Tâm sự với chúng tôi, nhà văn Chu Bá Nam (sinh năm 1944, ngụ ở Nguyễn Công Trứ, TP. Đà Lạt) chủ nhân của bộ sưu tập trên 1.000 chai lọ, cho hay: “Chai lọ cũng có “hồn”, mỗi khi nhìn ngắm, tôi cảm thấy lòng mình thanh thản và thật nhẹ nhõm, quên đi những âu lo trong đời thường…”
Có lẽ nói đến cái tên Chu Bá Nam thầy giáo hay dược sỹ sẽ có nhiều người biết, bởi ông từng dạy học ở Trường Đại học Dược Hà Nội và sau đó nghiên cứu khoa học về tinh dầu. Hay nói đến Chu Bá Nam nhà thơ, nhà văn có lẽ giới văn, nghệ sỹ ở đất Langbian này không ai không biết, bởi ông là một trong những hội viên sáng lập Hội Văn học nghệ thuật Lâm Đồng. Nhưng nói đến Chu Bá Nam “chai lọ” thì chắc chắn rằng không nhiều người biết như vậy, bởi số chai lọ ông sưu tầm được cất giữ cẩn thận… trong tủ và theo ông thì “đến ba đời sau mới dám mang ra triển lãm”.
Sinh ra ở Bắc Giang nhưng Chu Bá Nam lớn lên ở Bắc Ninh và bây giờ lại sống ở thành phố sương mù. Theo ông kể, trước kia, ông nhận nhiệm vụ từ Bộ Y tế vào vườn cây thuốc ở Cam Ly (Đà Lạt) để nghiên cứu. Sau đó (năm 1983), thấy Đà Lạt mát mẻ, con người hiền lành, nên kéo cả gia đình vào đây sinh sống. Chu Bá Nam đến với công việc sưu tầm chai lọ không phải là ngẫu nhiên, dù ông chỉ làm công việc này một cách đủng đỉnh. Ông cho biết: “Cả đời làm việc ở phòng thí nghiệm, tiếp xúc với chai lọ và có những kỷ niệm buồn vui với chai lọ, hơn nữa, chai lọ bằng thủy tinh có hình dáng rất đẹp nên mới thu gom lại”. Nhưng làm sao để sưu tầm mau đủ bộ, lại độc đáo và không giống ai? Nếu sưu tầm đại trà thì lấy chỗ đâu mà để; vả lại, như vậy nhiều người cũng có. Thế là ông quyết định chỉ phải là những chai thủy tinh không màu và đó là những vỏ chai rượu, vỏ chai nước hoa cổ. Phần lớn số chai ông sưu tầm được đều do bạn bè biết mà tặng rất quý như chai Alcol de ment, Orangina, hay tìm mua hoặc tình cờ nhặt được ở đâu đấy như trong bãi rác chẳng hạn. Ông Nam kể: “Một hôm, nhà văn Phạm Văn Biển vào chơi và gọi “Nam ơi, đến khách sạn… lấy vỏ chai”. Vậy là ngay lập tức, mình bắt xe ôm phóng đến và được tặng chai Eiffel Tower XQ - vỏ chai có hình tháp Eiffel rất quý”. Ngoài ra, Chu Bá Nam còn làm bạn với cả những người nhặt chai bao và thi thoảng họ mang chai tặng ông và ông tặng lại họ bằng thuốc hoặc dầu gió xoa bóp.
Dẫn tôi đến “kho” chai lọ, ông lục tìm và đưa ra những chai “độc” mà theo ông là chỉ ông mới có. Tôi đưa tay cầm lấy, ông bảo “Không được chuyền tay, phải để xuống cái đã”. Tôi bất ngờ, nhưng sau đó lại vỡ ra rằng, tính cách của ông là vậy, “phải quy trách nhiệm chứ, nếu không rủi đánh rơi thì ai chịu trách nhiệm” – ông cười. Xem trong “đống” chai lọ của ông Chu Bá Nam, thấy có nhiều chai rất “độc” nhưng không nhãn mác, tôi thấy lạ, hỏi ra thì mới biết, trước đây ông làm cố vấn cho nhà máy rượu, sợ bị nghi ngờ sản xuất rượu lậu nên ông “bỏ công” bóc hết nhãn mác thậm chí vứt nút và không ghi rõ xuất xứ. Có lẽ vậy mà ông không biết được độ tuổi cũng như nơi “ra lò” của nhiều chai mà ông chỉ nhớ “xuất xứ” là do ai tặng hoặc tìm thấy ở đâu. Trong số này có một vỏ chai hình chùm nho rất đẹp và ông cho biết “lý lịch” của nó là được cô Nghĩa - vợ của người bạn tặng, và cô Nghĩa cho biết là chai này có từ thời bà nội của cô ở Huế (nay đã cả trăm năm).
“Nghề nào cũng vậy, cần phải có sự kiên trì và lòng đam mê yêu thích, nhiều khi phải chăm sóc, để ý tới nó còn hơn cả sức khỏe của mình” – ông Nam nói. Có lẽ vậy mà nhiều đêm ông mất ngủ và nín thở chỉ vì … mấy con chuột. Ông kể lại: “Có những đêm khuya, nằm nghe chuột “quậy” trong đống chai lọ, mình nằm nín thở và với tay bật điện sáng rồi nằm yên lặng để cho chuột thấy sáng tự chạy ra, chứ không dám làm “kinh động” chúng”. Không chỉ vậy, ông còn dặn người nhà khi chuột “quậy”, không được làm chúng hoảng sợ; nếu không, chúng sẽ chạy loạn xạ, rất dễ làm vỡ chai.
Nhìn “gia tài” chai lọ, tôi hỏi Chu Bá Nam: Sao không mang ra triển lãm cho nhiều người thưởng lãm với?”, ông cười: “Mới có hơn 1.000 chai đã là gì đâu, để đến 3 đời sau sẽ triển lãm…”.
BÁO LÂM ĐỒNG