[image: gougah.jpg] Thời gian trôi qua… Trại chăn nuôi và trồng trọt tại Suối Dầu ngày càng mở rộng. Yersin nhận chức viện trưởng 2 viện Pasteur ở Sài Gòn và Nha Trang. Năm 1902 và 1903, ông ra Hà Nội để thành lập trường đại học y khoa Đông Dương và làm hiệu trưởng đầu tiên. Năm 1924, ông giữ chức tổng thanh tra các viện Pasteur ở Đông Dương. Năm 1933, ông làm viện trưởng danh dự viện Pasteur ở Paris Trong thời gian sống ở xóm Cồn (Nha Trang), "ông là một người hàng xóm đôn hậu", thường giúp đỡ những cụ già và những người chài lưới, thưng yêu trẻ con, ông sống rất giản dị, giàu lòng nhân ái. Sau chuyến công du ở ấn Độ, toàn quyền Pháp Paul Doumer muốn xây dựng một ni nghỉ dưỡng cho Pháp kiều như những nơi nghỉ dưỡng ở Ấn Độ. Yersin đề nghị nên chọn Đăng Kia, cách Đà Lạt hiện nay hn 10 km về phía Bắc. Năm 1990, ông đã tháp tùng Paul Doumer lên Đà Lạt. Sau khi quan sát tại chỗ, Paul Doumer không chọn Đăng Kia làm ni nghỉ dưỡng nhưng chọn vị trí Đà Lạt hiện nay theo đề nghị của bác sĩ Etienne Tardif vì : Đà Lạt ở độ cao hơn Đăng Kia; Dộ dốc của Đà Lạt thoai thoãi, không khí ở Đà Lạt hợp vệ sinh hơn ở Đăng Kia có những ngọn đồi nhỏ cách nhau bằng những thung lũng lầy lội; Không khí ở Đà Lạt mát lành và ít ẩm hơn ở Đăng Kia vì Đăng Kia nằm gần đỉnh Lang Bian, sườn núi hứng gió ẩm, nhận lượng mưa nhiều hơn, sương mù dày hơn (đến 10 giờ sáng sưng mới tan); Về thực vật, Đăng Kia chỉ toàn đồi nhỏ, trong khi Đà Lạt gần rừng thông, không khí vừa mát mẻ vừa thm ngát hưng thông; Về giao thông vận tải, Đà Lạt thuận tiện hơn Đăng Kia. Năm 1914, chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ. Lúc bấy giờ, Hòa Lan chiếm độc quyền sản xuất quinin - phương thuốc duy nhất chữa bệnh sốt rét. Yersin gieo thử hạt canh-ki-na ở Suối Dầu và Đăng Kia. Ông gặp thất bại hoàn toàn ở Suối Dầu, nhưng ở Đăng Kia cần tốn nhiều công sức. Năm 1917, Yersin trồng cây canh-ki-na ở Hòn Bà - một ngọn núi gần Suối Dầu. Lúc đầu cây tăng trưởng tốt nhưng về sau chết dần vì đất đai không thích hợp. Tháng 7.1923, những cây canh-ki-na tốt nhất ở Hòn Bà được ông đem lên trồng ở Đrăn và thu được kết qu tốt. Ông tiếp tục trồng trên cao nguyên Lang Bian nhỏ và Di Linh. Năm 1936, cây canh-ki-na được trồng với quy mô lớn ở Lán Tranh và Di Linh, thu hoạch được 30 tấn vỏ với tỷ lệ quinin sunfat 7,42%. Năm 1938, thu được 21 tấn vỏ với tỷ lệ quinin sunfat cao hn (8,5%). Ngày 28.6.1935, trường trung học Yersin được khánh thành ở Đà Lạt, Yersin trở về Đà Lạt lần cuối cùng trước khi mất. Nhân dịp này, đáp lại lời phát biểu của một học sinh, ông đã trình bày cảm tưởng khi lần đầu đặt chân lên cao nguyên Lang Bian: "Không khí mát mẻ đã làm tôi quên đi mệt nhọc và tôi nhớ lại niềm vui được chạy hết tốc lực lên xuống những ngọn đồi như một cậu học sinh trung học trẻ tuổi". Trong những năm cuối đời, Yersin vẫn say mê nghiên cứu khoa học, ngành thiên văn, vô tuyến điện. Vài tuần trước khi mất, tuy bệnh ngày càng tăng, ông vẫn còn tiếp tục theo dõi mực thủy triều. Ngày 1.3.1943, Yersin thanh thản qua đời, hưởng thọ 80 tuổi, để lại một niềm thưng tiếc sâu sắc. Hàng ngàn người dân Nha Trang đã đưa linh cữu ông đến an nghỉ cuối cùng ở Suối Dầu Đến Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX và nửa đầu thế kỷ XX, Yersin đã làm việc trong bộ máy cai trị của thực dân Pháp. Tuy nhiên, những công trình khoa học đa dạng, cuộc sống giản dị, lòng nhân ái và tình yêu Việt Nam của ông vẫn sống mãi trong tâm tư, tình cảm của nhiều người Đà Lạt, Nha Trang và trên hành tinh của chúng ta. Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang … đã đặt tên Yersin cho một con đường trong thành phố. ở Đà Lạt, con đường dẫn đến trường trung học Yersin cũ (hiện nay là trường Cao đẳng Sư phạm) được mang tên nhà bác học Pháp, người đã mang nặng nghĩa tình với đất nước Việt Nam và để lại những kỷ niệm khó quên ở Đà Lạt: Alexandre Yersin !

đáp Từ Của Yersin Ngày 28-6-1935, trong buổi lễ khánh thành trường trung học Yersin và phát thưởng trọng thể cuối năm học 1934 - 1935, sau lời phát biểu của Paul Duvernoy (Pôn Đuy-vẹc-nôi) - học sinh lớp 2A’, Yersin đã đọc đáp từ sau: *### “Tôi rất cảm động về cảm tình các em dành cho tôi. Các em hãy tin chắc rằng tôi rất quý mến các em. * *### Các em tập họp quanh tôi làm cho tôi trẻ lại và gợi nhớ đến thời xa xưa. Ngày ấy, là một học sinh trẻ tuổi, tôi thường táo bạo mơ mộng đến một tương lai đầy mạo hiểm mà hoàn cảnh cho phép tôi thực hiện. * *### Các em khiến tôi hồi tưởng lại sự phát hiện cao nguyên Lang Bi-an vào tháng 6 năm 1893 trong một chuyến đi khảo sát với mục đích thám hiểm vùng rừng núi Nam Trung Kỳ lúc bấy giờ hoàn toàn chưa ai biết đến. * *### Ấn tượng của tôi thật sống động khi vừa ra khỏi rừng thông, tôi đứng trên bờ của một cao nguyên mênh mông, trơ trụi và mấp mô có ba đỉnh núi Lang Bi-an chế ngự. Mặt đất nhấp nhô khiến tôi liên tưởng đến biển cả xao động vì một ngọn sóng khổng lồ như thường thấy trên bờ biển miền Trung vào lúc trời sắp giông bão. * ### Không khí mát mẻ làm cho tôi quên đi nỗi mệt nhọc và tôi nhớ lại niềm vui được chạy lên chạy xuống hết tốc lực trên những ngọn đồi xanh tươi như một cậu học trò nhỏ...” [49, 11]

[image: gougah.jpg] Thời gian trôi qua… Trại chăn nuôi và trồng trọt tại Suối Dầu ngày càng mở rộng. Yersin nhận chức viện trưởng 2 viện Pasteur ở Sài Gòn và Nha Trang. Năm 1902 và 1903, ông ra Hà Nội để thành lập trường đại học y khoa Đông Dương và làm hiệu trưởng đầu tiên. Năm 1924, ông giữ chức tổng thanh tra các viện Pasteur ở Đông Dương. Năm 1933, ông làm viện trưởng danh dự viện Pasteur ở Paris Trong thời gian sống ở xóm Cồn (Nha Trang), "ông là một người hàng xóm đôn hậu", thường giúp đỡ những cụ già và những người chài lưới, thưng yêu trẻ con, ông sống rất giản dị, giàu lòng nhân ái. Sau chuyến công du ở ấn Độ, toàn quyền Pháp Paul Doumer muốn xây dựng một ni nghỉ dưỡng cho Pháp kiều như những nơi nghỉ dưỡng ở Ấn Độ. Yersin đề nghị nên chọn Đăng Kia, cách Đà Lạt hiện nay hn 10 km về phía Bắc. Năm 1990, ông đã tháp tùng Paul Doumer lên Đà Lạt. Sau khi quan sát tại chỗ, Paul Doumer không chọn Đăng Kia làm ni nghỉ dưỡng nhưng chọn vị trí Đà Lạt hiện nay theo đề nghị của bác sĩ Etienne Tardif vì : Đà Lạt ở độ cao hơn Đăng Kia; Dộ dốc của Đà Lạt thoai thoãi, không khí ở Đà Lạt hợp vệ sinh hơn ở Đăng Kia có những ngọn đồi nhỏ cách nhau bằng những thung lũng lầy lội; Không khí ở Đà Lạt mát lành và ít ẩm hơn ở Đăng Kia vì Đăng Kia nằm gần đỉnh Lang Bian, sườn núi hứng gió ẩm, nhận lượng mưa nhiều hơn, sương mù dày hơn (đến 10 giờ sáng sưng mới tan); Về thực vật, Đăng Kia chỉ toàn đồi nhỏ, trong khi Đà Lạt gần rừng thông, không khí vừa mát mẻ vừa thm ngát hưng thông; Về giao thông vận tải, Đà Lạt thuận tiện hơn Đăng Kia. Năm 1914, chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ. Lúc bấy giờ, Hòa Lan chiếm độc quyền sản xuất quinin - phương thuốc duy nhất chữa bệnh sốt rét. Yersin gieo thử hạt canh-ki-na ở Suối Dầu và Đăng Kia. Ông gặp thất bại hoàn toàn ở Suối Dầu, nhưng ở Đăng Kia cần tốn nhiều công sức. Năm 1917, Yersin trồng cây canh-ki-na ở Hòn Bà - một ngọn núi gần Suối Dầu. Lúc đầu cây tăng trưởng tốt nhưng về sau chết dần vì đất đai không thích hợp. Tháng 7.1923, những cây canh-ki-na tốt nhất ở Hòn Bà được ông đem lên trồng ở Đrăn và thu được kết qu tốt. Ông tiếp tục trồng trên cao nguyên Lang Bian nhỏ và Di Linh. Năm 1936, cây canh-ki-na được trồng với quy mô lớn ở Lán Tranh và Di Linh, thu hoạch được 30 tấn vỏ với tỷ lệ quinin sunfat 7,42%. Năm 1938, thu được 21 tấn vỏ với tỷ lệ quinin sunfat cao hn (8,5%). Ngày 28.6.1935, trường trung học Yersin được khánh thành ở Đà Lạt, Yersin trở về Đà Lạt lần cuối cùng trước khi mất. Nhân dịp này, đáp lại lời phát biểu của một học sinh, ông đã trình bày cảm tưởng khi lần đầu đặt chân lên cao nguyên Lang Bian: "Không khí mát mẻ đã làm tôi quên đi mệt nhọc và tôi nhớ lại niềm vui được chạy hết tốc lực lên xuống những ngọn đồi như một cậu học sinh trung học trẻ tuổi". Trong những năm cuối đời, Yersin vẫn say mê nghiên cứu khoa học, ngành thiên văn, vô tuyến điện. Vài tuần trước khi mất, tuy bệnh ngày càng tăng, ông vẫn còn tiếp tục theo dõi mực thủy triều. Ngày 1.3.1943, Yersin thanh thản qua đời, hưởng thọ 80 tuổi, để lại một niềm thưng tiếc sâu sắc. Hàng ngàn người dân Nha Trang đã đưa linh cữu ông đến an nghỉ cuối cùng ở Suối Dầu Đến Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX và nửa đầu thế kỷ XX, Yersin đã làm việc trong bộ máy cai trị của thực dân Pháp. Tuy nhiên, những công trình khoa học đa dạng, cuộc sống giản dị, lòng nhân ái và tình yêu Việt Nam của ông vẫn sống mãi trong tâm tư, tình cảm của nhiều người Đà Lạt, Nha Trang và trên hành tinh của chúng ta. Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang … đã đặt tên Yersin cho một con đường trong thành phố. ở Đà Lạt, con đường dẫn đến trường trung học Yersin cũ (hiện nay là trường Cao đẳng Sư phạm) được mang tên nhà bác học Pháp, người đã mang nặng nghĩa tình với đất nước Việt Nam và để lại những kỷ niệm khó quên ở Đà Lạt: Alexandre Yersin !