Đà Lạt, thiên đường du lịch

[admin]

**Con đường thử thách của các nhà du lịch **

Sự tồn tại các sườn dốc đứng khiến cho cao nguyên Lâm Viên vượt lên cao, phân biệt hẳn với các khu vực núi và cao nguyên xung quanh là một nguyên nhân cơ bản hình thành nên các ngọn thác và các chùm thác tự nhiên. Đương nhiên muốn lên Đà Lạt bằng con đường ngắn nhất thì con đường đó phải có độ dốc rất cao. Con đường đó thường dành cho các nhà thể thao leo núi, cũng có khi là con đường lăn gỗ của những người khai thác rừng. Nước mưa cũng lợi dụng những con đường ấy mà lao nhanh xuống chân núi, sức mạnh "cưa trời" của nó thường đào sườn thành những rãnh sâu và bóc sạch lớp đất tơi trên mặt, để trơ ra những sống đá, mỏm đá gồ ghề. Nếu bạn cũng là người ưa mạo hiểm, đi chơi núi muốn thử sức mình bằng những con đường dốc đứng cheo leo thì xin mời bạn ! Chỉ xin nhắc bạn cần lưu ý một chút mà thôi. ở đoạn dốc đứng, đã leo lên thì cố mà leo lên tiếp, tụt xuống là điều tối kỵ, hụt chân một cái là có thể lăn xuống tận chân dốc, không hiểu điều gì sẽ xảy ra... Trên đường leo lên gặp một mỏm đá nhô ra hoặc một khóm cây bụi ngang tầm với, bạn hãy cảnh giác ! Rất có thể đó là một tảng đá lăn xuống dốc, gặp chướng ngại, tạm thời dừng lại, rồi đất mùn, có chỗ dựa đọng lại, phủ lên khiến ta dễ lẫn với một mỏm đá gốc nhô ra. Khi bạn bám vào, đu lên, sức ỳ của tảng đá không thắng nổi trọng lượng cơ thể bạn nó sẽ bật tung ra và cùng với bạn lăn xuống chân núi ! Trong trường hợp này tai nạn không thể lường hết, không chỉ cho bạn mà cho cả đoàn người tiếp bước theo sau, nhất là tảng đá thường lăn theo kiểu nhẩy cóc tạo ra sức mạnh giáng xuống rất ghê gớm. Cũng như vậy một khóm cây có thể phát triển dựa vào một lớp mùn mỏng trên vách đá, nó cũng dễ dàng bật tung cả chùm rễ mỏng mảnh để cùng người leo núi lăn xuống vực !
Không hiểu chỉ do ý đồ xây dựng một con đường ngắn nhất thông thương giữa Đà Lạt và vùng đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ, hay còn vì muốn tạo ra một con đường có sức hấp dẫn đặc biệt đối với khách tham quan Đà Lạt mà người ta đã xây dựng nên con đường mang số hiệu 11, nối liền Phan Rang - Đà Lạt. Thú vị nhất là trên tuyến này người ta lại tổ chức cả đường ô tô lẫn đường xe lửa. Ô tô thì xuất phát từ bến Phan Rang, còn xe lửa thì khởi hành từ ga Tháp Chàm. Đoạn đường đầu tiên đặt trên dải đồng bằng duyên hải nhỏ hẹp với địa hình hơi lượn sóng, xe, tầu đi êm ả, nhẹ nhàng lên đến Crông-pha ở độ cao chừng 200 m. Từ đây xe phải vượt qua một cái đèo rất dốc. Ô tô phải đi theo đường uốn khúc vòng đi vòng lại nhiều lần, nhiều lúc theo kiểu xoáy trôn ốc để tạo ra độ dốc nhỏ. Mặc dầu máy móc và thắng (phanh) đã được kiểm tra kỹ lưỡng, song người lái vẫn luôn luôn ở trong tâm trạng căng thẳng, thận trọng, còn khách trên xe dù cho đã qua lại tuyến đường này nhiều lần khi đi trên đèo Crông-pha cũng không sao tránh khỏi cảm giác hồi hộp, không yên dạ. ở ga Crông-pha xe lửa phải được kiểm tra thật kỹ càng. Từ đây lên dốc đường ray phải mắc bánh răng khế để tàu khỏi bị tụt xuống và phải sử dụng hai đầu máy, một máy kéo ở đầu, một đẩy ở cuối. ấy thế mà xe lửa cũng chỉ lăn bánh một cách ì ạch trong tiếng thở phì phò nặng nhọc của hai đầu máy. Người ta kể lại rằng vào một năm nào đó, trước cách mạng tháng Tám một đoàn xe lửa đã bật khỏi đường ray, lăn xuống vực, làm chết mấy trăm người, đầu máy toa xe đổ vỡ tan tành. Và hình như cũng từ khi xảy ra tai nạn kinh khủng đó tuyến đường sắt nguy hiểm này bị loại bỏ.
Qua gần 30 km đường dốc nguy hiểm xe lên đến đỉnh đèo, mọi người thở phào nhẹ nhõm. Khí hậu á nhiệt đới trên núi, ở độ cao 1.000 m có tác dụng phục hồi sức khỏe một cách nhanh chóng. Từ đỉnh đèo nhìn trở lại đoạn đường vừa qua, tầm mắt mở rộng trải dài đến tít tận vùng biển xanh bao la. Trước mắt một thang mầu xanh phối hợp một cách hài hòa, tạo nên một cảnh đẹp thanh bình, êm ả: rừng cây xanh đậm trên vách đá cheo leo. Xa xa là đồng lúa xanh ánh vàng rập rờn như sóng nước. Xa hơn nữa là mặt biển xanh màu ngọc bích trải dài vô tận. Bất giác mọi người gặp nhau cùng một ý nghĩ khen cho ai khéo đặt cho đèo này cái tên là đèo "Ngoạn Mục" (belle vue). Đứng giữa đèo cao lộng gió mà say sưa ngây ngất đất trời. Cứ cái tinh thần sảng khoái, cái cảm giác ngất ngây, cái cơ thể dễ chịu ấy xe đưa khách tiến vào thành phố Đà Lạt theo những con đường lượn sóng, khi lên, lúc xuống nhẹ nhàng, có lúc thoắt nẩy sinh cảm giác chơi vơi, bay bay trong không trung, có lúc qua màng nhĩ tai cảm thấy rõ rệt sự thay đổi áp lức của khí trời. Những tình cảm thơ mộng đối với một thành phố du lịch trên cao được tăng lên gấp bội. Xe đỗ, du khách bước vào khách sạn với niềm hân hoan phấn lhởi, không thể nào còn phát hiện ra nỗi ưu tư phiền muộn hay vẻ uể oải chán chường. Người Đà Lạt chào đón du khách niềm nở, thanh lịch.

Quà tặng vô giá của tạo hóa
Sự chênh lệch độ cao giữa bề mặt cao nguyên Lâm Viên và các bề mặt thấp hơn ở kề bên, sự tồn tại các vách cao nguyên dốc đứng với các ngọn thác và chùm thác không chỉ có sức hấp dẫn đối với các nhà du lịch mà còn được các nhà khoa học, các nhà kinh tế để mắt tới từ lâu. Không nói, ai cũng hiểu rằng yêu cầu xây dựng cơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hội cần điện đến mức độ nào. Trong điều kiện thiên nhiên nhiệt đới gió mùa ẩm, nước ta là xứ sở của những dãy núi và những dòng sông. Trong ngôn ngữ Việt Nam hai từ "núi" và "sông" ghép lại với nhau đã trở thành từ đồng nghĩa với "Tổ quốc". Nhân dân ta vẫn thường nói non sông ta, giang sơn, gấm vóc của ta chính là theo nghĩa đó. Mặc dầu nước ta có nhiều bể than lớn, song loại tài nguyên này đâu phải là vô tận, trong khi nguồn nước "trời cho" lại vô cùng phong phú nên thủy điện phải là nguồn điện năng quan trọng bậc nhất. Trong kỹ thuật thủy điện thì năng lượng của dòng nước được tạo ra từ độ chênh cao mực nước. Do đó đập nước là một bộ phận phải nghĩ tới trước tiên. Chúng ta đã xây dựng đập Thác Bà cao 44 m, coi như một công trình thí nghiệm. ở đây đã có bao nhiêu vấn đề hóc búa về kỹ thuật đã được đặt ra và đã được xử lý. Hiện nay đập thủy điện Sông Đà có quy mô cực lớn, cao 128 m là do sức người tạo nên. Phải thấy rằng những con số hàng chục, hàng trăm mét độ cao của các đập thủy điện là những công trình không nhỏ về sức người, sức của và thời gian. Thực ra đập Thác Bà là kết quả của cả một quá trình "dời núi, lấp sông". Còn đập Sông Đà là một "công trình thế kỷ", là cuộc đọ sức vô cùng gay go, ác liệt và là sự chiến thắng vinh quang của hàng ngàn, hàng vạn các nhà khoa học, các chuyên gia, kỹ sư, kỹ thuật viên, công nhân Việt Nam và Liên Xô trước thiên nhiên...
Trong khi đó ở vùng núi và cao nguyên Tây Nguyên hùng vĩ này thiên nhiên đã tạo dựng sẵn cho chúng ta những độ chênh cao mực nước tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mét. Lẽ nào chúng ta có thể bỏ qua nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá này !
Tại sườn đông nam của cao nguyên, dọc theo quốc lộ 11 người ta đã lợi dụng độ chênh cao giữa Đơn Dương (1.018 m) và Crông-pha (210 m), nối liền hai dòng Đa Nhim và Crông-pha chênh nhau tới 800 m theo độ cao, tạo ra một nguồn thủy năng lớn cung cấp cho nhà máy thủy điện Đa Nhim. Tât nhiên vấn đề xử lý kỹ thuật ở đây hoàn toàn không đơn giản. Qua đèo Ngoạn Mục tới Đơn Dương là một nơi nghỉ chân, tham quan rất thú vị. ở đây, tại nơi hợp lưu giữa sông Đa Nhim và sông Crông-lét người ta đã đắp một cái đập dài 1.460 m với chiều ngang đáy đập rộng 180 m, mặt đập rộng 6 m, chiều cao đập 38 m, nối liền hai triền núi granit có đỉnh cao 1.500 m, tạo thành một hồ nước rộng chừng 10-11 km2, dung tích khoảng 165 triệu nét khối nước. Từ đáy hồ người ta đã đào một đường hầm thủy áp dài tới 5 km, đường kính 3,5 m, xuyên qua lòng núi đá granit rắn chắc đưa nước sông Đa Nhim từ sườn tây về sườn đông, đến đầu dốc Eo Gió. Từ đây nước được truyền vào hai ống thủy áp bằng hợp kim sáng loáng, có đường kính trên 1 m, qua chiều dài 2.040 m xuống đến Crông-pha. Lượng nước lớn, chảy tập trung trong lòng ống thủy áp có độ dốc 46 độ đã tạo ra một thủy lực lớn làm chuyển động một hệ thống bốn tuốc bin của bốn máy phát điện có công suất mỗi máy 40.000 kw. Trên các tấm ảnh chụp chắc chắn không thể lẫn nhà máy thủy điện Đa Nhim với các nhà máy thủy điện khác bởi sự hiện diện của hai đường ống thủy áp đặc biệt của nó.
Khách tham quan công trình thủy điện Đa Nhim ngoài mục đích tham quan kinh tế công nghiệp còn được thỏa mãn cả nhu cầu tham quan cảnh đẹp. Toàn cảnh hồ Đa nhim là một sự kết hợp hài hòa giữa trời mây, non, nước tạo nên một thắng cảnh khó có thể so sánh với một nơi nào khác. Cảnh hồ trên núi này dễ làm cho những người đa cảm liên tưởng tới các đêm trăng thanh gió mát, trong cái tĩnh mịch gần tuyệt đối của trần gian như xuất hiện một bầy tiên nữ diễm kiều trong những bộ xiêm y trắng muốt của những cánh thiên nga.
Thị trấn Đơn Dương đông vui, nhộn nhịp, mang dấu hiệu của một sự chuyển tiếp khá lý thú giữa cái "Đà Lạt" và "không Đà Lạt". Những dãy phố san sát các cửa hàng, cửa hiệu, các quán giải khát, các tiệm cà phê... Tất cả đều dang rộng tay đón chào khách thập phương một cách hồ hởi, nhiệt tình. ở đây người ta không trương các khẩu hiệu "vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi" nhưng thái độ phục vụ của những người bám hàng rõ ràng là đã gây được thiện cảm của những người mua. Qua phát âm của người thị trấn Đơn Dương dễ phát hiện ra họ chính là dân của tứ phương tụ hội...

[admin]

**Thành phố trong lòng thung lũng cổ **

Các "bậc thang trời" từ các nẻo đường dẫn đến "xứ hoa đào" đã nói với chúng ta điều gì?
Tài liệu địa chất lịch sử cho biết rằng lãnh thổ nước ta đã tồn tại như là một bộ phận của khu vực Đông Nam Á cách đây hàng nghìn triệu năm. Sau đó các vận động kiến tạo hoạt động trở lại, lãnh thổ nhiều phen bị sụt lún tạo ta các "máng" sâu, nước biển tràn ngập vào. Trong những giai đoạn "hải tiến" này có một số mảng lục địa còn sót lại, nhô lên như những hòn đảo giữa đại dương bao la. Đó là những mảng nền cổ lớn: khối vòm sông chảy ở phía bắc và khối Công Tum ở phía nam.
Khối nền Công Tum là một bộ phận tách ra từ địa khối Inđônêxia, tràn sang cả lãnh thổ Lào, Campuchia, Thái Lan tạo dựng thành nền móng vững chắc cho lãnh thổ nước ta. Sau vận động Hecxini trong đại cổ sinh, bộ phận lãnh thổ này được mở rộng ra và được củng cố thêm bền vững. Đến vận động tân kiến tạo ở đây xuất hiện những đứt gãy sâu làm cho lục địa lại vỡ ra thành từng mảng lớn. Dọc theo các đứt gãy có mảng sụt nhiều, có mảng sụt ít, có mảng nâng lên theo quy luật bù trừ. Và thế là hình thành các bề mặt cao nguyên cao thấp khác nhau. Những bề mặt nguyên thủy này không bằng phẳng ngay đâu. Sau nhờ có dung nham bazan từ các đứt gãy sâu phun ra, chảy tràn trên mặt đất đá san lấp những chỗ lồi lõm, tạo ra những mặt bằng rộng lớn. Từ đá bazan này sau bị phân hủy rồi biến dần thành loại đất đỏ đặc biệt gọi là đất đỏ bazan. Cao nguyên Lâm Viên nhô cao hơn cả, không được dung nham bazan phủ kín như các cao nguyên thấp hơn. Trên bề mặt này hoạt động xâm thực, chia cắt diễn ra tương đối mạnh, tạo ra những quả đồi, dãy đồi trên núi khá dài với sườn khá dốc. Đồng thời cũng để lại những đỉnh núi sót cao trên 2.000 m, như là những chiếc chòi canh của người khổng lồ. Với hình thế địa hình khá phức tạp này một số tác giả dùng khái niệm "bình sơn Đà Lạt" để phân biệt với các cao nguyên khác của Tây Nguyên. Bình sơn Đà Lạt là một đơn vị lãnh thổ tự nhiên, trong khi thành phố Đà Lạt là một đơn vị lãnh thổ hành chính, do đó ranh giới giữa chúng hoàn toàn không trùng hợp.
Nhìn toàn cục ta thấy bề mặt bình sơn Đà Lạt có độ cao 1.600 m, thấp xuống 1.400 m ở phía nam. Giới hạn của nó về phía tây, bắc và đông là các dãy núi cao xấp xỉ 2.000 m. Như vậy bình sơn Đà Lạt có dạng một "thung lũng cổ". Chính cái hình thế thung lũng cổ này làm cho cấu trúc thành phố Đà Lạt có nét độc đáo khác thường. Toàn bộ thành phố không nằm trên một mặt bằng đồng nhất. Từ trên máy bay nhìn xuống thành phố Đà Lạt được xây dựng thành tầng, thành lớp trên những quả đồi, dãy đồi cao thấp khác nhau. Từ hồ Xuân Hương có thể coi là đáy thung lũng, chạy dài theo hướng đông bắc - tây nam. ở trung tâm thành phố, các đường phố, các dãy nhà, các toà biệt thự cứ xa dần, cao dần, càng xa, càng cao. Các tòa biệt thự trông càng thêm kiểu cách duyên dáng, như đứng biệt lập trên những quả đồi lớn, với những khu vườn rộng, cây cối xum xuê, những hàng rào xanh trồng tỉa công phu. Càng cao, càng xa trung tâm thành phố thật yên tĩnh, êm đềm, du khách có cảm giác đi từ cõi thực về với cõi mơ. Khách đi bộ muốn chuyển đường nhanh từ dãy phố nọ, lên dãy phố kia ở tầng cao phải leo những bậc thang xây bằng gạch hay bằng đá. Đi ô tô trong thành phố hoàn toàn có cảm giác như dạo chơi trong một công viên lớn. Khắp thành phố rợp bóng thông. Đi đâu cũng thấy vườn hoa, cây cảnh. Hoa trên cây cao, hoa dưới luống thấp, hoa leo trên hàng rào, trên tường lên tận mái ngói của các tòa biệt thự. Những con đường nhựa láng bóng hiện quanh các thảm cỏ xanh non, uốn lượn ngoằn ngoèo. Ngồi trên xe với trạng thái bồng bềnh, êm ru theo những con đường lượn sóng. Hình như đường phố không chủ trương dành cho xe đạp. Người đi xe đạp sẽ cảm thấy vừa nhọc mình, vừa dễ xảy ra tai nạn tên những con đường nhựa bóng, vừa lên xuống dốc liên tục lại vừa có độ vòng hẹp. Sự vắng bóng các loại xe đạp làm cho đường phố mất đi cái vẻ bộn bề, hỗn độn.
Mạng lưới giao thông ở Đà Lạt cũng thật đặc sắc. Trừ một vài đoạn đường như Phù Đổng Thiên Vương, Hai Bà Trưng, Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo, Thi Sách, Lê Thái Tổ là tương đối bằng phẳng. Song chiều dài tối đa những đoạn đường này cũng chỉ đạt được từ hai đến bốn cây số. Còn lại tất cả đều là những con đường vòng vèo, uốn lượn ôm lấy các sườn đồi.
Từ hồ Xuân Hương, trung tâm thành phố các con đường tỏa về các ngả. Chúng không tạo nên mạng lưới ô vuông mà lại tạo thành như những mạng nhện nho nhỏ nối ghép vào nhau bằng những đường trục chính tỏa ra ba bề bốn phía.
Đường Phù Đổng Thiên Vương chạy lên hướng bắc dẫn đến khu vực hồ Đa Thiện và hồ Vạn Kiếp. Cả hai đều là những thắng cảnh đã được ghi nhận có thể kết hợp sản xuất với kinh doanh du lịch và xây dựng nơi vui chơi giải trí cho nhân dân thành phố. Tại khu vực hồ Đa Thiện đã có sẵn những đập nước và những trạm bơm với những bể chứa nước có gắn vòi bơm mang hình những đầu rồng quái dị. Các vòi bơm được bố trí đẹp mắt kết hợp một cách tinh tế giữa khung cảnh thiên nhiên với những kiến trúc giản dị, độc đáo làm cho phong cảnh càng trở nên hữu tình. Đứng dưới bầu trời Đà Lạt một chiều lộng gió mà ngỡ như đang đứng giữa thảo nguyên mênh mông một ngày xuân rực rỡ hoa đồng. ở độ cao này có thể nhìn bao quát cả thành phố từ phía bắc. Trước mắt ta hồ Xuân Hương hiện ra lấp loáng trong ánh nắng chiều. Quanh hồ lô xô bao nhiêu cao ốc và biệt thự, biệt điện. Nào Hotel Đà Lạt, khách sạn Palace, khách sạn Duy Tân, Ngọc Lan, dinh tổng thống, các công sở, nhà thờ, trường học, khu chợ v.v... Các khu dân cư nối nhau chạy thành hai vệt dài tạo nên hình một chữ "Y" nằm nghiêng. Đuôi chữ Y là khu vực bờ tây nam hồ Xuân Hương, càng xa trung tâm thành phố, số biệt thự càng giảm dần nhường chỗ cho những ngôi nhà gỗ rất xinh xắn mang một vẻ đẹp kín đáo rất riêng tư.
Nhìn lên hướng đỉnh Langbian ở phía bắc nhấp nhô những đồi cỏ, những vạt đồi thông non mới trồng xanh mướt. Đây là khu rừng bảo hộ có thể kết hợp tạo thành "khu săn bắn trong rừng thắng cảnh" hoặc khu "vườn quốc gia" phục vụ thú vui săn bắn của du khách, thực sự tiềm ẩn một khả năng du lịch đặc sắc, hoàn hảo.
Đại lộ Hùng Vương đi về hướng tây, nơi có thác Cam Ly, nằm cách trung tâm thành phố chưa đầy ba cây số. Đi qua Cam Ly chừng năm trăm mét, theo một con đường dốc với những bậc tam cấp lát đá dẫn lên ngọn đồi cao 1.517 m. ở đó có lăng quận công Long Mỹ. Lăng xây giữa một đồi thông mát lộng. Ngay cạnh đó, dưới chân đồi phía bắc, đồn điền Cam Ly nằm cạnh một sân bay.
Đường Huyền Trân Công Chúa chạy về hướng tây - nam nối tiếp đường Hùng Vương ở chỗ ngoặt trước trường tiểu học Yersin cách hồ Xuân Hương hai cây số. Sau khi vượt qua một khu dân cư đông đúc thuộc ấp Nam Thiện để đi vào khu rừng rậm thâm nghiêm, con đường chia làm ba ngả tỏa ra như những rẻ quạt bò ngoằn ngoèo luồn sâu vào các khu rừng. Từ đây chúng trở thành những con đường khai thác, chuyên chở gỗ, nhựa thông. Rải rác trong các cánh rừng, ven các lối đi có những biệt thự rất xinh xắn làm cho khu rừng bớt đi cái vẻ hoang sơ, nguyên thủy của nó. Trong rừng có nhiều suối nước, chỉ cách nhau mấy chục mét đã có thể bắt gặp một dòng suối trong xanh, rừng cây soi bóng bên bờ, tiếng suối chảy rì rầm lan truyền mọi ngả, ngỡ như mặt đất đang kể cùng rừng cây câu chuyện bất tận của nó. Đây là khu vực có nhiều rừng rậm, xen với rừng thông. Chắc chắn sẽ đáp ứng thỏa đáng yêu cầu cho những ai yêu thích thiên nhiên, yêu thích cái huyền bí kỳ ảo của những rừng cây, những suối nước chảy từ trên cao ngay trong thành phố.
Đường Triệu Việt Vương, Prenn và Hoàng Hoa Thám đi về hướng nam. Theo đường Triệu Việt Vương có thể ghé thăm dinh tổng thống (1).
Đây là một tòa nhà lớn xây trên một đồi thông cao 1.535 m. Không hiểu vì tính chất đồ sộ, nguy nga của nó hay vì địa vị quan trọng của chủ nó xưa kia mà tòa nhà được đồng bào địa phương đặt tên là "biệt điện". Xa xa một chút xuống phía nam khu rừng ái ân nằm bên trái con đường. Đây là một rừng thông thưa, gió vi vu thổi vào không khí làn hương ngào ngạt nhẹ tênh tênh. Chẳng biết rừng ái ân có đẹp hơn các rừng thông khác? Song với cái tên mang đậm tính chất trữ tình, nó đã có sức gợi cảm mãnh liệt, ai lên Đà Lạt cũng muốn được một lần đến thăm.

Từ hồ Xuân Hương có thể theo đại lộ Nguyễn Tri Phương tiếp nối với nó là đường Prenn để đến con thác mà nó mang tên - thác Prenn và sau đó chỉ cách thác Prenn chừng hai cây số là thác Đatanla. Nếu được đi lên sơn nguyên vì lý do gì đó bạn chưa có dịp ghé lại thăm hai con thác mà vẻ đẹp của nó đã từng làm xúc động bao tâm hồn của không riêng gì các nghệ sĩ, những nhà đạo diễn điện ảnh phim truyện, phim tài liệu, khoa học... thì xin mời bạn, xin đừng để mất một cơ hội tốt đẹp như vậy !
Đại lộ Lê Thái Tổ đi về hướng đông, nối đường Trần Hưng Đạo với quốc lộ 11 (2) tạo nên một cung đường hình cánh cung dài chừng ba cây số. Mặt lồi quay về hướng bắc ôm choàng cả sau quả đồi cao thấp không đều nhau. Ngọn thấp nhất chưa tới 1.500 mét, ngọn cao nhất, hơn 1.563 mét nằm ở phía đông. Cung đường lượn tròn uốn mình theo các chân đồi. Tay lái liên tục xoay về phải nếu ta đi ra từ thành phố. Hai bên đường cảnh vật luôn biến đổi lúc phố xá, khi rừng cây đuổi nhau chạy mải miết phía sau xe.
Những đường phố bao quanh hoặc xen kẽ các khu rừng, sườn đồi không làm mất đi vẻ phong quang của những ngôi nhà, biệt thự ẩn hiện dưới các vườn cây, vườn hoa xanh mát, cùng với những công trình kiến trúc đồ sộ như các dinh thự "biệt điện" được xây trên ngọn đồi cao trên một ngàn mét.
Các biệt thự ở Đà Lạt vừa xinh đẹp vừa lộng lẫy được đặt trong một khung cảnh thiên nhiên đầy ngoạn mục là niềm mơ ước lý tưởng về du lịch. Mai đây khi ngành du lịch nước ta được mở rộng, bênh cạnh các khách sạn lớn có tầm cỡ quốc tế không đủ chỗ cho khách thì hàng ngàn biệt thự kia sẽ là nơi nghỉ ngơi rất ưa thích cho du khách nước ngoài.
Những nhà nghiên cứu lịch sử, kiến trúc sư đã từng tham gia xây dựng thành phố Đà Lạt cho biết rằng: Để tạo ra một thành phố nghỉ mát độc đáo hấp dẫn, người ta đã đưa ra một điều luật nghiêm ngặt nhưng lý thú là mỗi ngôi nhà, mỗi tòa biệt thự mới xây không được giống những cái trước. Vì thế ý thức tạo dáng, tạo thế độc đáo hình như đã trở thành một thuộc tính đặc biệt của người Đà Lạt từ xây dựng nhà cửa đến sản xuất các mặt hàng mỹ nghệ hoặc trang trí cắm hoa, chơi cây cảnh v.v...
Người Đà lạt không thích nhà cao tầng bởi lẽ dễ hiểu là họ không phải sống kiểu chen chúc, không phải đặt vấn đề tiết kiệm diện tích ở. Vì vậy thường chỉ là nhà một, hai tầng với tiện nghi đầy đủ, thuận lợi. Vì vậy bên cạnh những biệt thự kiểu cách và những tòa nhà đồ sộ kiểu dinh thự tổng thống vẫn tồn tại những ngôi nhà xinh xinh làm toàn bằng gỗ thông như những tổ uyên ương bình dị nhưng không kém thơ mộng.

(1) Ở Đà Lạt có ba dinh Tổng thống được gọi là biệt điện 1, 2 và 3. Dinh 3 ta vừa thấy. Dinh 2 nằm cạnh đường Hoàng Minh Thế và Trần Hưng Đạo. Dinh 1 cạnh đường Gia Long.
(2) Quốc lộ 11 sau khi gặp quốc lộ 20 ở Đức Trọng thì tiếp tục đi vòng lên phía bắc để nối tiếp với đại lộ Trần Hưng Đạo trước khi vào thành phố.

[admin]

**Leo núi Lâm Viên nhớ rừng Đà Lạt **

Địa hình bình sơn còn tạo ta cho khách du lịch Đà Lạt cái thú trèo núi Lâm Viên, dạo chơi hoặc săn bắn trong rừng chân núi Lâm Viên. Những hoạt động du lịch bổ ích, hấp dẫn này được thực hiện chỉ cách trung tâm Đà Lạt chừng mười lăm cây số, với đường đi lối lại thuận lợi, phong cảnh kỳ thú.
Núi Lâm Viên có thể là một dạng núi sót, dài hơn 3 km, cắt xẻ dạng răng cưa, lô xô trong mây một số đỉnh cao 2.000 m, cao hơn cả là đỉnh Lâm Viên (2.165 m). Cùng với một loạt các đỉnh núi khác cao trên 2.000 m người ta cho rằng trong các giai đoạn lịch sử địa chất cổ xưa đã hình thành một bề mặt ở độ cao như vậy. Sau rồi các hoạt động phá hủy của nội lực và ngoại lực đã cắt xẻ làm đổ vỡ từng mảng của mặt bằng cao đó, cho đến nay chỉ còn sót lại một số đỉnh rải rác đó đây như là những chòi canh kiên cố của người khổng lồ. Từ chiếc chòi canh Lâm Viên nhìn về thấy toàn cảnh bình sơn Đà Lạt hiện ra có dáng một thung lũng mở rộng, trong đó thành phố Đà Lạt được xây dựng với những kỹ thuật và nghệ thuật kiến trúc hiện đại ở trung tâm của cái thung lũng cổ đó.
Ai đã từng làm quen với nhiều núi cao, rừng sâu ở Việt Nam thì khi leo núi Lâm Viên hẳn sẽ khắc sâu một ấn tượng không thể nào quên, đó là thảm rừng thông thuần loại. Có biết bao nhiêu câu hỏi hóc búa được đặt ra xung quanh khu vực rừng thông đặc biệt này: Giữa xứ sở nhiệt đới rừng thông xuất hiện từ bao giờ? Thông bản địa, hay thông từ đâu tới? Rừng thông tự nhiên hay rừng trồng?... Nhưng thôi, chắc bạn đồng ý những chuyện rắc rối đó để trả lại cho các nhà nghiên cứu sinh vật. Tò mò một chút, lúc các bạn ngồi nghỉ cùng nhau trên một phiến đá lớn phô ra trên sườn núi, bạn hãy đem nhánh thông đã ngắt từ cao nguyên Di Linh ra đối chiếu thử. Bạn sẽ thấy từ mỗi cuống lá thông này mọc ra hai nhánh lá như đôi râu con sén tóc. Người ta gọi nó là thông hai lá (Pinus merkusina) còn thông Lâm Viên là thông ba lá (Pinus khasya). Thông hai lá thường mọc trên địa hình tương đối bằng phẳng hay hơi lượn sóng, trên lớp đất cát hay đất feralit mỏng do đá phiến phong hóa ra, có khi nó mọc cả trên đất bazan ẩm hơn và có lớp kết von. Tuy là loài lá kim, song thông hai lá không ưa nhiệt độ thấp nên chúng thường mọc ở vành đai thấp dưới 1.000m. Tuyệt đại bộ phận diện tích rừng thông hai lá tập trung trên cao nguyên Di Linh. Chúng dễ dàng tái sinh dưới tán rừng thông hay một số loại rừng thứ sinh khác. Trong khi đó thông ba lá là loài cây ưa sáng, đòi hỏi đất thoát nước tốt và không chịu được nhiệt độ cao. Chính vì thế chúng mọc tốt ở trên các sườn núi và trên các đường đỉnh núi có độ cao từ 1.000 m đến 1.800 m. Bình sơn Đà Lạt là địa bàn có điều kiện tối cần đối với thông ba lá.
Dạo chơi trong rừng thông ba lá quả là thú vị, bởi lẽ dưới tán rừng lá kim này vừa đủ sáng lại vừa đủ mát, đủ khô và đủ thoáng. Rừng tuy cũng có thể có tới bốn tầng nhưng không rậm rịt, âm u như quang cảnh của các rừng rậm nhiệt đới lá rộng mà ta thường gặp ở các khu vực núi thấp khác. Rừng ở đây có tầng trên cùng là tầng cây thông, tuy tán giao nhau nhưng ánh sáng mặt trời vẫn dễ dàng lách qua kẽ lá, cành cây, chiếu dọi xuống đến tận mặt đất. Tầng thứ hai là tầng cây gỗ nhỏ, chỉ loáng thoáng một vài loài ưa lạnh như sồi, giẻ. Sức sống không mãnh liệt lắm. Tầng cây bụi cũng rất thưa thớt, còn dưới cùng là một thảm cỏ mịn màng, sạch sẽ đi rất êm chân.
Nói đến thông tức là nói đến một nét đặc trưng cơ bản của thiên nhiên Đà Lạt. Có tài liệu kể rằng A. Yersin là người có công phát hiện ra địa bàn và khai sinh ra thành phố Đà Lạt vào những năm 1892-1893. Nếu cho rằng điều đó là sự thực thì bạn hãy thử nghĩ xem cái gì ở đây đã có sức hút mãnh liệt đầu tiên đối với viên thầy thuốc trẻ đầy tài năng này? Phải chăng trước hết đó là thông? Đối với một thầy thuốc người châu Âu giữa bầu trời nắng lửa của vùng nhiệt đới mà bắt gặp một rừng thông bạt ngàn hàng chục vạn hecta, gần như thuần loại thì quả là bước tới một "thiên đường"! Dưới con mắt của nhà bác học Yersin, rừng thông không chỉ có ý nghĩa gợi lên những hình ảnh, những tình cảm da diết về quê hương xứ sở, không chỉ có vẻ đẹp về mặt hình thức mà môi trường của rừng thông với bầu không khí ngát mùi thơm térébenthine là điều kiện lý tưởng trong việc bồi dưỡng sức khỏe cho con người. Lại nữa, mặc dù ở vĩ độ 11 độ 57 phút bắc của vùng nhiệt đới, nhưng do ở độ cao trên 1.500m nên bầu trời Đà Lạt lúc nào cũng thoáng đãng, mát mẻ, khô ráo, dễ chịu với nhiệt độ trung bình tháng không thấp dưới 16 độ C nhưng cũng không vượt quá 20 độ C. Theo y học thì điều kiện khí hậu của mùa xuân vĩnh cửu này không chỉ làm cho con người tăng thể lực, mà còn làm thư giãn thần kinh, tinh thần sảng khoái và từ đó tình cảm cũng trở nên cởi mở, dịu dàng. Một người nào đó đã nghĩ ra một cách lý giải rất hóm hỉnh về địa danh "Đà Lạt". Họ cho rằng cái tên Đà Lạt là do Yersin đã khai sinh ra bằng cách ghép các chữ đầu của một câu tiêu ngữ bằng tiếng La tinh "Dat Aliis Laetitiam Aliis Temperiem", nghĩa là "đem cho người này nguồn vui, cho kẻ nọ thời tiết tốt". Chữ Dalat sau được người Việt Nam đọc trái đi là Đà Lạt. Chính do phát kiến này mà người Pháp tiến hành xây dựng thàh phố "Paris thu nhỏ", một thành phố nghỉ mát hiện đại, tráng lệ trong rừng thông, phục vụ các quan chức Pháp trong các tháng không về được "chính quốc".
Có thể nói một cách không quá rằng vì có rừng thông nên có thành phố Đà Lạt và có thành phố Đà Lạt làm cho rừng thông phát huy đầy đủ tính năng, tác dụng của nó. Trước mắt và lâu dài việc khai thác, chế biến gỗ, nhựa thông là một trong những phương hướng kinh tế quan trọng góp phần quyết định sự tồn tại và phát triển của thành phố Đà Lạt. Khách du lịch qua thăm chợ Đà Lạt thường tập trung nhiều nhất vào những quầy hàng mỹ phẩm lưu niệm làm bằng gỗ thông của những người thợ thủ công tài hoa, những nghệ nhân có đôi bàn tay vàng. Bạn có thể tìm thấy trong các quầy hàng lưu niệm này những hình mẫu nhà đặc biệt của thành phố Đà Lạt, những chiếc hộp đồ khâu thêu, những hộp đồ phấn son, hộp bút, bìa anbom, bìa lịch v.v... mỗi thứ một vẻ đẹp riêng, tất cả đều được khắc chạm đen hoặc in hoa màu trên nền gỗ thông nhẵn bóng véc ni ánh vàng. Khách có thể phải đắn đo, suy tính xem nên mua vật lưu niệm nào thích hợp nhất với người mà mình định tặng song có một chi tiết mà không khách hàng nào chịu bỏ qua, đó là đòi hỏi trên vệt lưu niệm phải có hai chữ ?Đà Lạt?, mặc dầu nếu như không có hai chữ đó thì mặt hàng mỹ phẩm của Đà Lạt cũng không bao giờ có thể lẫn lộn với sản phẩm mỹ nghệ của các địa phương khác. Thế nhưng cũng như hoa Đà Lạt, đồ mỹ phẩm của thành phố du lịch nổi tiếng này không thể chỉ trông vào khách hàng nội địa mà phải tìm cách đi xa hơn, sang thị trường các nước ngoài. Muốn vậy không những cần phải chú ý hơn tới các mặt hàng mà còn rất cần giải quyết vấn đề bảo hành các mỹ phẩm, vấn đề bao bì sao cho có thể sử dụng tương đối bền trong những điều kiện, khí hậu khác với á nhiệt đới trên cao nguyên của Đà Lạt.
Đà Lạt là thành phố trong rừng thông. Vắng bóng cây thông Đà Lạt sẽ như một cơ thể mất linh hồn. Mọi người dân Đà Lạt đã ý thức rất rõ điều này. Vì vậy trong thời kỳ địch tạm chiếm đã có lúc bọn Mỹ định phá rừng thông, thực hiện chính sách "khai quang", lập tức chúng đã vấp phải làn sóng công phẫn của nhân dân, của các nhà trí thức Đà Lạt ầm ầm nổi dậy như sóng trào, thác đổ. Hàng loạt cuốn sách, bài báo liên tiếp xuất hiện, kịch liệt phản đối hành động man rợ của kẻ địch. Đồng bào khẳng định rằng phá hủy rừng thông là xúc phạm tới hồn thiêng của quê hương xứ sở. Quả vậy, cùng trăn trở với những cái Đà Lạt cần phải có thì mới có thể nhận thức đúng đắn vị trí của cây thông trên bình sơn Đà Lạt, ít ra cũng phải tính tới ý nghĩa kinh tế, ý nghĩa du lịch và ý nghĩa khoa học của nó.

[admin]

**Những mảnh gương soi giữa núi đồi **

Nếu hiển nhiên theo nghĩa thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, cấu thành bởi các hợp phần tự nhiên có quan hệ qua lại mật thiết với nhau, trong đó có những yếu tố trội, coi như những dấu hiện quyết định bản chất của tự nhiên thì có thể hiểu phong cảnh thiên nhiên Đà Lạt như là kết quả của một sự kết hợp hài hòa, nhuần nhị giữa hai yếu tố thông và nước. Người ta gọi Đà Lạt là "thành phố hoa", "thành phố rau xanh", "thành phố cây trái"... Tất cả những sản phẩm đó làm sao thoát ly khỏi yếu tố độ ẩm, yếu tố nước. Nước có vai trò to lớn đối với sự tồn tại và phát triển của giới sinh vật Đà Lạt nói riêng của thành phố Đà Lạt nói chung. Song ở đây chúng tôi chỉ muốn giới thiệu với các bạn đôi nét về nước dưới góc độ tài nguyên du lịch của thành phố trên độ cao 1.500 m.
Chúng tôi đã mời các bạn đi thăm các thác nước xuất hiện do những dòng suối, con sông "bước hụt" qua những vách núi dốc đứng của cao nguyên. Thác lớn, thác nhỏ, thác ở gần, thác ở xa trung tâm thành phố Đà Lạt có thể kể đến rất nhiều, mỗi thác nước tạo ra một vùng ẩm rừng cây, hoa lá xum xuê. Dù có bàn tay tô điểm thêm của con người hay hoàn toàn tự nhiên thì mỗi thác nước cũng đều là một thắng cảnh mỹ lệ khó có thể nói thác nào là đẹp nhất. Nếu như thác nước là những nét chấm phá sống động của phong cảnh thiên nhiên Đà Lạt thì hồ nước lại là những mảnh gương soi duyên dáng giữa núi đồi.
Ai đã một lần nghe nói hoặc đọc sách đến địa danh Đà Lạt thì cũng đã một lần biết đến tên hồ Xuân Hương, cái tên đầy thơ mộng và gợi cảm. Hồ Xuân Hương nằm ở tung tâm thành phố, có hình dáng như một mảnh trăng lưỡi liềm với chu vi khoảng 5.000 m, gác chênh chếch theo hướng đông bắc - tây nam. Nhìn toàn cảnh từ con suối đổ vào hồ ở đầu đông bắc rồi con suối từ hồ đổ ra ở đầu tây nam thì hồ có dáng dấp một hồ nhân tạo, có nguồn gốc từ một khúc sông được đắp đập chặn ở hai đầu để giữ nước. Nhưng cũng có người muốn cắt nghĩa nguồn gốc hình thành hồ là do một đứt gãy kiến tạo; đứt gãy này có liên quan đến việc hình thành hàng loạt các hồ khác như hồ Mê Linh, hồ than thở. Cho dù là nguồn gốc như thế nào đi nữa thì hồ Xuân Hương cũng đã và đang tồn tại như một cảnh đẹp nổi tiếng của một thành phố đẹp. Xung quanh hồ là một con đường nhựa láng bóng, xe ô tô chạy êm ru, không hề gây cho khách bộ hành cảm giác khó chịu vì bị bụi phả vào mặt, hay vì những tiếng còi đinh tai nhức óc như ở các thành phố huyên nào không khí sản xuất và thương mại. Viền quanh hồ cũng là một vườn hoa lớn sắc màu rực rỡ với những hàng rào xanh xén tỉa duyên dáng. Từng đoạn từng đoạn lại xuất hiện một ngã ba rẽ xuống đường bờ hồ theo một con dốc nhẹ; nghĩa là từ mọi hướng đều có những con đường đổ về hồ. Bao quanh hồ là các dãy đồi, quả đồi cứ cao dần, cao dần tầng tầng lớp lớp như kiểu kiến trúc của một sân vận động vĩ đại. Vì vậy không phải chỉ có những dãy phố ven hồ mới có điều kiện ngắm hồ mà từ những chiếc lan can kiểu cách hoặc từ những chiếc sân thượng tân kỳ của các toà biệt thự ở cách rất xa hồ người ta vẫn có thể hướng về hồ, ngắm cảnh hồ và tận hưởng những làn gió mát từ hồ thoảng tới. Những đêm pháo hoa rực rỡ tên bầu trời hồ Xuân Hương hầu như cả thành phố Đà Lạt đều được thưởng thức một cách trọn vẹn. Và trong những đêm bình thường thì từ khung cửa sổ của các tòa nhà xây trên các quả đồi cao, ở cách xa hồ vẫn có thể nhận ra bóng dáng hồ Xuân Hương với hệ thống đèn nê-ông lấp lánh đủ để người ta phân biệt những nhành liễu thướt tha, những gốc thông gia cổ kính, những tán là hình tháp nhiều tầng của các cây sa một hoặc bách tán đứng soi bóng dưới làn nước lóng lánh như dát bạc, đôi lúc như tỏa ra trăm hồng, nghìn tía. Những tà áo dài trắng lất phất bay trên bờ hồ trong ánh nắng vàng là hình ảnh mà người Đà Lạt đã gửi gắm trăm nhớ ngàn thương. Nước hồ Xuân Hương luôn luôn được thay đổi nên lúc nào cũng trong sạch. Những chiếc xe đạp nước mang hình dáng thiên nga vẫy chào các bạn trẻ với tấm lòng nhiệt tình mến khách. Những phút dạo chơi trên mặt hồ Xuân Hương chắc chắn sẽ là khó phai mờ trong ký ức mọi người.
Khách tham quan thành phố "Paris nhỏ" không ai không trầm trồ trước cảnh hồ Xuân Hương tuyệt diệu. Giống như hồ Gươm của Hà Nội, hồ Xuân Hương đã được các nhà nhiếp ảnh thu vào ống kính theo nhiều góc độ khác nhau để giới thiệu như là một nét đặc biệt của Đà Lạt. Thế nhưng cũng có du khách còn đôi chút chưa toại nguyện, cho rằng vì nằm ở trung tâm thành phố nên hồ Xuân Hương còn thiếu vẻ trầm tĩnh thích hợp để cảnh sắc tăng thêm chất thơ và tăng thêm vẻ huyền ảo, mộng mơ. Nếu quả vậy xin mời khách tới thăm hồ Than Thở, một cái hồ mà tên của nó đã gợi trí tò mò của mọi du khách gần xa. Hồ Than thở nằm ở phía đông bắc Đà Lạt, cách trung tâm thành phố chừng km. Nơi đây rõ ràng thông với nước như quyện vào nhau. Giữa một rừng thông mênh mông tưởng chừng như bất tận lộ ra một khoảng trời trong xanh chiếu sáng mặt nước của một chiếc hồ dài hầu như lúc nào cũng lăn tăn gợn sóng. Trên bờ hồ, dưới tán thông là một thảm cỏ mềm mại, xanh mượt, tràn đầy sức sống. Một không khí yên lặng gần như tuyệt đối bao trùm lên cảnh vật. Một sự yên lặng đến kỳ lạ khiến cho ai nấy dù có hiếu động đến đâu cũng không nỡ làm cho thiên nhiên náo động. Tất cả chỉ còn lại một thứ âm thanh đặc biệt: Tiếng thông réo như từ đâu đó xa tít vọng về từng đợt, từng đợt kéo dài dư âm trên mặt nước hồ im ắng. Trong cảnh huống này những người giàu cảm xúc dễ nẩy ra những tứ thơ đượm buồn man mác, dễ hình dung ra tiếng ai than, ai thở trong nỗi niềm uẩn khúc, u hoài. Hình như trước đây đã có một nhà văn nào đó xây dựng nên nơi bờ hồ này câu chuyện về một mối tình trắc trở để cắt nghĩa cho cái tên hồ "Than Thở". Đi chơi hồ bạn hãy chiêm nghiệm mà xem, cái cảm giác than thở, thở than ấy hình như không thể nào vụt tan đi được, nó chỉ mờ dần, chìm dần vào ký ức khi ô tô đưa bạn về lại trung tâm thành phố trong tiếng ồn ào của phố phường nhộn nhịp.
Dạo chơi quanh hồ Than Thở là một dịp tốt làm thư giãn thần kinh, làm tâm hồn thư thái, lấy lại cân bằng thể lực sau những ngày làm việc căng thẳng đầu óc, mệt mỏi.
Vượt qua một cái đập nhân tạo, men theo một dòng suối nhỏ, ta sẽ đến một "mảnh gương soi" nữa của Đà Lạt. Đó là hồ Mê Linh. Quanh hồ là một con đường nhựa mang tên hồ. Tuy cách xa nhau không là mấy, thậm chí có người cho rằng hai hồ Mê Linh và Than Thở chỉ là hai khúc của cùng một con sông cũ, song cảnh sắc hai nơi hầu như khác hẳn nhau. Hồ Mê Linh có vẻ đẹp của một sự kết hợp hài hòa giữa thành tạo tự nhiên và những công trình kiến trúc mỹ thuật của con người. Kiến trúc quanh hồ không thiên về to lớn, đồ sộ mà chủ yếu là xinh xắn và kiểu cách. Hình như các chủ nhân của các biệt thự bên hồ này không ai có ý định làm thay đổi dáng vẻ tự nhiên của tạo hóa mà chỉ muốn tô điểm thêm đôi nét thật tinh xảo để cho cảnh hồ càng thêm đẹp, thêm duyên.
Trong thành phố còn có hồ Vạn Kiếp và một số hồ nhỏ khác. Cũng như các thác nước, mỗi hồ từ nhỏ đến lớn đều là một thắng cảnh không thể bỏ qua. Đối với hoạt động du lịch "những mảnh gương soi giữa núi đồi" là những cảnh đẹp hiếm thấy, vì vậy cần phải biết khai thác triệt để sao cho vừa thỏa mãn nhu cầu chiêm ngưỡng cảnh đẹp, vừa có được những phút vui chơi giải trí bằng những hoạt động thể thao lành mạnh trên mặt nước hồ và bên bờ hồ.
Du khách từ nhiều nơi đến với Đà lạt có thể có những cách nhìn khác nhau, có thể đặt cho Đà Lạt những cái tên khác nhau. Riêng về quang cảnh tự nhiên thì hầu như mọi người đều thống nhất nhận định rằng sự kết hợp nhuần nhị giữa thông và nước trong điều kiện khí hậu của mùa xuân vĩnh cửu trên cao nguyên vùng nhiệt đới chính là nét đặc trưng độc đáo của Đà Lạt, không thể tìm ra một địa điểm tương tự trên khắp lãnh thổ nước ta. Xuất phát từ nhận định này có tác giả đã cắt nghĩa nguồn gốc của địa danh Đà Lạt là do một sự ghép tự giữa "đà" theo tiếng dân tộc là nước và "lạt" là thông. Nhưng lại cũng có tác giả cho rằng "đà" biến âm từ âm "dak" trong "Dak Cam Ly" (nghĩa là dòng suối Cam Ly) và "lạt" là tên xưa của một bộ tộc người đầu tiên sinh sống bên bờ suối Cam Ly này. Lúc đó quanh suối Cam Ly còn là một vùng rừng hoang vu, tĩnh mịch, các loài chim thú đều vô cùng phong phú.
Như vậy là có thể cắt nghĩa định danh "Đà Lạt" theo nhiếu cách khác nhau. Mỗi cách cắt nghĩa đều cho thấy địa danh phản ảnh một khía cạnh nào đó của cảnh quan tự nhiên. Song, Đà Lạt khi đã mệnh danh là "Paris nhỏ" thì vẻ đẹp "trời phú" đã được con người tô điểm thêm với những hiểu biết về thẩm mỹ ở trình độ cao và kỹ thuật kiến trúc thuộc vào hàng tiên tiến. Chính vì vậy Đà Lạt đã trở thành một thành phố nghỉ mát hiện đại, có tầm cỡ quốc tế.
Ở một xứ nóng như nước ta việc xây dựng các khu nghỉ mát, đảm bảo cho người lao động có điều kiện nghỉ ngơi, bồi bổ sức khoẻ cho những ngày hè oi bức là yêu cầu tối cần thiết. Là một đất nước mang tính chất bán đảo, nhiều đồi núi, thiên nhiên mang sắc thái nhiệt đới gió mùa ẩm, phân hóa rất đa dạng chúng ta có rất nhiều phong cảnh đẹp. Nhiều nơi có thể xây dựng thành những khu nghỉ mát, các địa điểm du lịch có giá trị. Trong mùa hè để tìm nơi có nhiệt độ hạ thấp, có khí hậu mát mẻ trong lành, chúng ta có thể đi theo hai hướng: ra bờ biển và lên núi cao. Suốt dọc bờ biển từ Móng Cái cho đến Hà Tiên nước ta có vô số các bãi tắm đẹp, các khu nghỉ mát trên cao cũng có rất nhiều, nổi tiếng nhất là Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt. Tuy mỗi nơi có một vẻ đẹp, một sức hấp dẫn riêng, nhưng có lẽ không khu nghỉ mát trên cao nào sánh được với Đà Lạt. Ưu thế của Đà Lạt thể hiện ở tất cả các mặt: nghỉ mát, bồi dưỡng sức khoẻ, chiêm ngưỡng các cảnh quyến rũ của thiên nhiên, thưởng thức những công trình kiến trúc, những sáng tác nghệ thuật tuyệt vời của con người.

[admin]

**Đà Lạt, thủ phủ của những loài hoa **

Nhờ nằm ở độ cao một ngàn năm trăm mét trở lên mặc dù ở một vĩ độ thấp (11độ 57 phút), thuộc một xứ sở mà "chỉ hai bước nhảy là tới xích đạo" như lời nhận xét của một tác giả phương Tây nào đó, Đà Lạt vẫn mát mẻ quanh năm. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 18 độ C. Nhiệt độ đó phân bổ khá đều hòa trong năm. Trung bình tháng nóng nhất không quá hai mươi độ, tháng lạnh nhất ít khi xuống dưới mười lăm độ. Lượng mưa dao động từ 1.500mm đến 1.800mm. Mặc dù cũng có một mùa khô, nhưng mùa khô Đà Lạt không gay gắt và kéo quá dài như các vùng khác ở Tây Nguyên. Không đâu trên đất nước ta lại được thiên nhiên ưu ái như Đà Lạt. Đây là vùng rất thích hợp với việc trồng một số loài cây quý có nguồn gốc ôn đới. Trong đó, từ nhiều năm nay hoa đã chiếm giữ một vị trí quan trọng trong cơ cấu cây trồng và là nguồn xuất khẩu đáng tự hào của Lâm Đồng.
Ngoài một khối lượng hoa khá lớn đưa về thành phố Hồ Chí Minh và một vài thành phố khác của miền Nam, trước đây, hằng năm Đà Lạt xuất khẩu ra nước ngoài hơn 20 tấn hoa. Năm cao nhất đạt gần 30 tấn. Trồng hoa và xuất khẩu hoa tươi đã trở thành một nghề sản xuất truyền thống, một ngành hoạt động kinh tế quan trọng đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho một bộ phận khá đông bà con Đà Lạt.
Có thể gọi Đà Lạt là thành phố hoa. Riêng lan, ở Đà Lạt có gia đình trồng được trên 300 loại khác nhau (1).
Ngoài những loại hoa quen thuộc, ở Đà Lạt còn có những loài (2) hoa độc đáo ít thấy có ở những nơi khác chỉ mới nghe tên đã gợi niềm mơ ước được ngắm nhìn: hoa "Quận chúa", hoa "Vũ nữ", hoa "Thiên điểu". Có loài hoa tên gọi là "Bất tử" nom nó rất giống hoa Cúc Đồng Tiền nhưng rất nhiều màu sắc: đỏ , tím, vàng... quanh năm thắm màu tốt tươi. Hoa "óoc-tăng-xia", hoa "Mimoza" thì trông như những chùm bóng bay màu vàng tỏa hương thơm ngát. Hoa "Lồng đèn" trông tực chiếc đèn lồng màu đỏ lơ lửng trên nhành cây.

(1) Hiện nay con người đã biết 230.000 loài hoa, trong đó có hơn 30.000 loài được sử dụng và 12.000 loài được vun trồng chăm bón. Riêng lan đã phát hiện được khoảng 750 chi với từ 20.000 đế 25.000 loài. Phong lan là họ lớn nhất trong lớp một lá mầm và là họ lớn thứ hai sau họ cúc (Asteraceae) trong ngành thực vật.
(2) Từ "loài", "giống" dùng trong cuốn sách này chỉ là những từ ngữ dùng theo thói quen để chỉ sự biệt lập giữa cá thể này với cá thể khác, hoàn toàn không có ý nghĩa về phân loại.

Vường Bích câu và những loài hoa quý
Men theo bờ hồ Xuân Hương đi dọc đường Trần Quốc Tuấn, vượt qua chiếc cầu, từ đó nước hồ chảy vào suối Cam Ly, vòng bên phải lần theo đường Nguyễn Thái Học và tiếp đó là đường Bà Huyện Thanh Quan, đi miết lên phía bắc, vườn Bích Câu nằm cạnh một con suối nhỏ kẹp giữa hai ngọn đồi. Một bên là đồi Sân Cù, cao 1.508 mét và bên kia, ngọn đồi khác cao 1.503 mét. Trên đồi lúp xúp những lùm cây nhỏ xen một vài khóm thông thưa và đây đó những mảng rừng xanh còn sót lại. Vườn Bích Câu nằm chênh chếch ở chân đồi, nơi có con suối nhỏ đổ vào hồ.
Vườn không rộng lắm nhưng có bao nhiêu là hoa đẹp. Bước vào công viên, dọc hai bên lối đi là những luống hoa Tú Cầu. Nó còn những tên gọi khác nôm na nhưng nghe rất hấp dẫn: hoa Bút Tiên, hoa Mâm xôi đang mùa nở rộ. Loài hoa, luôn thay đổi màu sắc có bông rất to. Mỗi bông là cả một chùm hoa lớn đến nỗi chiếc cành trở thành quá mảnh mai cứ chao đảo hoài trước mỗi làn gió thoảng. Dưới ánh sớm ban mai, những cụm hoa chen chúc làm sáng cả một mẩu vườn trông cứ như những nạm ngọc long lanh muôn ngàn tia sáng hồng, sắc tía. Tú cầu vừa rực rỡ muôn màu lại vừa mộc mạc đậm đà tràn đầy một sức sống tiềm tàng của nhựa đất, hương trời. Không phải chỉ có ở vườn Bích Câu mà Tú Cầu còn được trồng ở nhiều nơi: trong mỗi vườn, tại các câu lạc bộ. Hoa trồng trong các chậu cảnh đặt trước phòng khách của ủy ban, của Ty nông nghiệp, Chi cục thống kê, khách sạn Đà Lạt, Palace, Duy Tân, Ngọc Lan v.v... Tú Cầu được trồng rất nhiều ở trước nhà ga. Có lẽ không đâu bằng Đà Lạt, tú cầu được trồng rất nhiều và đẹp đến thế!
Men theo một lối đi nhỏ, qua khỏi những căn nhà xinh xinh, có lẽ là nhà đón khách, núp bóng dưới rặng cây Hồng trà, một loại cây cảnh giống như cây liễu lả lướt xõa làn tóc mềm mại buông dài gần chấm đất đung đưa trước gió. Chẳng hiểu vì đâu loại cây này lại được gọi là "Hồng". Nom nó thật quá xa lạ với các loại Hồng mà ta thường gặp. Một dàn Mống rồng đầy hoa, chìa những cành vàng rực phe phẩy như vẫy gọi như mời chào du khách đừng vì quá vội đến khu vườn chính mà quên sự có mặt của chúng. Và lạ thay người nào đi qua cũng nâng khẽ cành hoa đưa sát vào mũi thơm nhẹ đài hoa rồi khẽ khàng buông cành rảo bước. Nhìn hoa lòng tôi chạnh nhớ tới mấy câu trong bài thơ ? Hoa Mống rồng mùa thu? của Võ Thanh An:

• "Lại nhớ nhau khi mỗi lúc thu về *
• Náo nức con đò *
• Náo nức bờ đê *
• Dòng nước xoáy cuốn theo bao bèo bọt *
• Hoa Mống rồng chín ở đâu mà thơm như mít mật *
• Hơn một lời thề hoa lại đến dâng hương..." *
  Trong vườn, những luống hoa dăng hàng thẳng tắp. Nào Trà Mi, Thông xà, nào Lồng đèn, Đỗ Quyên, nào Hồng, nào Cúc, Thược Dược, Lay- dơn, Xác pháo, Cốt mốt, Păng xê v.v.. Không sao kể xiết! Có những tên hoa nghe rất lạ: Britgit Bac dot, Vanda, Parisbii, Odorata, Côcơlicôv.v.. Côcơlicô mảnh mai óng ả, sắc hoa vàng tươi nom rất đẹp mắt chỉ nhìn thấy hoa đã những muốn nâng niu. Còn hoa Xu xi ở đây thì có đến mấy loại khác nhau. Có loại cánh đơn màu vàng nhạt, có loại màu đậm hơn cánh kép. Có những loại vừa mới nhập vào ta từ đất nước xa xôi. Đến đây hoa hòa nhập ngay với cuộc sống tốt lành của cao nguyên, đang đua sắc cùng bao loài hoa khác. Mỗi luống là một dòng hoa tất cả đều vươn cành khoe sắc. Thật khó có thể phân biệt được hoa nào đẹp hơn hoa nào. Tôi chợt nảy ra ý nghĩ so sánh và hỏi người bạn đi cùng:

• Anh thích nhất loại hoa nào?
• Bây giờ thì tôi chỉ thích có được bông Hồng vàng kia để tặng chị - Anh bạn tôi nói đùa và đưa tay chỉ mấy khóm hồng phía trước. Cô bạn gái đi cạnh, nghe vậy cũng góp vui: - còn em chỉ thích Hồng nhung, màu sắc của nó mới thắm rực làm sao. Tôi bỗng nhớ tới một câu phương ngôn không biết đọc được ở đâu ? Về sắc đẹp và khẩu vị không nên tranh cãi hơn thua?. Còn ở nước ta, Nguyễn Du cũng đã nói lời bất hủ ? Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ?. Nghĩ vậy nên tôi bỏ ý định tìm hiểu xem hoa nào đẹp nhất. Quả vậy, tùy lứa tuổi và tùy tâm trạng ở mỗi lúc mỗi nơi mà người ta chọn để trao gởi cho nhau hoa này hay loài hoa khác. ở Hà Nội đã trở thành tục lệ, trong ngày cưới chú rể tặng cô dâu bó hoa Lay-dơn trắng. Khác với Hà Nội, ở Sài Gòn, Đà Lạt... cô dâu lại thích ôm bó Hồng bạch kết tua dài. Còn nếu như ở Hà Nội, các cụ coi việc sưu tầm hoa Phong Lan là niềm vui của tuổi già thì ngược lại ở Đà Lạt phần đông các cụ thích trồng và ngắm Địa Lan. Hoa Hồng biểu tượng của tình yêu và sắc đẹp được giới thanh niên ưa chuộng hơn cả. Còn các cụ thích Cúc và Lan. Không biết tự bao giờ mà nhân dân ta từ nam lên bắc bắc đều dùng hoa Huệ phúng viếng ma chay. Trong các đền chùa cổ kính, trên các bàn thờ tổ tiên bên cạnh bát hương, lư trầm bao giờ cũng có bó Huệ trắng trong một màu thanh khiết, hương thơm dịu, hắt hiu, gợi niềm nhớ tiếc dến nao lòng.
  Ở vườn Bích Câu, Thông xà, Trà mi trồng thành hàng. Hai loại cây này nghe đâu phải mất mười lăm, hai mươi năm mới cao được một, vài mét. Bán rất đắt tiền. Một bồn hoa, những người chịu chơi, dám bỏ hàng trăm "đô" để mua cho các quý phu nhân. Thường ở những nhà khách lớn và nơi giao tế người ta phải mua một chục ngàn đồng một gốc Hồng trà hoặc Bạch trà để trang trí. Lần đầu tiên ở Đà Lạt tôi được biết loại Trà mi đỏ. Còn Hồng thì có đến năm, bảy loại khác nhau: Hồng nhung, Hồng đào, Hồng phấn, Hồng bạch và thật dến ngỡ ngàng khi đứng trước vẻ đẹp lạ lẫm của những bông hồng đen, hồng tím. Có ai đó vừa ngắm hoa vừa thích thú ngâm nga, ghép thêm vần cho bài thơ "Thơ xuân nói chuyện hoa" của Tế Hanh:
  *"Không chỉ có hoa hồng - hồng *
  *Mà còn hoa hồng - đỏ *
  *Còn nữa hồng - trắng sữa *
  *Còn nữa hồng - vàng *
  *Vẫn còn... còn nữa. *
  *Đà Lạt còn có hồng - xanh *
  *Hồng - tím *
  *Hồng - đen" *
  Ở Việt Nam ta, có lẽ hồng nhung được ưa chuộng hơn cả. Hồng nhung Đà Lạt vừa to bông, hương thơm dịu. Mỗi ngày lễ, tết, mỗi bông giá hàng trăm đồng. Hồng vàng cũng đẹp lắm. Chả vậy mà vẫn thường nảy ra những cuộc tranh luận: hồng nhung và hồng vàng hoa nào dẹp hơn? Khách châu Âu thường chọn mua hồng vàng. Sắc màu vương giả, thanh cao của nó thường gợi niềm quý mộ. Còn hồng bạch ít khi thiếu mặt trong lễ cưới. Nó được dùng để kết vòng cho các cô dâu và cài lên ngực áo các chàng rể mới. Ở châu Âu người ta gọi hồng bạch là "Maries" có nghĩa là "cô dâu" là "hoa cưới". Trước đây, riêng hồng mỗi năm bán thu về hàng chục triệu dồng, đem lại nguồn lợi không nhỏ cho các gia đình trồng hoa. Chẳng biết đã có ai may mắn được dịp so sánh hoa hồng Đà Lạt với những bông hồng thuộc "xứ sở hoa hồng" hay chưa? Có điều chắc chắn nếu xét riêng về thời khí và đất đai của Đà Lạt, thì những đều kiện trồng hồng ở Đà Lạt không thua kém về bất cứ phương diện nào so với Bungari. ở đây còn một loài hoa nữa rất lạ mắt và đẹp gọi là cây lễ bạn. Trên chiếc cành rất thẳng, tròn vươn cao những chiếc lá hình lưỡi mác giống như một chùm sáng xanh tia ra các phía. Dưới vòm lá có năm bông hoa quây tròn, chúc ngược lên màu đỏ rực. Mỗi bông hoa có sáu tràng hoa đỏ, hằn lên đều đặn những dường gân mảnh màu vàng tươi tựa những chiếc đèn chùm bóng kính đỏ vàng. ở phần đáy phủ một lớp lông tơ màu huyết dụ có dính điểm ở những chấm sáng tròn lung linh như những ánh sao nhỏ xíu. Một chùm nhụy hoa vươn dài phóng ra tia vàng làm cho nhành hoa trở nên lộng lẫy rực sáng như cả bảy sắc cầu vồng đều quy tụ tại đây, trên một nhành hoa.