Đã tròn 117 năm hình thành và phát triển - nếu tính từ ngày Bác sĩ Yersin khám phá ra cao nguyên Langbian (21-6-1893) và đề xuất ý tưởng tạo lập nên một đô thị nghỉ dưỡng trên vùng đất "Đạ - Lạch" xưa; ngày nay, Đà Lạt đã và đang trở thành một thành phố đặc thù, gần như duy nhất của Việt Nam.
Một không gian hoài niệm
Những người yêu Đà Lạt - dù là du khách vãng lai hay người dân thường trú, người trong nước hay nước ngoài - đều không muốn đánh mất hình ảnh của một không gian hoài niệm nào đó của riêng mình. Nhiều người yêu thành phố này qua từng góc phố chênh cao mỗi dạo đi về; nhớ một thời êm ả bên nhau trên đồi Cù xưa thoáng rộng; nhớ lắm bóng dáng ngọn tháp bút lẻ loi giữa mù sương trắng mỗi sớm mai và những ngôi biệt thự kiểu Pháp tĩnh lặng trong mảnh rừng thông xanh giữa lòng thành phố mỗi khi chiều xuống...
Đà Lạt - Thành phố trong sương
Đà Lạt của nhiều người, vốn là một bức tranh thủy mặc hoàn chỉnh, đầy chất thơ mộng và trữ tình, như đặc trưng vốn có của nó là "Thành phố trong rừng và rừng trong thành phố". Vì vậy, không ít người cảm thấy khó làm quen với những chất liệu và phong cách thể hiện lạ lẫm, khác xưa cho bức tranh toàn cảnh mới về Đà Lạt tương lai. Bởi trước mặt họ con đó những bề bộn bởi các khối hình kiến trúc lạc điệu giữa lòng đô thị, nên họ càng nặng lòng hơn với hình ảnh "Đà Lạt xưa" và không dễ gì yên tâm với một tương lai xa trong trí tưởng tượng.
Những tín hiệu mang tính thời đại
Khoảng vài năm gần đây, đã bắt đầu xuất hiện một vài kiểu dáng kiến trúc công cộng mang phong cách thiết kế và chất liệu, kỹ thuật mới với công năng phức hợp. Một số dự án phức hợp hoặc cao tầng, đã và đang hình thành (như: quảng trường, khách sạn, chung cư, siêu thị, trung tâm hành chính, khu ký túc xá sinh viên, công viên văn hóa, nhà ga cáp treo, nhà ga hàng không và bến xe khách...).
Một vài mô hình quy hoạch, kiến trúc mới được chính quyền chấp nhận triển khai đã phát đi những tín hiệu đầu tiên cho xu hướng của thời đại "hội nhập và toàn cầu hóa". Đó cũng là sự khác lạ với phong cách kiến trúc Đà - Lạt - kiểu - Pháp truyền thống, đã từng được xem là kinh điển không dễ gì thay thế được. Nhiều ý kiến đa chiều bày tỏ trên diễn đàn các cuộc hội thảo khi bàn luận về diện mạo của thành phố Đà Lạt tương lai. Những đáp án của nó vẫn còn là ẩn số...
Vượt "ngưỡng" cao và "tầm nhìn" xa
Tốc độ phát triển đo thị của Đà Lạt nhanh hơn kết quả dự báo từ hai lần định hướng quy hoạch tổng thể được duyệt (năm 2010 đến 2020). Chưa hình dung được diện mạo Đà Lạt sau những năm 2030, nhưng khuôn mặt đô thị Đà Lạt vẫn phải chịu những tác động bởi các công việc quản lý thường ngày, buộc những người có trách nhiệm phải "vượt lên chính mình" trước cột mốc thời gian. Làm thế nào để Đà Lạt xứng tầm là một đo thị hiện đại, phát triển, bền vững và có bản sắc là một việc làm không hề đơn giản trước áp lực của xã hội.
Thông thường, khi nói đến chiều cao thường phải xác định tầm thấp để so sánh; còn để có độ bao quát rộng hơn với tầm nhìn xa hơn, lại rất cần một chỗ đứng có tầm cao hợp lý để phóng mắt nhìn. Vị thế của những người làm quy hoạch, quản lý quy hoạch, hay tham gia thực hiện quy hoạch và thụ hưởng quy hoạch... đều có sự khác nhau tùy theo sự phân công của xã hội, nhưng hơn bao giờ hết, tầm nhìn về một tương lai Đà Lạt lại rất cần có chung một tiêu điểm. Đó là trách nhiệm, là tri thức và cả tấm lòng của nhau đối với một nơi chốn nhiều giá trị ẩn chứa, nơi mình sinh ra, hoặc đang sống, để mong muốn gởi gắm những điều tốt đẹp nhất cho đời sau.
Mấy điều bộc bạch như dặn với chính mình, khi nghĩ về Đà Lạt - ngày mai...
Theo KTS Trần Đức Lộc
Kiến Trúc Nhà Đẹp