Ấp Hà Đông trên triền đồi bình sơn Đà Lạt

[halam]

Ấp Hà Đông nằm ở phía bắc thành phố trên tờ bản đồ bên trái, cách trung tâm thành phố chừng ba cây số theo đường chim bay. Ấp được xây dựng trên một sườn đồi rất thoải bên bờ phía đông hồ Vạn Kiếp. Trước đây, cả khu vực này bao gồm ấp Hà Đông, ấp Trung bắc, ấp Nghệ Tĩnh, Đa Thiện được xếp trong cùng một khu vực hành chính gọi là khu Vạn Kiếp. Đến thăn ấp Hà Đông có thể đi theo nhiều con đường khác nhau. Đường nào cũng thuận lợi và đẹp đẽ. Nếu thích cảnh thiên nhiên, thích ngắm những đồi thông vi vút, bạn hãy đi theo đường Đinh Tiên Hoàng. Đây là con đường phía Đông. Đi dọc đường này là ta đi trên một thung lũng tương đối thấp. Sát chân đồi ở hai bên đường còn sót những khoảnh rừng thưa, những vạc cây lùm bụi lúp xúp. Cao hơn trên các sườn đồi thông bát ngát. Đi theo đoạn đường này ta sẽ đến ấp từ phía bắc. Càng gần đến ấp, nhà cửa càng đông đúc san sát hai bên đường trông như những dãy phố. Nếu bạn muốn kết hợp vừa thưởng thức cảnh đẹp thiên nhiên vừa thăm thú một số điểm quần cư của sơn nguyên mời bạn theo đường Nguyễn Công Trứ và hãy đến ấp từ hướng nam. Bên phải con đường bạn đang đi là một thung lũng trải rộng dưới một cánh sườn thoai thoải lượn tròn tren đó là nhà cửa lô nhô cái cao cái thấp trông cứ như chúng được xây chồng lên nhau. Đấy là ấp Trung Bắc, từ đây con đường sẽ thoải dần, xe chạy rất êm. Sau khi vượt qua chiếc cầu gỗ bắc ngang một con suối nước trong vắt thì sẽ phải đi theo đường Nguyễn Hoàng, men theo bờ nam hồ Vạn Kiếp độ ba trăm mét là tới ấp Hà Đông.

Trước mắt chúng ta là những dãy nhà xây thật đẹp bên chân đồi cách đường độ một trăm mét. Đó là những dãy nhà nghỉ mát của các công chức Pháp ở Đông Dương trước đây. Bên cạnh là khu "Ngự lâm quân" (Doanh trại lính bảo vệ của Bảo Đại) và trường phổ thông trung học Trần Hưng Đạo trước kia được gọi là trường quốc gia "Nghĩa tử Bảo Long" cùng nằm cạnh đó.
Còn nhiều con đường khác nữa dẫn tới ấp. Tùy theo vị trí xuất phát và mục đích cuộc hành trình mà chọn đường đến ấp. Song dù đi đường nào thì cũng nên đi và về theo hai con đường khác nhau cho dù có phải xa hơn chút ít để tận dụng ngắm cảnh vật đa dạng phong phú của mỗi nẻo đường.

Ấp Hà Đông hình thành gắn liền với nghề rau Đà Lạt. Ấp được xây dựng nhằm mục đích phát triển nghề trồng rau thành phố để cung cấp rau tươi cho quan quân người Pháp. Được sự gợi ý của chính phủ bảo hộ, tháng 5.1938, Hoàng Trọng Phu lúc bấy giờ là tổng đốc Hà Đông đứng ra lập ấp. Những người dân đầu tiên đến đây được Hoàng Trọng Phu tuyển mộ từ các làng Ngọc Hà, Nghi Tàm, Quảng Bá là những làng trồng rau, trồng hoa nổi tiếng quanh hồ Tây. Lúc đó các làng này thuộc huyện Hoàn Long tỉnh Hà Đông. Để nhớ mãi nơi chôn rau cắt rốn của mình, bà con gọi quê hương mới này là Hà Đông. Cũng giống như các tên làng Thái Phiên, Tây Hồ, Nghệ Tĩnh, Hà Đông là ấp đầu tiên ở Đà Lạt trồng các loại rau xứ lạnh. Dần dần từ đó rau được đem đi trồng ở các nơi khác. Ngày nay nhiều nơi đã vượt Hà Đông về diện tích, sản lượng rau. Song dù sao Hà Đông vẫn xứng đáng là nơi khởi thủy của nghề trồng rau. Gần 50% diện tích đất tự nhiên của ấp dành cho cây rau. Những năng suất điển hình cao nhất về rau của thành phố, Hà Đông đều đạt được.

ấp Hà Đông không chỉ hấp dẫn chúng ta bởi vẻ nên thơ của những con đường dẫn tới ấp cùng những vườn rau, vườn hoa xinh tươi, cũng không phải vì làng ấp ở đây mang dáng dấp mới mẻ tân kỳ của một miền quê được đô thị hóa, một vùng ven thoáng đãng không khí trong lành, nhà cửa xinh xắn, quanh vườn cây trái xum xuê, bốn mùa có hoa thơm quả ngọt, mà ấp Hà Đông còn hấp dẫn chúng ta bởi cái không khí gần gũi, thân quen và mực thước của nó. Cái chất thanh lịch nền nã của người dân Hà Nội vẫn còn hình bóng của nó trên những khuôn mặt trái xoan tươi tắn, trong chiếc khăn thâm đội đầu, giọng nói ấm áp rất thuần Hà Nội cả cái tật phát âm rin rít tiếng "gia đình" cả thói quen uống trà ướp sen, ướp nhài với những chiếc tách nhỏ xíu màu da lươn.