Hôm nay xin mạn phép bàn về cái tên Đà Lạt.
Nha Trang là Nhà Trắng, Sài Gòn là cây sài + bông gòn, Hà Nội là giữa các dòng sông... Hồi nhỏ mình từng nghe các bậc phụ mẫu giải thích về ý nghĩa cái tên của các thành phố; nhưng đến Đà Lạt thì họ tắc tị, đành cáo dòm chùm nho nói: "Ba mẹ giải thích mấy cái tên kia (NT, SG, HN) là gợi ý đó, giờ con thử tự mình nghĩ ra xem".
Thế là mình tận dụng vốn ngôn ngữ nông cạn lúc đó mà suy luận. Cái từ này độc thiệt, không thể nói lái được, vì vậy chắc không phải như mấy trò chơi chữ "bắt hổ bắt cọp" rồi; thế thì cứ giải nghĩa từng chữ xem. "Đà"... "đà" nghĩa là gì nhỉ... Người ta hay nói "cứ đà này thì..." Nó cũng giống như "cứ kiểu này thì..." Vậy "đà" nghĩa là "kiểu". Còn "Lạt" thì quá dễ, nghĩa là "không có muối, có đường gì hết, lạt nhách". Hô hô, vậy là đã giải được nghĩa giồi, "Đà Lạt" nghĩa là "kiểu không có muối có đường"!! Và mình nhoẻn cười khoe hàm răng sún, hài lòng với trí thông minh tuyệt đỉnh của mình.
Lớn thêm nữa, đoạn choai choai, thế giới đảo loạn khi mình phát hiện ra là Việt mình có tiếng Hán Việt!! Vậy Đà Lạt cũng có thể là một từ Hán Việt lắm chứ. ("Hà Nội" là từ Hán Việt, hóa ra hồi trước ba mẹ đã thầm gợi ý mà mình không biết). Thôi cũng tốt, cái nghĩa "kiểu không có muối có đường" dở ẹc, để vận dụng vốn Hán Việt xem cái ý nghĩa nó hay hơn không.
Trong tiếng Hán, "Đà" nghĩa là "ung dung", "Lạt" nghĩa là "trái" (dạng như "phải trái" chứ không phải là "trái quả"). Theo cách đặt tên Hán Việt thì tính từ đứng trước, danh từ đứng sau, vậy "Đà Lạt" nghĩa là "sự sai trái ung dung"?? Gì mà nghe buồn ói thế này, cứ như tựa đề một bộ phim tình... cảm Hàn vậy!!
Rồi đến khi trưởng thành, khi đầu óc đã biết suy nghĩ chín chắn, tai đã biết lắng nghe và thấu hiểu, mắt đã biết nhìn xa trông rộng, miệng đã biết lựa lời mà nói, lựa tiếng mà rên... blah blah blah... Nói chung là khi thời đại đã có google và wikipedia; thì mình cũng tìm được ý nghĩa thật sự của cái tên Đà Lạt. Nó được đặt theo ngôn ngữ của người bản địa (là những người Đà Lạt đích thực, mang giòng máu thông xanh chứ không lạc hồng như mình) như một số địa danh khác ở đây: "Đà Lạt" nghĩa là "dòng suối của người Lạt"
Hu ra, vậy là điều bí ẩn của cái tên Đà Lạt sau hai chục năm đã được giải đáp. Cũng từ cái tên này, có ai đó đã nghĩ ra một câu La Tinh rất hay để tả Đà Lạt là Dat Aliis Laetitiam Aliis Temperiem - cho người này niềm vui, người kia sự sảng khoái (ghép các chữ cái đầu thành DALAT). Và đúng như vậy, dòng suối của người Lạt đã cho mình những niềm vui và sự sảng khoái mà mình tự hào gọi nó là tình quê hương...
Theo Nhoen Roc