Bài viết làm bởi gianglongdl

Một sáng trời nắng đẹp và Hồ Xuân Hương đã trở lại với cái đập nước mới keng, bầu trời trong xanh và những hàng thông vẫn soi bóng bên hồ, tuy chỉ là Amateur nhưng cũng máu chụp ảnh lém! nhất là cảnh Dalat thì tha hồ mà bấm loạn xị, vì đứng ở đâu cũng thấy đẹp :he7:

Con gái tớ đấy

gianglongdl

Chủ quán là 1 thanh niên hiền lành và vui tính, bún ăn rất đậm đà thoảng mùi mắm ruốc, vị cay cay đúng Huế luôn (bún bò Huế mà lị), AE vào ăn thử coi chừng bị ghiền đó. Quán ở đường Phan Đình Phùng, đối diện với khách sạn Thanh Thế có 1 đường hẻm (là chợ nhỏ) đi vào khoảng 10m phía bên phải có 1 khoảng sân rộng chính hén đó!!!
Sáng sớm trời lạnh mà làm 1 tô bò, giò khoanh (gần móng chứ đừng ăn phía trên nhiều mỡ ngán) thêm 1 ít satế xả ớt, rau salad xắt nhỏ, bạn nên cho vài cọng rau thơm húng lủi... :he7::he7: còn gì bằng :liemmep:

gianglongdl

**Lang thang trên đồi Quỳ
Nghe thu về trong gió
Chốn xưa như bở ngỡ
Rối nhịp bàn chân ai

Dã Quỳ vàng phôi phai
Hẹn cùng ta có nhớ
Bao năm đời lỡ dỡ
Bao năm đời đa đoan

Ta bây giờ cô đơn
Lối xưa Quỳ vẫn nỡ
Con đường vàng rực rỡ
Gió đưa mùa hương về
Xua ngày dài lê thê

Lung linh đồi Dã Quỳ
Bâng khuâng chiều thương nhớ
Yêu người từ muôn thưở
Người đi rồi có hay?
Dã Quỳ nở cho ai?

Sưu tầm

**

Lang thang trên đồi Quỳ
Nghe Thu về trong gió...

Nói đến Mùa Thu, thật ra Dalat không có mùa Thu, chỉ có 2 mùa mưa & nắng. Khi những cơn mưa muộn màng qua đi nhường chỗ cho những cơn gió ấm và bầu trời xanh, mây trắng, năng vàng rực rỡ . Thấp thoáng đây đó trên những ngọn đồi hoang, bên những lối đi vắng, bên hàng rào nhà ai đó, những đóa hoa dã Quỳ vàng bung nở báo hiệu mùa khô bắt đầu.

gianglongdl

wonder_girl1251:
*nó thật bình dị đến nỗi chẳng để ý, chỉ lâu lâu chợt đi ngang một con đường vắng nở đầy hoa vàng rực những gì thân quen với ta nhất chợt về đầy trong tiềm thức.....
*đúng thật! đó là những bông hoa bên đường mà ngày nào mình cũng " phải " nhìn thấy ít nhất là 3 lần :D
nó quen thuộc đến mức mình không để ý và nhận ra rằng dã quỳ thật sự rất đẹp :)

Ai mà có cùng suy nghĩ vậy ta??

gianglongdl

Anh đã đến bên em lúc em chông chiêng, chênh vênh giữa được – mất; đưa cho em một bàn tay ấm nóng dù chỉ trong tưởng tượng, giúp em đủ sức bước ra khỏi vũng lầy của sự cô đơn và tuyệt vọng. Chỉ là những lời nói, những dòng chữ tưởng chừng vô tri, ấy thế mà lại làm em cười, làm trái tim em ngân lên những cung bậc thăng trầm của tình yêu thương; làm em thấy mình cần sống để được tiếp tục đọc thư anh, để đợi ngày ở bên anh.

Rồi đến một ngày em ngồi trên phố, nhìn và cảm nhận được sự u ám đặc quánh trong không gian bỗng dưng bị xua tan bằng ánh nắng hiếm hoi trong chiều mùa đông, em chợt nhận ra rằng em đã bỏ phí những ngày tươi đẹp. Và em thấy mình phải tìm lại nắng cho tâm hồn mình. Chỉ là chút nắng vàng ấy thôi, nhưng đã làm em ấm áp và nhận ra rằng anh chưa thuộc về em dù chỉ một ngày. Anh cũng như ánh nắng kia thôi, đi qua những ngày đông ảm đạm và khi hè về, anh sẽ chẳng còn gì để cho em nữa.

Ngày hôm qua, khi em hát: ừ thôi em về …, em thấy lòng mình sao mà yên bình và thanh thản thế. Chẳng thể nào nói rằng em không còn nhớ đến anh, nhưng nỗi nhớ ấy không còn như những cơn gió mùa đông buốt đến tận tâm can, nó chỉ còn khẽ khàng như những hạt sương sớm mai, sẽ tan đi khi tia nắng đầu tiên của một ngày mới thức dậy. Cuộc sống thì vẫn trôi đi nhưng thời gian dành cho anh thì đã dừng lại. Anh đã là quá khứ, là những điều dù tốt đẹp cũng chỉ để dành cho ngày hôm qua bởi ngày hôm nay, em đã thành một người khác: biết yêu thương và trân trọng chính mình.

Ừ thôi em về…

https://www.youtube.com/watch?v=5rzLOG6UT3A

Một lần yêu thương
Một đời bão nổi
...

gianglongdl

Vừa rồi đi nhậu với mấy người bạn ở Yersin, xong cả bọn kéo nhau về quán ăn đêm, té ra chủ quán cũng là người quen với bạn mình, sau một hồi nói chuyện mình mới đề nghị chủ quán cho biết xuất xứ của món ăn lạ này thì cô ấy cho biết những trái ớt này được gởi từ Hội An vào (quê chồng, còn cô ta người gốc Huế) và công thức nấu là bí quyết từ Hội An, miếng chả mình nói giống riêu cua thực ra được gọi là chả tôm và sợi mì trắng kia cũng được làm thật đặc biệt để giống như món Cao Lầu vậy (dầy và dai hơn sợi phở nhưng được cắt nhỏ hơn) lần này thưởng thức lại mình mới thấy hương vị món ăn thật đậm đà thơm ngon cắn trái ớt xanh giòn tan một mùi thơm và thoảng vị cay nhè nhẹ. Chủ quán còn giới thiệu thêm món bò kho nghe cũng đặc biệt lắm! Quán mở cửa từ sáng sớm, buổi trưa nghỉ và chiều từ sau 2h bán cho đến khuya tuy hơi xa nhưng thấy thiên hạ cũng chịu khó lặn lội xuống ăn, quán nhỏ nhưng không lúc nào vắng người. Chứng tỏ người Dalat mình cái món "ẩm thực" cũng Pro lắm lắm!:)

gianglongdl

Đặc sản Cao Lầu (Hội An) di thực vào Dalat đây

Hôm nọ tên bạn rủ đi ăn thấy cũng là lạ (hok giống mì quảng Dalat tí nào). Quán nằm ở gần nhà nghỉ Công đoàn, cách ngã 3 Su Giê (??) khoảng 20m (phía đối diện nhà nghỉ CĐ), quán nhỏ nhưng tươm tất, sạch và khá chỉnh chu, rau ria và phụ kiện như ớt khô rim, ớt xào, ớt trái xanh từ Quảng Nam (thơm giòn cay nhẹ nhẹ)... ok! có cả 1 đĩa bánh tráng nướng sẵn giòn tan.
Mì màu trắng cắt sợi to nước dùng đặc & chan vừa đủ, tôm, chả, một miếng giống như riêu cua vậy? rồi gì đó nữa... ăn thấy lạ miệng và ẹc! chẳng giống món gì cả, hình như nó còn gọi là Cao Lầu gì đó... (ngon dở tùy cảm nhận mỗi người) nhưng tóm lại theo mình thì ngon và hợp vệ sinh, giá cả 25k/1em. Giới thiệu để ACE biết thêm 1 địa chỉ mới trong làng ẩm thực Dalat nhé! ai thích của lạ thì xin mời! chúc ngon miệng

gianglongdl

Một đôi quang gánh, giỏ càn xế bánh mì giòn chất xung quanh nồi xíu mại nóng thơm lừng, màu đỏ của ớt bột quyện với váng dầu cay cay, vài cọng dưa leo, ngò rí, rau quế và ớt xắt lát... Nếu bạn dùng chén xé bánh mì chấm nước xíu mại thì tuyệt vời, nhưng ở ngoài đường thì chỉ có nước chan xíu mại vào bánh mì và đứng tại chỗ vừa gặm vừa xuýt xoa (nhiều người hay ăn cách này) vào cái buổi sáng trời lành lạnh của Dalat thì còn gì bằng...:P:P:P

Ngày ngày quảy đôi gánh từ đoạn tiệm Gaz Hoàng Anh đi dọc theo đường Phan Đình Phùng 6h30 sáng bà ngồi đối diện với Khách sạn Mimosa bán đến khoảng 8h30 đảo xuống khu Ngọc Hiệp ngồi thêm 1 chút khoảng 9h là đi về để còn chuẩn bị chợ búa và chế biến cho ngày mai. Cứ thế chắc cũng 30 - 40 chục năm nay bà Năm với cái hình ảnh đôi quang gánh, nón lá thân hình đẫy đà, phúc hậu đặc trưng. Không ít người Dalat ở Phan Đình Phùng hoặc xa hơn là không biết đến thương hiệu "Bánh mì xíu mại Bà Năm" và mấy chục năm qua vẫn dân dã, vẫn một cõi đi về, không chút thay đổi vẫn cái vị thơm ngon, béo béo cay cay...
Lâu lâu đổi khẩu vị mình hay ghé qua mua 1 ổ lớn (loại đặc ruột) chỉ 7.000đ và cứ vậy là gặm ngay chứ để nguội thì mất ngon, thêm 1 ly café sữa nóng nữa thì ;;);;);;) ăn riết đâm ghiền, có khi xực luôn 2 ổ thêm vài miếng da heo nữa! ngon cực!
Một sáng nào đó vô tình đi ngang bạn thử ghé và cứ đứng đó nhìn người qua lại mà gặm mới thấy cái vị ngon của người bình dân...:D:D:D

:honho::honho::honho::honho::honho:

gianglongdl

QUỲNH HƯƠNG
Nhạc: Trịnh Công Sơn

Ta mang cho em một đóa quỳnh
Quỳnh thơm hay môi em thơm
Em mang cho ta một chút tình
Miệng cười khúc khích trên lưng.

Đêm, này đêm buồn bã với những môi hôn
Trong vườn trăng vừa khép những đoá mong manh.
Thôi, chào em, về giữa phố xá thênh thang
Không gì vui thì hãy gắng nhớ đôi lần.

Ta mang cho em một chút buồn
Vì ta như sông lênh đênh
Môi em cho ta 1 cánh hồng, lụa là phút ấy chưa quên
Thôi chào em về giữa phố xá thênh thang
Không gì vui thì hãy gắng nhớ đôi lần.

http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=ELCQ5WDDTu

gianglongdl

*Có những buổi chiều trời nắng hanh, đi dọc trên con đường vắng, thoáng vô tình nhìn những đóa hoa Dã Quỳ nở rộ vàng rực trong nắng... Bao nhiêu kỷ niệm thời thơ ấu trào về khiến hồn ta lâng lâng khó tả, Dã Quỳ một loài hoa mọc tự nhiên ở Dalat như cây Thông vậy, chẳng biết nó gắn bó với người Dalat từ thuở nào, nó đến từ đâu?? nhưng nó thật bình dị đến nỗi chẳng để ý, chỉ lâu lâu chợt đi ngang một con đường vắng nở đầy hoa vàng rực những gì thân quen với ta nhất chợt về đầy trong tiềm thức.....
*

gianglongdl

Có lẽ cái kèn đồng lấy ý tưởng từ loài hoa này chăng???

:verycraz::verycraz::verycraz:

gianglongdl

Hoa Sen đất

gianglongdl

*Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo, em nhớ cho mùa thu đã chết rồi!........

Lời ca cất lên nghe não lòng, một nỗi buồn chia li vĩnh biệt về sự mất đi mãi mãi... âm điệu cứ vang vang mãi. *

Bài thơ L'Adieu

Bài thơ nguyên tác của Guillaume Apollinaire (1880-1918) như sau.

L'Adieu
J'ai cueilli ce brin de bruyère
L'automne est morte souviens-t'en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends

Bản dịch của Bùi Giáng

Bài thơ năm câu trên đây đã đuợc nhà thơ Bùi Giáng dịch như sau.

Lời vĩnh biệt (1)

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng đựợc nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó ...

Nhưng Bùi Giáng không phải chỉ dịch một lần. Nhà thơ Bùi Giáng đã khai triển và tiếp tục viết sang bài thứ hai.
(2)
Đã hái nhành kia một buổi nào
Ngậm ngùi thạch thảo chết từ bao
Thu còn sống sót đâu chăng nữa
Người sẽ xa nhau suốt điệu chào
Anh nhớ em quên và em cũng
Quên rồi khoảnh khắc rộng xuân xanh
Thời gian đất nhạt mờ năm tháng
Tuế nguyệt hoa đà nhị hoán tam.
Và tiếp tục dịch thoát ý sang bài thứ ba.
(3)
Mùa thu chiết liễu nhớ chăng em?
Đã chết xuân xanh suốt bóng thềm
Đất lạnh qui hồi thôi hết dịp
Chờ nhau trong Vĩnh Viễn Nguôi Quên
Thấp thoáng thiều quang mỏng mảnh dường
Nhành hoang thạch thảo ngậm mùi vương
Chờ nhau chín kiếp tam sinh tại
Thạch thượng khuê đầu nguyệt diểu mang.
...
Bùi Giáng (1925-1998) dịch
("Đi vào cõi thơ". Bùi Giáng, trang 80-82, nhà xuất bản Ca Dao, Sàigon, Việt Nam.1969)
**
Và dưới đây là:
Mùa Thu Chết

Mùa thu chết là tên một bài hát của Phạm Duy sáng tác năm 1965, phổ từ bài thơ tiếng Pháp L'Adieu của Guillaume Apollinaire. Bài này rất nổi tiếng trong thập niên 70 tại Sài Gòn, và gắn liền với tên tuổi ca sĩ Julie (Quang). (3)

"Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi!
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, em nhớ cho
Mùa Thu đã chết, đã chết rồi. Em nhớ cho!
Em nhớ cho,
Đôi chúng ta sẽ chẳng còn nhìn nhau nữa!
Trên cõi đời này, trên cõi đời này
Từ nay mãi mãi không thấy nhau
Từ nay mãi mãi không thấy nhau...
Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Mùa Thu đã chết rồi!
Ôi ngát hương thời gian mùi thạch thảo
Em nhớ cho rằng ta vẫn chờ em.
Vẫn chờ em, vẫn chờ em
Vẫn chờ....
Vẫn chờ... đợi em!"
Mùa Thu Chết (Phạm Duy)

Nghe Bằng Kiều hát
http://datavn.yeucahat.com/downloads/28/1/27980-c6faf0e339305246a5b298e1207427c2/Mua Thu Chet - Bang Kieu (www.YeuCaHat.com).wma
Guillaume Apollinaire (28 August 1880-09 November 1918)

Vài hàng tiểu sử Apollinaire

Guillaume Apollinaire: tên thật Wilhelm Albert Vladimir Apollinaris Kostrowitcki, nhà thơ Pháp gốc Ba Lan, sinh ở Roma, Italy.
Nãm 1887 Wilhelm Kostrowitzky cùng gia đình mẹ chuyển về Monaco và học ở Monaco, Cannes. Từ nãm 1899 chuyển về sống ở Paris, làm thơ, viết báo với bút hiệu Guillaume Apollinaire, ông cộng tác với một số tờ báo như La Revue blanche, La Plume và Le Mercure de France. Năm 1903, ông lập ra các tờ tạp chí của chính mình Le Festin d''Esope (November 1903-August 1904) và La Revue immoraliste (1905).
Năm 1912 ông cùng bạn bè thành lập tạp chí "Les soirées de Paris" và làm chủ bút từ năm 1913. Cũng trong năm này in bài thơ nổi tiếng nhất của ông: Le Pont Mirabeau và trường ca Zone. Năm 1913 ông phát hành tập thơ Alcools (Rượu), và năm 1914 có xuất bản một số bài thơ viết theo kiểu tạo hình. Apollinaire mất ngày 9 tháng 11, năm 1918 tại Paris, Pháp (4). Mộ ông chôn ở nghĩa trang Père Lachaise ở Paris. (5)

Bàn luận về bài thơ L'Adieu
Apollinaire làm bài thơ L'Adieu làm sau khi đi thăm mộ con gái của Victor Hugo vào ngày 16 September 1913.

Arnaud Laster, Giáo sư văn chương tại trường Sorbonne (University of Paris III), trong một bài viết đã đặt câu hỏi: "Có phải Apollinaire đã viết bài L'Adieu này để tưởng nhớ Victor Hugo sau khi đi thăm mộ người con gái của Hugo tên là Léopoldine đã chết đuối cùng chồng ở biển tại tỉnh Villequier vào năm 1843". Bài này có thể có liên hệ với bài Demain, dès l'aube và là nguồn cảm xúc để Apollinaire sáng tác bài L'Adieu chăng? (6)

Trước khi tìm hiểu, cần phải nhắc đến bài thơ Demain dès l'aube của Victor Hugo
Bài Demain, dès l'aube là bài thơ Victor Hugo (1802-1885) đã làm vào năm 1847 (đề ngày 03 September 1847) đề tặng con gái đúng 4 năm sau ngày Léopoldine chết (04 September 1843). Sự mất mát lớn lao này đã làm Hugo đau khổ suốt một thời gian dài và ông đã không in thêm tập thơ nào nữa trong mười năm sau cái chết của Léopoldine.

Demain, dès l'aube...

Demain, dès l'aube, à l'heure où blanchit la campagne,
Je partirai. Vois-tu, je sais que tu m'attends.
J'irai par la forêt, j'irai par la montagne.
Je ne puis demeurer loin de toi plus longtemps.
Je marcherai les yeux fixés sur mes pensées,
Sans rien voir au dehors, sans entendre aucun bruit,
Seul, inconnu, le dos courbé, les mains croisées,
Triste, et le jour pour moi sera comme la nuit.
Je ne regarderai ni l'or du soir qui tombe,
Ni les voiles au loin descendant vers Harfleur,
Et quand j'arriverai, je mettrai sur ta tombe
Un bouquet de houx vert et de bruyère en fleur.
Victor Hugo
03 September 1847
(Les Contemplations- cuốn IV.1856)
Ngày Mai, Từ Rạng Đông
Ngày mai, từ rạng đông lúc trời đồng quê bắt đầu sáng
Cha sẽ đi, Con thấy không cha biết con đang chờ cha
Cha sẽ vượt qua rừng, cha sẽ vượt qua núi.
Cha không thể nào xa cách con lâu dài hơn được nữa
Cha sẽ đi, đôi mắt chãm chú vào suy nghĩ của cha
Chẳng hề màng nhìn chung quanh, không màng nghe một tiếng động
Một mình, không ai biết, lưng còng, hai bàn tay đan nhau
Sầu buồn, và ngày đối với cha cũng tựa như đêm thôi.
Cha sẽ không màng nhìn chiều vàng đang đổ xuống,
Hay những cánh buồm xa đằng phía cảng Harfleur,
Và khi cha đến nơi, cha sẽ đặt trên mộ của con
Một bó hoa có ô-rô xanh cùng thạch thảo đang nở.
(Sóng Việt phỏng dịch nghĩa)
Cái chết của Léopoldine ảnh hưởng mạnh trên Victor Hugo đến độ ông bị ám ảnh vì cô, ông tự hỏi bây giờ Léopoldine ở đâu sau khi chết. Ông tìm kiếm cô qua khung cửa tối tăm của vĩnh cửu, và ông cũng tìm kiếm cô ở ngoài cỗ quan tài, với hy vọng cô thấy có một bóng người đi qua cỗ quan tài đen mà ông tưởng tượng là được đóng lỏng lẻo, người đó chính là ông đã tìm đến bên cô trong bóng tối thiên thu.
"Dis, qu'as-tu fait pendant tout ce temps-là ? - Seigneur,
Qu'a-t-elle fait ? - Vois-tu la vie en vos demeures ?
A quelle horloge d'ombre as-tu compté les heures ?
As-tu sans bruit parfois poussé l'autre endormi ?
Et t'es-tu, m'attendant, réveillée à demi ?
T'es-tu, pâle, accoudée à l'obscure fenêtre
De l'infini, cherchant dans l'ombre à reconnaỵtre
Un passant, à travers le noir cercueil mal joint,
Attentive, écoutant si tu n'entendais point
Quelqu'un marcher vers toi dans l'éternité sombre ?
Et t'es-tu recouchée ainsi qu'un mât qui sombre,
En disant : Qu'est-ce donc ? mon père ne vient pas !
Avez-vous tous les deux parlé de moi tout bas ?"
["A celle qui est restée en France," 393]
Một đoạn thơ khác ông kể lể con gái chết là ông mất tất cả, ông đã chôn vùi cả ước mơ, cả hy vọng, cả tình yêu vào trong nấm mồ mà ông đào trong lồng ngực của ông:
"Qu'ai-je appris ? J'ai, pensif , tout saisi sans rien prendre ;
J'ai vu beaucoup de nuit et fait beaucoup de cendre.
Qui sommes-nous ? que veut dire ce mot : Toujours ?
J'ai tout enseveli, songes, espoirs, amours,
Dans la fosse que j'ai creusée en ma poitrine.
Qui donc a la science ? où donc est la doctrine ?
Oh ! que ne suis-je encor le rêveur d'autrefois,
Qui s'égarait dans l'herbe, et les prés, et les bois,
Qui marchait souriant, le soir, quand le ciel brille,
Tenant la main petite et blanche de sa fille,
Et qui, joyeux, laissant luire le firmament,
Laissant l'enfant parler, se sentait lentement
Emplir de cet azur et de cette innocence !"
["A celle qui est restée en France," 395]
Bộ Les Contemplations gồm 6 cuốn sách. Cuốn số 4 gồm 17 bài thơ làm riêng cho Léopoldine có đề tựa Pauca meae (vài câu thơ cho con gái tôi). Những bài đầu trong tập 4 ghi ngày làm 3 năm sau ngày con gái ông chết đuối với người chồng mới cưới cỡ 6 tháng. Sự mất mát Léopoldine là một sự mất mát quá lớn lao, nó ăn sâu vào suy nghĩ của V. Hugo làm ông suy tưởng về ý nghĩa của đời sống và tìm cách giải đáp bí ẩn của cái chết cùng thế giới vô hình. Tìm cách giải thích bí ẩn của cái chết có nghĩa là tìm lại được Léopoldine và giải đáp ðược thắc mắc về cái chết. Tuy Hugo đã không thành công trong việc nối kết được với thế giới vô hình, nhưng ông có lòng tin vào Thông linh học/Tâm linh học (Spiritiualism). Hơn mười năm sau cái chết của Léopoldine , sách đã ghi lại là ông đã tham dự nhiều lần vào ngồi bàn cầu hồn, và đã có lần người gọi hồn đã gọi được hồn Leopoldine lên gặp ông. Tưởng cũng nhắc rằng Victor Hugo được Đạo Cao Đài ở Việt Nam tôn sùng như là một trong ba vị thánh mà họ thờ phụng (Tam Thánh: Sun Yat Sen /Tôn Dật Tiên, Victor Hugo, và Nguyễn Bỉnh Khiêm).(7)

Bài thơ L'Adieu (và cả bài Le Pont Mirabeau) của Guillaume Apollinaire đã là đề tài bàn luận và làm tốn khá nhiều giấy bút cho những ai muốn phân tích và tìm hiểu thơ ông. Lý do vì Apollinaire làm thơ mà không hề bỏ dấu vào bài, thí dụ như dấu phẩy, dấu chấm, hay dấu ngoặc đôi (quotation-marks) tại mỗi câu thơ cần bỏ vào trong ngoặc đôi.

Vì thế khi đọc bài thơ không dấu L'Adieu của ông, hai câu chót làm độc giả phải phân vân không biết đó là do nhân vật với đại danh từ Je ở câu đầu vẫn tiếp tục nói hay là đó là lời trả lời của nhân vật thứ hai, được tạm thời bỏ trong ngoặc cho dễ hiểu như sau :

"Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends"

Nếu như hai câu này đã ở trong ngoặc đôi thì rõ ràng là câu trả lời của nhân vật thứ hai:

"Mùi hương thời gian nhành hoa thạch thảo
Và cha nhớ rằng con chờ đợi cha".
(Với lý luận người chết chờ người còn sống xuống âm phủ với mình chứ người chết làm sao trở lại trần gian như ông đã than ở câu trên).

Lối làm thơ mang vào trong ngoặc đôi của Victor Hugo rất quen thuộc vì ông luôn đóng vai người cha hỏi hay nói rồi trả lời thay cho con như thể chính người con gái nói với ông.

Kết luận

Tóm lại, liệu bài thơ L'Adieu có thể xem như là do Guillaume Apollinaire cảm tác và tưởng niệm Victor Hugo một cách gián tiếp sau khi thăm nhà mồ của Léopoldine và đọc bộ sách Les Contemplations của Victor Hugo không?

Và nếu đúng như thế thì ba câu đầu của bài thơ L'Adieu có thể hiểu như là Apollinaire đã viết thay lời của V. Hugo để nói với con gái đã chết, và trong hai câu chót người con gái yêu của V. Hugo đã trả lời rằng cô mong muốn và chờ gặp lại cha cô ở thế giới vô hình? Hiểu như thế chúng ta sẽ không còn có thắc mắc cho câu chót trong nguyên tác "Et souviens-toi que je t'attends" và trong những bản dịch của nhà thơ Bùi Giáng.

L'Adieu
J'ai cueilli ce brin de bruyère
L'automne est morte souviens-t'en
Nous ne nous verrons plus sur terre
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends
Guillaume Apollinaire

Và bài thơ mà Bùi Giáng dịch:

Ta đã hái nhành lá cây thạch thảo
Em nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé ta đợi chờ em đó ...
(Bùi Giáng dịch)

Có thể hiểu như sau:

Cha đã hái nhành lá cây thạch thảo
Con nhớ cho, mùa thu đã chết rồi
Chúng ta sẽ không tao phùng được nữa
Mộng trùng lai không có ở trên đời
Hương thời gian mùi thạch thảo bốc hơi
Và nhớ nhé con đợi chờ cha đó
(Sóng Việt thay đại danh từ)

Hoặc có thể vì Appollinaire biết rằng V. Hugo tin vào Thông linh học, và Hugo đã có lần được tiếp xúc với Leopoldine qua bàn cầu hồn, thì chúng ta cũng có thể cho rằng Apollinaire đã viết thay lời cho V. Hugo nói chờ hồn Leopoldine hiện về thế gian để gặp ông: "Và con nhớ rằng cha chờ đợi con":
Odeur du temps brin de bruyère
Et souviens-toi que je t'attends
Mùi hương thời gian nhành cây thạch thảo
Và con nhớ rằng cha chờ đợi con.
(Sóng Việt dịch)

Cái khó khăn khi dịch một bài thơ Pháp ngữ sang Việt ngữ là những đại từ nhân xưng. Trong khi Pháp ngữ chỉ có một số chữ cho ngôi thứ nhất và thứ hai như je, me, tu, te, toi, moi, vous, nous, thì trong tiếng Việt đại từ nhân xưng rất phong phú; cách dùng những đại từ nhân xưng này như anh, em, cô, chú, ông, bác, dì, dượng, tôi, con, cháu, mày, tao, v.v�cho người đọc biết sự liên hệ thứ bậc, thái độ và tình cảm của những người giao tiếp với nhau. Khi dịch thơ nếu không hiểu biết rõ hoàn cảnh và thời điểm bài thơ được làm nên thì đôi khi sự sai lầm có thể xẩy ra.

Bài thơ L'Adieu mà Bùi Giáng dịch có thể là do cố ý của Bùi Giáng để tạo thành một bài thơ tình cảm nói về sự chia lìa của đôi nhân tình dù ông biết bài thơ nguyên tác có ý nghĩa khác chăng?

Và có thể nhờ do cố ý hay vô tình dịch như thế (dùng chữ ta, em, thay vì cha, con), mà bài thơ đã là nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ sáng tác bản nhạc Mùa Thu Chết?

Không có Hoa Thạch Thảo thì làm sao có Lời Vĩnh Biệt,
Không có Lời Vĩnh Biệt thì làm sao có Mùa Thu Chết?

Hoa thạch thảo (bruyère) được nhiều thi sĩ mang vào thơ nhưng có thể nói rằng hoa thạch thảo đã được đời đời gắn liền với bài thơ Demain, dès l'aube của Victor Hugovà L'Adieu của Guillaume Apollinaire (8).

Có phải chăng thu miền viễn đông,
Nơi có thạch thảo mọc ven sông,
Hoa chuông nho nhỏ vờn trong gió
Gợi nhớ thành sầu trĩu mênh mông?

gianglongdl

Sổ hành trình — lời nhắn