**Tính đến thời điểm này, Lâm Đồng có 2 thành phố (Đà Lạt, Bảo Lộc), 1 đô thị loại 4 (thị trấn Liên Nghĩa) và các trung tâm huyện lỵ. **
Theo một số kiến trúc sư, dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, chủ yếu thông qua các vấn đề quy hoạch, kiến trúc, xây dựng cho thấy: Bên cạnh các đô thị có sự phát triển mạnh, tốc độ xây dựng nhanh như Đà Lạt, Bảo Lộc và Liên Nghĩa, các đô thị còn lại còn mang nặng bộ mặt thị tứ đang trong thời kỳ đầu xây dựng.
Một đặc trưng của nhóm đô thị thị trấn, huyện lỵ là bộ mặt phố thị đã hiện rõ với mật độ cư trú tương đối cao. Tại đây đã hình thành các khu cơ quan nhà nước, các khu dân cư và các công trình công cộng khác có quy mô lớn như: Nhà văn hóa, trung tâm y tế, công trình trường học… khá khang trang, hiện đại. Và nếu có thể nhận diện sức sống của các phố thị này thì đó là việc các công trình được tập trung xây dựng tại các khu chợ, các ngã ba và nơi có quốc lộ đi qua với loại nhà liên kế kiểu phố từ 2 – 4 tầng vừa làm dịch vụ thương mại kết hợp với nơi ở.
Tuy nhiên kiến trúc các khu vực thị trấn vẫn chưa được chăm sóc kỹ, bởi sau những dãy nhà mặt tiền vẫn còn các điểm dân cư nông thôn. Nhiều tuyến phố chưa có vỉa hè, một số nơi chưa có hệ thống cấp nước và hệ thống nước thải đô thị. Sự nổi trội và có tốc độ phát triển nhanh phải kể đến các đô thị Đà Lạt, Bảo Lộc và Liên Nghĩa trong những năm gần đây. Qua đó, việc cải tạo, nâng cấp hệ thống đường giao thông, mương cống thoát nước, vỉa hè, điện chiếu sáng, công viên… ở các khu trung tâm và một số khu vực phố chính được đẩy mạnh.
Việc chỉnh trang đô thị đã góp phần tạo ra bộ mặt mới cho các đô thị thêm sức sống trên vùng đất Nam Tây nguyên Lâm Đồng. Qua đó hàng năm từ nguồn ngân sách nhà nước, tỉnh đã quan tâm đến việc lập quy hoạch, đầu tư cải thiện hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang bộ mặt đô thị, thu hút đầu tư trong quá trình phát triển dịch vụ, du lịch cảnh quan môi trường. Đặc biệt trong những năm gần đây, công tác quy hoạch kiến trúc đã được chú ý, nhất là quy hoạch chi tiết. Hàng loạt các công trình nằm trong danh sách “bảo tồn kiến trúc” đã được đầu tư nâng cấp, bảo tồn. Tuy nhiên, bên cạnh những khu, điểm du lịch mới, ngoại trừ thắng cảnh thác Prenn, thác Đạmri và hồ Xuân Hương… mới được đầu tư tôn tạo ở mức độ tương đối, một số danh thắng khác việc quy hoạch kiến trúc vẫn còn bỏ ngỏ, thậm chí có điểm còn mang nặng khai thác dịch vụ, chưa được đầu tư, tôn tạo.
Một số kiến trúc sư cho rằng, nếu xét về mặt kiến trúc xây dựng trong thời gian gần đây, nhất là đối với các công trình mới, được nhất có lẽ là mảng công trình đầu tư nước ngoài, một số công trình khách sạn, khu du lịch phục vụ du lịch… Theo Hội Kiến trúc sư Lâm Đồng, nổi cộm trong quá trình phát triển đô thị, nhất là các đô thị Đà Lạt, Bảo Lộc và Liên Nghĩa đó là mảng nhà ở. Bởi mảng nhà ở này còn tồn tại thực trạng vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm lộ giới, chỉ giới xây dựng. Về mật độ xây dựng, tầng cao chưa có được sự thống nhất, kiểu nhà liên kế kiểu phố được xây dựng nối dài và có khuynh hướng kết nối vào các khu vực danh thắng nhằm khai thác dịch vụ.
Việc chuyển quyền sử dụng đất, cấp đất để làm nhà ở của các địa phương tuy đã góp phần giải quyết vấn đề nhà ở, các kiến trúc nhà ở tư nhân ngày càng được đầu tư khang trang, có tích thẩm mỹ…song một số nơi hạ tầng giao thông, hệ thống thoát nước lại chưa được đầu tư đồng bộ. Việc san ủi đất vẫn còn diễn ra tùy tiện, nhiều trường hợp bạt đồi làm nhà ở khiến cho cảnh quan đô thị bị ảnh hưởng. Đó là chưa kể đến vấn đề môi trường của đô thị, do việc làm nhà lấn ra các dòng suối, việc san ủi mặt bằng xây dựng, san lấp làm vườn ngay ở khu trung tâm đô thị, ở thượng nguồn các hồ chứa, hồ lắng…cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển đô thị. Tuy chưa có thống kê đầy đủ, nhưng trong các khu phố người dân vẫn còn tổ chức chăn nuôi, nhiều nhà ở chưa có hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt; đồng thời do nhu cầu tăng nhanh các dịch vụ không ít công trình xây dựng được cơi nới, các ki ốt, hàng quán lấp đầy các ô xanh nhà liên kế có sân vườn vẫn còn diễn ra…
Tình trạng này nếu không được chấm dự sẽ để lại hệ quả gây không ít khó khăn cho việc cải tạo, sắp xếp, chỉnh trang đô thị. Ngay đô thị Bảo Lộc, một trong những vấn đề bức xúc nhất hiện nay là các cơ sở sản xuất công nghiệp tồn tại trong nội thị gây ô nhiễm môi trường, về lâu dài cũng cần phải đặt ra xem xét. Để diện mạo đô thị Lâm Đồng phát triển bền vững, các kiến trúc sư cho rằng cần phải bảo tồn các di tích kiến trúc, giữ gìn cảnh quan của đô thị, nhất là đối với đô thị Đà Lạt, đồng thời phải có các chỉ tiêu quy hoạch cho các đô thị về định mức, tiêu chuẩn xây dựng mới tạo ra nét riêng cho các đô thị, đặc biệt cần tăng cường quản lý đô thị trong quá trình hiện đại hóa đô thị ở Lâm Đồng.
Nguồn: báo Lâm Đồng online