Bác sĩ Yersin

[halam]

*Ngày 21.6.1893, đoàn thám hiểm do Yersin dẫn đầu đến thác Prenn và sau đó, đặt chân lên cao nguyên Lang Bian. Từ đó đến nay, tên tuổi của ông luôn gắn liền với thành phố cao nguyên xinh đẹp này. “Đà Lạt - điểm hẹn năm 2000” xin giới thiệu đôi nét về cuộc đời của nhà bác học Alaxandre Yersin để quý vị và các bạn cùng tham khảo. *
Ngày 22.9.1863, Alexandre John Emile Yersin đã ra đời tại một vùng quê miền núi ở Lavaux, thuộc tổng Vaud, nước Thụy Sĩ.

Năm 1865, vua Louis XIV hủy bỏ chỉ dụ Nantes không còn đối xử bình đẳng với những người theo giáo phái Calvin như trước. Tổ tiên Yersin bị khủng bố phi rời bỏ quê cha đất tổ vùng Languedoc (miền Nam nước Pháp) di cư sang Thụy Sĩ.
Cha của Yersin là một giáo viên sinh học. Mẹ quê ở Paris, Yersin là em trai trong một gia đình có ba anh chị em.
Năm 20 tuổi (1883), Yersin học ngành y tại Lausanne (Thụy Sĩ), sau đó tiếp tục học tại Marbourg (Đức) và tốt nghiệp đại học Paris (Pháp).
Từ năm 1886, ông làm việc tại Viện Pasteur Paris và cộng tác với bác sĩ Roux tìm ra độc tố vi khuẩn bạch hầu.Năm 1890, Yersin được chuyển trở lại quốc tịch Pháp.
Trong những năm miệt mài nghiên cứu tại Viện Pasteur, Yersin đã chứng tỏ một thiên tài hiếm có, một con người giàu nghị lực, thông minh, ham tìm tòi học hỏi. Tương lai tươi sáng mở ra trước mắt ông. Nhưng Yersin lại hướng về những chân trời mới, muốn tìm ra lối thoát khỏi cuộc sống hiện tại. "Tôi luôn luôn mơ ước khám phá đất lạ, thám hiểm; khi còn trẻ, ta luôn luôn tưởng tượng những điều kỳ lạ sẽ đến, không có gì là không thể làm được".
Bác sĩ Vallerey - Radot, cháu nội của nhà bác học Pasteur, đã nhận xét về Yersin: "Từ nhà ông nội tôi, tôi thấy ông ấy nhìn bn đồ hàng giờ".
Thế rồi, Yersin bất ngờ tạm thời rời bỏ ngành vi trùng học, sống đời thủy thủ và nhà thám hiểm, mở đầu một quãng đời khác kéo dài 50 năm.
Trước hết Yersin nhận làm bác sĩ trên một con tàu của Công ty vận tải đường biển đến Viễn Đông. Sau 6 tháng hoạt động trên tuyến đường Sài Gòn - Ma-ni-la (Phi-líp-pin), Yersin chuyển sang làm việc trên con tàu "Sài Gòn" chạy từ Sài Gòn đến Hải Phòng và ngược lại.
Những tháng đầu tiên trong nghề hàng hải đối với Yersin thật quyến rũ ! Yersin chưa từng tiếp xúc với biển c, nhưng trong thời thanh niên, Yersin đã quen với nước hồ Léman. Khi thuyền lênh đênh trên đại dưng, Yersin nhìn lên bầu trời và học cách xác định tọa độ; khi tàu cập bến, Yersin tập sự dùng kính thiên văn. Trong những năm sau, Yersin say mê thiên văn học và về sau tìm hiểu điện khí quyển, quang phổ mặt trời.
Tàu chạy trên tuyến đường Hải Phòng - Sài Gòn, khi tiến lại gần bờ biển, lúc vượt sóng ra ngoài khi xa. Dãy Trường Sn hùng vĩ ở phía Tây hiện ra trước mắt Yersin gợi lại kỷ niệm tuổi học trò. Ngày ấy, Yersin đã cùng các bạn leo lên sườn núi Valais. Dãy Trường Sơn tuy không có những đường nét và màu sắc giống như dãy Alpes nhưng có những hấp dẫn kỳ lạ. Yersin muốn tìm lại những cảm giác thành thực và thân thiết khi khám phá được những điều bí ẩn, đặt chân lên miền đất lạ.

[halam]

Tháng 7 năm 1891, Yersin cặp bến Nha Trang. Ông lên bờ, đi dọc miền duyên hi đến Phan Rí và theo các con đường mòn vượt qua một ngọn đèo cao 1.200m gần Di Linh. Từ Di Linh ông định băng rừng đến Sài Gòn tìm ra con đường bộ nối liền Nha Trang với Sài Gòn, nhưng không kịp chuyến tàu đi Hải Phòng nên ông đành bỏ dở cuộc hành trình, xuống Phan Thiết dùng thuyền buồm ra Nha Trang.
Chuyến thám hiểm đầu tiên ngắn ngủi đã giúp nhà thám hiểm 30 tuổi này làm quen với những khó khăn trên miền núi vùng nhiệt đới, với gió núi, mưa rừng, chịu đựng những con vắt hút máu người, vượt qua những con suối nước chy như thác đổ… Lần tiếp xúc đầu tiên với núi rừng Tây Nguyên cũng đã kích thích Yersin ham muốn thực hiện những chuyến thám hiểm khác.
Ngày 29.3.1892, từ Nha Trang ông ra Ninh Hòa, tiến thẳng về hướng Tây đến Stung-treng trên bờ sông Mê Kông.
Nhờ sự giúp đỡ của Pasteur và Bộ trưởng Bộ giáo dục Pháp, năm 1893, Yersin thực hiện nhiệm vụ thám hiểm vùng núi nằm giữa bờ biển miền Trung và sông Mê Kông, vùng thượng nguồn sông Đồng Nai và Sê - băng - can mà trước nay ít người biết đến. Rời Sài Gòn ông đã vượt thác Trị An, đến Tánh Linh, vượt sông La Ngà đến Di Linh. Men theo những con đường mòn, ngày 21.6.1893, ông đến thác Prenn và sau đó, đặt chân lên Lang Bian :
"Trên đường đi, cao nguyên nhấp nhô cao từ 900 - 1.200m. Khong 15 đến 20km trước khi đến chân núi, tôi ra khỏi rừng. Tôi đứng trên một vùng hoàn toàn trơ trụi và cây cỏ. Đất đồi mấp mô khiến tôi có cảm giác như đang đi trên một đại dưng sao động vì những ngọn sóng khổng lồ. Núi Lang Bian đứng sừng sững ở giữa như một hòn đo và hình như ngày càng xa dần khi tôi tới gần. Dưới chỗ trũng, đất màu đen và đầy than bùn. Những đàn nai lớn để yên cho chúng tôi đến gần vài trăm mét. Đàn nai vụt chạy ra xa rồi ngoái cổ lại tò mò nhìn chúng tôi".

Cuối năm 1893, Yersin lại lên cao nguyên Lang Bian, thám hiểm cao nguyên Đắc Lắc, A-tô-p (Lào) và ngày 7.5.1894, về Đà Nẵng.Năm 1890, bác sĩ Albert Calmette thiết lập chi nhánh Viện Pasteur ở Sài Gòn.Năm 1894, bệnh dịch hạch lan tràn trên khắp miền Đông Trung Quốc. Bác sĩ Calmette đề nghị Yersin đi Trung Quốc để nghiên cứu tại chỗ bệnh dịch hạch.Ngày 15.6.1894, Yersin đến Hồng Công và gặp một đối thủ - bác sĩ Kitasatô - đã đến Hồng C"ng trước Yersin 3 ngày. Bác sĩ người Nhật này đã nổi tiếng về công trình khoa học tìm ra vi trùng bệnh uốn ván.
Yersin dựng một túp lều tranh bên cạnh bệnh viện và làm việc trong điều kiện thiếu thốn. Chỉ sau 5 ngày làm việc, ngày 20.6.1894, ông đã tìm ra vi trùng bệnh dịch hạch. Qua hệ thống bưu điện của Anh, ông gửi những ống nghiệm đựng trực trùng sang Pháp. Trực trùng bệnh dịch hạch đến Viện Pasteur Paris nguyên vẹn và được xác minh, mang tên Yersin (Yersinia Pestis).
Năm 1895, Yersin thành lập Viện Pasteur ở Nha Trang và điều chế huyết thanh chữa bệnh dịch hạch.
Một năm sau, bệnh dịch hạch tái phát ở Trung Quốc, Yersin lại sang Trung Quốc và cứu được nhiều người thoát khỏi căn bệnh hiểm nghèo đã giết 50 triệu người từ thời thượng cổ.
Yersin trở về Nha Trang. Một cuộc đời mới bắt đầu. Nhiều vấn đề được đặt ra.
Nhận thấy thành phố Nha Trang xây dựng trên một vùng cát trắng không tiện mở rộng những cánh đồng cỏ để nuôi ngựa dùng cho việc điều chế huyết thanh, ông khai phá vùng Suối Dầu, cách Nha Trang hn 10 km về hướng Nam, thành lập một trại chăn nuôi và trồng trọt.
Theo gưng các bậc tiền bối, ông lao vào nghiên cứu huyết thanh trị bệnh dịch hạch cho trâu bò. Từ đó, Viện Pasteur Nha Trang nghiên cứu vi trùng động vật và các bệnh nhiễm trùng gia súc.
Trong một chuyến dừng chân tại Ma-lai-xi-a và In-đô-nê-xi-a, Yersin rất chú ý đến việc trồng cao su. Năm 1897, ông bắt đầu trồng cao su ở Suối Dầu và 8 năm sau, năm 1905, hãng Michelin (Pháp) nhận được 1.316 kg mủ cao su đầu tiên. Quan tâm đến phương pháp trồng, khai thác và chế biến cao su, ông đã thiết lập một phòng thí nghiệm nông hoá. Tại đây, những biện pháp chọn giống, cạo mủ và làm đông mủ cao su được nghiên cứu có hệ thống đã giúp rất nhiều cho những người trồng cao su ở Đông Dương.