Chùm bài viết về Mộc bản triều Nguyễn tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV

[admin]

Mộc bản triều Nguyễn được công nhận di sản thế giới
Mộc bản triều Nguyễn gồm những văn bản Hán - Nôm khắc trên gỗ 200 năm trước và in sách tại Việt Nam, vừa được UNESCO trao bằng di sản tư liệu thế giới.
Cục lưu trữ Nhà nước và Trung tâm lưu trữ quốc gia VI tại Đà Lạt đã tổ chức đón nhận bằng từ Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hiệp quốc (UNESCO) công nhận Mộc bản triều Nguyễn là di sản tư liệu thế giới, hôm 3/1.
Khối lượng tài liệu Mộc bản triều Nguyễn đang lưu trữ tại Đà Lạt rất lớn, gồm 34.618 tấm, với 55.318 mặt khắc. Giới nghiên cứu đánh giá đây là tài liệu có giá trị cao, phục vụ cho việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam thời cận đại.
Mộc bản "Hoàng Việt luật lệ". Ảnh: Quốc Dũng Theo Thạc sĩ Phạm Thị Huệ, Giám đốc Trung tâm lưu trữ quốc gia VI tại Đà Lạt, Mộc bản triều Nguyễn được sản sinh chủ yếu trong quá trình hoạt động của Quốc sử quán triều Nguyễn tại Huế. Ngoài ra còn có cả những ván khắc in thu được ở Văn Miếu Quốc Tử giám (Hà Nội), đưa vào Huế lưu trữ ở Quốc Tử giám dưới thời vua Minh Mạng và Thiệu Trị. Từ năm 1960, Mộc bản triều Nguyễn cùng với Châu bản, Địch bạ... được chuyển vào Đà Lạt. Việc di chuyển tiến hành rất công phu, cẩn trọng, phải thực hiện tới 3 lần mới hoàn thành.
Nội dung của khối tài liệu này rất phong phú, đa dạng, phản ánh mọi mặt của xã hội Việt Nam dưới triều Nguyễn như: lịch sử, địa lý, chính trị - xã hội, quân sự, pháp chế, văn hóa giáo dục, tôn giáo - tư tưởng- triết học, văn thơ, ngôn ngữ - văn tự. Tổng cộng có 152 đầu sách với 1.935 quyển.
"Đại Nam thực lục tiền biên", tên tấm Mộc bản này. Ảnh: Quốc Dũng Thạc sĩ Huệ cho biết, ngoài giá trị đối với lịch sử và văn hóa Việt Nam, tài liệu Mộc bản triều Nguyễn còn có giá trị tìm hiểu lịch sử văn hóa các nước khác như Lào, Cambuchia, Thái Lan, Trung Quốc, Pháp, Anh, Mỹ , Bồ Đào Nha… Đặc biệt, trong khối tài liệu quý giá này có những nội dung khẳng định chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa.
Gỗ dùng làm ván khắc tài liệu Mộc bản triều Nguyễn vừa mền, vừa mịn, được dùng từ gỗ thị, gỗ lê, gỗ táo hay gỗ cây nha đồng. Thớ gỗ trắng, sáng ngời như ngà voi. Nét chữ khắc trên tài liệu Mộc bản rất điêu luyện, tinh xảo và sắc nét. Mỗi nét chữ như rồng bay phượng múa, chuyển tải tâm tư, tình cảm và tâm huyết của người thợ khắc in. Mộc bản không chỉ là tài liệu quý có giá trị lịch sử mà còn là một tác phẩm nghệ thuật.
Quốc Dũng

[admin]

Trao bằng di sản thế giới cho Mộc bản triều Nguyễn

				04/01/2010 1:25 
			
 					 				 						 						 							 								 							
					 						 							 								  							 						 						 						 						 							Nhân ngày Lưu trữ VN, sáng 3.1, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV tại  Đà Lạt (gọi tắt trung tâm) đã long trọng đón nhận Bằng di sản tư liệu  thế giới của UNESCO cho tài liệu Mộc bản triều Nguyễn. 						
		 						 							Hiện trung tâm đang lưu trữ bảo quản 34.618 tấm Mộc bản triều  Nguyễn chữ Hán - Nôm được khắc trên gỗ cách đây 200 năm. Theo bà Phạm  Thị Huệ, Giám đốc trung tâm thì trong khối tư liệu quý giá này, có những  nội dung khẳng định chủ quyền thiêng liêng của VN đối với quần đảo  Hoàng Sa.

[admin]

Người đưa mộc bản triều Nguyễn ra thế giới

		**Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV đã  chính thức đón nhận Bằng công nhận mộc bản triều Nguyễn là di sản tư  liệu thế giới của UNESCO, hôm qua. Vinh dự này có sự đóng góp không nhỏ  của một người phụ nữ.

**
Đó là thạc sĩ Phạm Thị Huệ, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Thành phố Đà Lạt, Lâm Đồng), người đã có 30 năm say mê, nghiên cứu về mộc bản.

Sau nhiều lần chỉnh sửa, thuyết phục, mộc bản triều Nguyễn do chị chủ trì xây dựng hồ sơ, đã được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới vào tháng 7/2009.

Phục chế và quảng bá giá trị mộc bản

Nhân duyên với mộc bản triều Nguyễn đến thạc sĩ Huệ thật tình cờ. Gần 30 năm trước, trong một lần được tham quan kho mộc bản Hàn Quốc, chị thấy mộc bản của đất nước Kim Chi chỉ là bản khắc gỗ Kinh Phật nhưng đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới; trong khi đó, mộc bản triều Nguyễn (Việt Nam) chứa đựng rất nhiều giá trị thuộc các lĩnh vực khác nhau lại chưa được nhiều người biết đến.

Từ suy nghĩ đó, người phụ nữ ấy đã háo hức khi nhận nhiệm vụ xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận di sản mộc bản triều Nguyễn. Biết chuyện, không ít bạn bè đã ra sức khuyên ngăn chị (đang có một công việc khá tốt tại TP HCM) không nên nhận một công việc quá phiêu lưu.

Tuy nhiên, được sự ủng hộ của chồng (thạc sĩ Nguyễn Xuân Hoài, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia II), chị Huệ càng thêm vững tâm.

                       ![](http://www.baodatviet.vn/Uploaded_CDCA/dvbaogiay/20100104/khcnmocban2.jpg)                               Thạc sĩ Huệ và những tấm mộc bản.  *Ảnh: *Bạch Dương                

Hơn 34.600 tấm mộc bản và 55.318 bản dập trên giấy dó được chính quyền Sài Gòn chuyển từ Huế lên Đà Lạt (Lâm Đồng) từ những năm 1960. Tuy nhiên, sau ngày đất nước giải phóng, do chưa được chú ý nên những tấm mộc bản được lưu giữ ở nhà dòng Chúa cứu thế chất chồng lên nhau, lặng im, bí ẩn.

Chứng kiến kho mộc bản chất chồng bụi bặm, không theo trình tự nào, thạc sĩ Huệ từng rất chán ngán. Nhưng niềm đam mê công việc đã khiến chị vượt qua tất cả. Không chỉ sắp xếp, lưu trữ vốn quý này một cách khoa học, chị Huệ còn phục chế nhiều bản in sách mộc bản trên giấy dó để giới thiệu giá trị mộc bản rộng khắp hơn.

Tư liệu khẳng định chủ quyền Hoàng Sa

Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV là nơi tập trung hầu hết mộc bản triều Nguyễn còn lại ngày nay. Theo thạc sĩ Huệ, những tấm mộc bản này có nhiều giá trị về nội dung và hình thức.

Trong đó, triều đình Huế ghi chép rất rõ những thông tin giao lưu kinh tế, văn hóa giữa Việt Nam với các nước như: Pháp, Anh, Bồ Đào Nha, Campuchia... “Đó chính là những giá trị xuyên quốc gia của mộc bản”, thạc sĩ Huệ nói.

Bên cạnh đó, thạc sĩ Huệ cho rằng, mộc bản triều Nguyễn còn lưu giữ những tấm mộc khắc bản đồ, sơ đồ khẳng định chủ quyền quần đảo Hoàng Sa là của Việt Nam. “Ai cũng phải thán phục trước những chữ, hình khắc ngược trên gỗ, trăm nét như một, hoàn toàn khắc bằng tay. Riêng về loại gỗ để làm mộc bản cũng đủ cho thấy sự cầu kỳ của các vua chúa triều Nguyễn: gỗ thị, gỗ lê, gỗ tá, gỗ cây nha đồng,… là những thứ gỗ quý, bền”, thạc sĩ Huệ say sưa kể.

Điều khiến chị Huệ canh cánh bấy lâu nay là chưa có nhiều người có thể đọc và hiểu được nội dung, giá trị của mộc bản. “Tôi cũng chỉ mong sao có thêm nhiều người biết đến và thêm yêu mộc bản - một di sản thế giới của Việt Nam”, chị Huệ tâm sự và cho biết vừa cho ra mắt phần mềm tra cứu dữ liệu mộc bản, dịch và số hóa nguồn vốn quý này để người dân Việt Nam và thế giới hiểu rõ hơn giá trị của mộc bản.

                                    Mộc bản triều Nguyễn là  những bản khắc chữ ngược bằng tay trên gỗ có xuất xứ từ triều đình Huế,  nhà Nguyễn. Những tấm mộc bản mang nội dung tư tưởng, văn hóa, xã hội,…  in lên giấy dó để phổ biến tới toàn dân. 
        
        Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV vốn là biệt điện Trần Lệ Xuân,  là nơi lưu giữ 34.618 mộc bản và 55.318 bản in dập trên giấy dó từ thời  nhà Nguyễn còn lưu lại.
                          
	 		 			Bạch Dương