ND-Tôi bước xuống từ chuyến xe ca cuối cùng trong ngày, nhâm nhi ly cà-phê đậm hương vị ba-dan trong một góc quán bên đường Ðiện Biên và cảm nhận âm sắc Nam Ban, một trong hai thị trấn của huyện Lâm Hà. Ðây là mảnh đất ghi đậm dấu ấn thuở khai mở Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Ðồng.
thị trấn đinh văn hôm nay
**Một thời đi mở đất...**
35 năm đã trôi qua, nhưng dòng hồi ức của những người đầu tiên đến với vùng đất mới còn tươi rói. Ngày ấy, 10-10-1975, khi Hà Nội cùng cả nước đang tưng bừng lễ kỷ niệm Ngày giải phóng Thủ đô trong niềm vui giang sơn thu về một mối, thì đoàn cán bộ đầu tiên của Hà Nội đã khăn gói lên đường vào Lâm Ðồng. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trần Duy Dương và đồng chí Trần Xuân Bảy, Thành ủy viên, là những người dẫn đầu. Ngay từ những ngày đầu ấy, được sự giúp đỡ tận tình của cán bộ, nhân dân tỉnh Lâm Ðồng, đoàn "tiền trạm" của Hà Nội khảo sát vùng đất mới, quy hoạch, hình thành những bước đi đầu tiên để bắt tay vào việc khai hoang mở đất, lập nên vùng kinh tế mới, quê hương thứ hai của các gia đình Hà Nội trên vùng đất đỏ cao nguyên Lâm Viên.
Khi đoàn khảo sát đặt chân lên vùng đất nam Tây Nguyên xa xôi, nơi ấy vẫn còn hoang vu với dòng Ðạ Dâng ngàn đời trôi giữa chốn thâm sơn cùng cốc, với nhiều cánh rừng nguyên sinh Bãi Cháy - Lán Tranh. Núi đồi xác xơ bởi thương tích của hai cuộc chiến tranh ác liệt. Lau lách ngập đầu. Ði đến đâu cũng gặp vắt xanh, ruồi vàng, muỗi vằn và rắn độc. Dấu chân thú dữ và còn nhiều dấu giày phun-rô hằn trên những lối đi về. Trên những chặng đường khảo sát, các cán bộ trong đoàn nhiều lần ngậm ngùi xúc động khi gặp những dấu ấn của vùng căn cứ cách mạng năm xưa. Ðất đai, núi rừng cùng những gia đình đồng bào Cơ Ho đã từng đùm bọc, nuôi giấu cán bộ, bộ đội cách mạng. Rải rác những nấm mồ chiến sĩ vô danh giữa rừng sâu. Tất cả những điều đó càng làm tăng thêm sức mạnh và thôi thúc họ hoàn thành nhiệm vụ.
Sau những bước chân đầu tiên của đoàn khảo sát, ngày mồng 6 Tết Bính Thìn 1976, 100 thanh niên xung kích từ các làng quê ngoại thành, phố phường Hà Nội khăn gói lên đường. Rồi tám tổng đội thanh niên xung kích với hơn 2.000 người từ tất cả các quận, huyện đồng loạt ra quân vào vùng đất Tây Nguyên. Họ mở đường, khai hoang, lập lán trại và gieo những hạt giống đầu tiên lên mảnh đất hoang cằn. Không thể kể hết những tháng ngày gian khó ấy với sốt rét rừng, đói cơm, nhạt muối và bao nhiêu hiểm nguy rình rập. Có người đã vĩnh viễn nằm xuống lòng đất ba-dan. Sự cống hiến, hy sinh của họ đã được trả lại bằng hàng chục điểm dân cư mới trên một vùng đất trải dài hơn năm mươi nghìn héc-ta. Từ Nam Ban đồi núi hoang vu đến Bãi Cháy - Lán Tranh rừng rậm nguyên sinh và tràn ngập cỏ tranh đã được khai hoang và chia thành những lô, những khu dân cư mới, với những cái tên thân thuộc như: Ba Ðình, Ðống Ða, Hoàn Kiếm, Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm, Ðông Anh...
Trường học, trạm xá, chợ búa, cơ sở hành chính, đường sá và Nhà văn hóa 10 -10 của Vùng kinh tế mới đã mọc lên trước khi những gia đình đầu tiên của Hà Nội từ giã quê hương vào đây lập nghiệp. Nhịp sống sôi động mang khí thế Thăng Long - Hà Nội đã đưa đến cho vùng đất Tây Nguyên hùng vĩ một sinh khí mới. Nền văn minh sông Hồng ngàn năm như đang hòa quyện trong dòng chảy văn hóa Tây Nguyên hùng vĩ. Những ngày mới ấy cũng nói sao hết nghĩa tình của nhân dân Lâm Ðồng. Trong hoàn cảnh còn muôn nỗi khó khăn, nhưng bà con các dân tộc địa phương đã sẻ chia với các gia đình mới đến lập nghiệp những cân ngô, hạt muối, con cá khô để tạm ấm lòng. Các chiến sĩ quân đội, an ninh sát cánh, dẫn đường cho đoàn khảo sát, truy lùng diệt phỉ, canh gác cho thanh niên xung kích làm đường, dựng nhà, vỡ đất...
Nông dân huyện Lâm Hà chăm sóc cây cà-phê.
Ðất nước vừa trải qua chiến tranh với muôn nỗi gian nan. Những gia đình từ Hà Nội lên đường đi dựng xây quê mới cũng trong hoàn cảnh còn nhiều thiếu thốn. Ðất lạ xứ xa, nỗi nhớ quê hương da diết. Vốn liếng chẳng có bao lăm lại gặp những lúc đói kém mất mùa. Thế nhưng, hơn 95% dân số vào vùng kinh tế mới Lâm Ðồng đã trụ lại và sinh cơ lập nghiệp. Gặp mặt và trò chuyện với nhiều gia đình ở Hà Nội vào lập nghiệp ở Lâm Ðồng, chúng tôi được biết phải mất nhiều năm với bao trăn trở, thao thức, mới tìm được hướng đi đúng, cách làm ăn vững chắc. Từ vật lộn với chuyện trồng ngô, gieo lúa đồi rồi sau đó chuyển sang trồng cây công nghiệp... Thất bại, thành công đều đã nếm trải, có lúc khó khăn tưởng chừng không trụ nổi. Cuối cùng một cơ cấu kinh tế đã được hình thành: Cây công nghiệp dài ngày cùng với chăn nuôi gia súc và khai thác vùng sình lầy cấy lúa nước, và gần đây là phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản và dịch vụ. Từ định hướng đó, những nương dâu, đồi chè, vườn cà- phê đã từng ngày choàng lên mảnh đất này một mầu xanh trù phú, ấm no. Cuộc sống đi lên của đồng bào Hà Nội trên quê mới có sự đóng góp công lao của những cán bộ lãnh đạo trực tiếp ở vùng đất này qua nhiều thời kỳ như Bí thư Ðảng ủy kiêm Trưởng ban xây dựng Vùng kinh tế mới Trần Xuân Bảy, rồi tiếp đó là các đồng chí Vũ Hoa Mỹ, Phan Hữu Giản, cùng rất nhiều cán bộ, đảng viên đang bám trụ tại huyện mới Lâm Hà hay đã về Thủ đô làm nhiệm vụ mới. Trang sử của vùng đất này sẽ ghi tên của họ một cách trân trọng trên cuộc hành trình đi về tương lai. Những cán bộ lãnh đạo ở vùng đất này thời kỳ sau khi đã thành lập huyện như Nguyễn Văn Trí, Nguyễn Quốc Triều, Ðoàn Văn Việt, Phạm Kim Khang... cũng đã tiếp nối, kế thừa và phát triển một cách sáng tạo những bước đi đã được định hình từ thời "kinh tế mới Hà Nội"...
Huyện mới trên cao nguyên
Ðến hôm nay, lớp trẻ con cái các gia đình Hà Nội trên quê hương Tây Nguyên nghe lại chuyện hơn ba mươi năm trước như nghe chuyện cổ tích. Từ một vùng rừng rậm hoang vu, bạt ngàn cỏ tranh, nay là huyện mới Lâm Hà.
Tháng 10-1987, Vùng kinh tế mới Hà Nội chính thức hoàn thành nhiệm vụ của mình. Huyện Lâm Hà ra đời bằng cuộc "tao ngộ" đầy ý nghĩa, giữa các đồng chí lãnh đạo TP Hà Nội và tỉnh Lâm Ðồng. Ðất đã thật sự lành, chim đã tìm được chốn đậu bình yên. Vùng kinh tế mới Hà Nội ngày xưa, hôm nay đã có thêm các gia đình từ Bắc Ninh, Hà Nam, Ninh Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh... đang sát cánh, đồng lòng với đồng bào các dân tộc góp sức dựng xây cuộc sống mới trên cao nguyên Lâm Ðồng. Từ một vùng dân cư chỉ có từ dăm, bảy trăm hộ, huyện Lâm Hà hôm nay dân số gần 150 nghìn người với 23 dân tộc anh em sinh sống ở 19 xã, hai thị trấn, trên tổng diện tích tự nhiên gần 160 nghìn héc-ta. Huyện Lâm Hà cũng trở thành một vùng chuyên canh cây công nghiệp có tiếng với hơn 34 nghìn héc-ta cà-phê, gần 3.000 héc-ta dâu tằm và 700 ha chè. Huyện chủ động hoàn toàn về lương thực với hơn 4.000 héc-ta lúa; đàn bò sữa phát triển nhanh. Rồi lâm nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và vận tải cũng đang trên đà phát triển. Với sự đầu tư của Nhà nước, sự nỗ lực của địa phương và giúp đỡ hết lòng của TP Hà Nội, kết cấu hạ tầng của Lâm Hà được tăng cường không ngừng. Những con số chứng minh: 20/20 xã, thị trấn có điện lưới quốc gia, 19/20 xã, thị trấn có điểm bưu điện văn hóa, cứ 100 người có bốn máy điện thoại, từ huyện đến các xã đều có đường xe ô-tô thông suốt và hệ thống thương mại dịch vụ được mở tới thôn, buôn. Toàn huyện đã có 12,8% số hộ giàu; hộ nghèo chỉ còn hơn 13%. Sự nghiệp y tế, giáo dục, văn hóa không ngừng phát triển. Ðời sống đồng bào dân tộc thiểu số cơ bản được cải thiện, không còn nạn du canh du cư, nhiều gia đình đã biết áp dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, vượt khó làm giàu...
Bí thư Huyện ủy Lâm Hà Phạm Kim Khang nói: "Là thế hệ lãnh đạo thứ ba của huyện mới này, chúng tôi được thừa hưởng những thành quả mà đồng bào, đồng chí thế hệ trước đã tạo lập. Ðể có được thế đứng vững vàng hôm nay, vùng kinh tế mới Hà Nội - Lâm Hà bây giờ đã trải qua một chặng đường dài đầy gian nan, thử thách. Trong gian khó, càng thể hiện được ý chí, bản lĩnh của người dân Thủ đô trên quê mới và đặc biệt là ghi nhận sự giúp đỡ chí tình chí nghĩa của TP Hà Nội với những người con xa quê...".
Bài và ảnh: Uông Thái Biểu