉ mát trên cao nào sánh được với Đà Lạt. Ưu thế của Đà Lạt thể hiện ở tất cả các mặt: nghỉ mát, bồi dưỡng sức khoẻ, chiêm ngưỡng các cảnh quyến rũ của thiên nhiên, thưởng thức những công trình kiến trúc, những sáng tác nghệ thuật tuyệt vời của con người