**(LĐCT) - Du khách đến Đà Lạt sẽ vô cùng thú vị khi được đi bằng xe ngựa mang dáng thời trung cổ dạo quanh bờ hồ Xuân Hương dưới cái lạnh se sắt và thỉnh thoảng được dừng lại để hỏi chuyện những sơn nữ bên vệ cỏ ven hồ đang làm việc rất thầm lặng là nhặt rác để làm sạch đẹp hồ Xuân Hương.
**Hồ Xuân Hương sạch đẹp hơn nhờ những cô sơn nữ.
Hồ Xuân Hương nằm ở trung tâm thành phố Đà Lạt của tỉnh Lâm Đồng từ xưa nay được xem là trái tim của thành phố hoa trên cao nguyên Langbian.
Ngày lễ, người và xe tấp nập ở khu vực trung tâm thành phố Đà Lạt. Mấy hôm vừa rồi trời mưa, nhưng sáng nay thì nắng đẹp, rất đẹp. Nắng rắc mật ong vàng óng lên rừng thông như vén bức rèm hoa để khỏi vướng mái tóc của cô sơn nữ bước ra từ chiếc giường huyền thoại thoảng hương đại ngàn. Tôi chạy xe thật chậm để ngắm nhìn phố xá, ngắm nhìn dòng người lại qua trên những dốc núi rực vàng trong nắng rắc mật ong ven hồ Xuân Hương. Có rất nhiều du khách dừng lại bên những cô sơn nữ thu gom rác thải ven hồ. Và, tôi cũng dừng lại!
**Không chỉ là người gom rác
**
Những sơn nữ với chiếc gùi nhỏ sau lưng trong bộ trang phục truyền thống của người thiểu số Nam Tây Nguyên trở nên nổi bật giữa đám đông. Đám đông ồn ã. Còn các cô gái thì thầm lặng - sự thầm lặng thể hiện trên gương mặt có cái nhìn thăm thẳm và thể hiện ngay cả trong công việc mà các cô đang làm.
Dừng tay và bỏ chiếc khăn che mặt ra, Krãjăng Gina hẹn tôi: "Chờ tới cái mặt trời lên cao, mấy tụi em về nghỉ chân trong biệt thự Ngọc My ở ngay bên bờ hồ kia kìa, mời anh đến hỏi chuyện, sẽ tiện hơn. Anh thấy ưng bụng không?".
Thấy tôi chưa gật đầu, Krãjăng Gina nói thêm: "Ngọc My là đơn vị cấp trên trực tiếp quản lý tụi em đó mà!". Tôi đồng ý, và ngay sau đó không quên tìm số điện thoại gọi người quản lý Ngọc My để hẹn có buổi làm việc chính thức.
Chị Võ Thị Hồng Loan - người quản lý biệt thự Ngọc My - đồng ý tiếp chuyện. Sau khi ghi vào máy ảnh vài kiểu hình, tôi chia tay các cô sơn nữ trong tiếng xe ngựa lộc cộc đang đưa khách du lịch đi dạo quanh hồ Xuân Hương.
Buổi trưa, đã qua mấy tiếng đồng hồ lao động nhưng nét duyên vẫn không mất đi trên những khuôn mặt ửng nắng của bốn cô gái người dân tộc Lạch, một trong những tộc người thiểu số Nam Tây Nguyên và là tộc người chủ nhân của Đà Lạt xưa, đang ngồi trước mặt tôi. Glen cầm lấy cuốn sổ tay của tôi, vừa ghi họ tên vừa nói: "Cả bốn người tụi em đều ở xã Lát, huyện Lạc Dương, cách Đà Lạt chừng hơn mười lăm cây số".
Bốn cô gái trong đội vệ sinh hồ Xuân Hương trong giờ nghỉ trưa tại khách sạn Ngọc My.
Tôi nhìn vào cuốn sổ của mình nằm trong tay của Glen và đang hiện dần ra những con chữ nắn nót: "Krãjăng Gina 31 tuổi, Krãjăng Glen 20 tuổi, Cil Guin 22 tuổi, Mebla Jí 28 tuổi...".
Tôi hỏi một câu xem ra khá... bâng quơ: "Các cô đi làm thế này, có mệt hơn công việc ở nương rẫy không?". Cô gái 20 tuổi Glen trả lời: "Nói mệt thì mệt. Nói không mệt thì không mệt. Nhưng mà tụi em thấy vui, vui lắm! Vui vì được làm cái công việc này ngay giữa trung tâm thành phố Đà Lạt".
Glen không diễn đạt hết ý về nguyên nhân của việc "vui lắm", nhưng được chị Võ Thị Hồng Loan - người trực tiếp quản lý đội vệ sinh của các sơn nữ - giảng giải, nên tôi hiểu ra phần nào. Thực ra, công việc dọn dẹp vệ sinh, thu gom rác thải quanh hồ Xuân Hương hoàn toàn không thuộc trách nhiệm của biệt thự Ngọc My cũng như của Công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan - đơn vị cấp trên của Ngọc My.
"Nhưng mỗi lần lên Đà Lạt công tác, buổi sáng chạy thể dục quanh hồ Xuân Hương, anh Đặng Văn Thành - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan, người thường xuyên sống ở TP Hồ Chí Minh - cảm thấy thật tiếc cho một cảnh quan đã được công nhận là di tích thắng cảnh cấp quốc gia là hồ Xuân Hương bị rác thải làm bẩn, làm vướng chân mọi người" - chị Loan nói.
Và thế là ông Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan đã nghĩ đến việc lập ra một đội vệ sinh gồm bốn cô gái người dân tộc thiểu số chuyên làm công việc thu gom những thứ rác thải mà du khách hoặc người dân địa phương vứt bừa bãi trên vệ cỏ ven hồ.
"Mỗi tháng, Ngọc Lan bỏ ra khoảng mười triệu đồng để chi phí cho công việc không dính dáng gì đến đơn vị là thu gom rác thải đó" - chị Loan tiếp lời. Đội vệ sinh gồm bốn cô sơn nữ của Ngọc My được thành lập từ tháng 4.2009. Có quy chế hẳn hoi: Các cô phải mặc trang phục của người dân tộc thiểu số, mang gùi. Ngoài nhiệm vụ thu gom rác thải, các cô còn là những người hướng dẫn (với những công việc giản đơn) cho du khách khi họ cần. Ngoài mức lương được hưởng là một triệu bảy trăm ngàn đồng mỗi tháng cho mỗi người, bốn lao động này còn được ký hợp đồng lao động và được đối xử bình đẳng như những nhân viên khác của đơn vị kinh doanh du lịch Ngọc My.
"Bữa nọ, có một ông và một bà người nước ngoài đang đi xe ngựa bỗng dừng lại và "nhờ" tụi em đứng cùng với họ để chụp ảnh! Vui lắm! Xong, họ "boa" nhưng tụi em không dám nhận!" - Cil Guin kể. "Như thế có nghĩa là họ không phải là những người làm công việc bình thường như một công nhân của Công ty Công trình đô thị Đà Lạt - đơn vị có trách nhiệm chính về vấn đề vệ sinh thành phố Đà Lạt, thành phố đang được xây dựng thành thành phố kiểu mẫu về "xanh sạch đẹp" của quốc gia" - tôi nghĩ.
Đúng là hơn thế, những sơn nữ này còn là một nét văn hoá khá đặc trưng của thành phố trên cao nguyên Langbian với tộc người Lạch chủ nhân từng được nhắc đến trong lịch sử. Và, cũng hơn thế, công việc nhặt rác của các cô sơn nữ sẽ là sự nhắc nhở cần thiết đối với du khách và người dân địa phương trong việc ứng xử với môi trường, cụ thể là với hồ Xuân Hương được ví là trái tim của thành phố du lịch Đà Lạt.
**Dấu xưa xe ngựa
**Chị Loan nói: "Theo dự kiến của Hội đồng quản trị Công ty thì đội vệ sinh gồm bốn cô gái này trong tương lai gần sẽ được sáp nhập với đội xe ngựa cổ của Công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan thành một bộ phận đặt dưới sự quản lý trực tiếp của đơn vị trực thuộc là khách sạn Ngọc My". Theo anh Trần Mến - Phó Chủ tịch HĐQT công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan, hiện Công ty đang tiến hành củng cố đội xe ngựa cổ với kỳ vọng là làm cho du khách khi đến với Đà Lạt được hài lòng hơn, để nó thực sự là một trong những hình ảnh đặc trưng của văn hoá du lịch Đà Lạt.
Tôi hỏi anh Trần Mến với tư cách là một người quen biết, và cách hỏi như một tâm sự xem ra có phần trắc ẩn: "Chuyện về quản lý đội xe ngựa Đà Lạt bấy lâu nay nghe chừng hơi... rối rắm. Cũng vì thế mà "hồn thu thảo" của phố núi Đà Lạt dường như bị phai nhạt. Có lẽ, các nhà quản lý địa phương cũng chưa thực sự đưa ra phương thức hợp lý trong quản lý để làm nổi bật nét đặc trưng này của phố núi. Vậy, Ngọc Lan sẽ có những giải pháp nào?".
Đội xe ngựa cổ Đà Lạt cần được lập lại trật tự.
Anh Mến cũng tâm sự (có đôi chút tâm tư) thay cho cách trả lời trực diện: "Đúng là vẫn còn không ít chuyện cần phải bàn thảo một cách rốt ráo để phát huy nét văn hoá đặc trưng này của phố núi Nam Tây Nguyên trong hoạt động du lịch cũng như trong giữ gìn bản sắc văn hoá Đà Lạt.
Những năm trước, hoạt động xe ngựa Đà Lạt khá lộn xộn khiến cho không ít du khách cảm thấy phiền lòng. Để lập lại trật tự, năm 2004, tỉnh Lâm Đồng giao nhiệm vụ cho khách sạn Ngọc Lan thành lập đội xe ngựa cổ và đưa ra những quy chế cụ thể cho hoạt động này. Thế nhưng, ngay sau đó lại xảy ra... tranh chấp giữa Ngọc Lan và một đơn vị hợp tác xã nên hoạt động xe ngựa quay trở lại thời kỳ "thị trường hoá" như trước đó.
Mới đây, sau nhiều cuộc họp của thành phố Đà Lạt cũng như của tỉnh Lâm Đồng, chính quyền địa phương đã thống nhất và đưa ra chủ trương tái lập trật tự đối với đội xe ngựa cổ Đà Lạt. Và, Ngọc Lan là đơn vị đảm trách phần việc này".
Thực ra, đối với đội xe ngựa cổ Đà Lạt, vấn đề tìm đơn vị quản lý rõ ràng là không quan trọng hơn cách thức quản lý sao cho đây thực sự là nét đặc trưng văn hoá Đà Lạt, là điểm nhấn quan trọng của du lịch Lâm Đồng.
"Hiện Công ty đang giao nhiệm vụ cho chúng tôi - khách sạn Ngọc My - viết phương án để đưa đội xe ngựa vào hoạt động một cách quy củ cùng với đội vệ sinh tự nguyện gồm bốn cô gái người dân tộc thiểu số của đơn vị - chị Võ Thị Hồng Loan "tiết lộ" cho tôi biết thêm
Còn nhiều chuyện phải làm đối với hai cái đội này lắm, nhất là đối với đội xe ngựa cổ. Với những cô gái trong đội vệ sinh, bước đầu như thế chỉ mới tạm ổn thôi. Về sau này, làm sao để các em thực sự trở thành một hình ảnh cần thiết cho du khách (cũng như người dân địa phương) trong ứng xử với môi trường tự nhiên (như không xả rác bừa bãi), trong ứng xử với văn hoá đặc trưng phố núi lại là một chuyện còn cần được đầu tư nhiều. Cũng như vậy, đối với đội xe ngựa, các "tài xế" không chỉ là những tay xà ích đơn điệu mà phải đồng thời là một hướng dẫn viên du lịch" - anh Trần Mến nói.
Bất giác, tôi ngoái nhìn về phía hồ Xuân Hương - trái tim của thành phố du lịch Đà Lạt - và nhận ra: Bảng lảng một làn sương mong manh lan trên mặt hồ nhưng không hề cô độc nhờ những tia nắng mật ong rắc ánh vàng quyện vào trong sương để tạo thành điểm nhấn không thể thiếu của trái tim Nam Tây Nguyên vốn rất giàu có về vốn văn hoá tộc người bản địa.
Phóng sự của Khắc Dũng