SẢN XUẤT HOA Ở LÂM ĐỒNG - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Trương Trổ
Q. Giám đốc sở KHCMNT Lâm Đồng
Lâm Đồng là tỉnh miền núi thuộc Nam Tây Nguyên Việt Nam, có diện tích tự nhiên 977.395 ha, khí hậu ôn hoà quanh năm, nhiệt độ trung bình từ 18 - 200C, lượng mưa trung bình hàng năm 2000 mm, tài nguyên thực vật rất phong phú. Bên cạnh các cây công ngiệp chủ lực như cà phê, chè, điều, dâu tằm… thì ngành sản xuất rau hoa của Lâm Đồng - Đà Lạt được xem là thế mạnh và nổi tiếng cả nước, đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Ngành sản xuất hoa Lâm Đồng - Đà Lạt đã phát triển từ lâu, tập trung thành nhiều vùng chuyên canh sản xuất như Hà Đông, Thái Phiên, Xuân Trường, Đa Thiện,… với những giống hoa truyền thống như hoa hồng, lay-ơn, cầm chướng, địa lan, phong lan… Qua nhiều năm trồng trọt với kĩ thuật canh tác truyền thống và nguồn giống chậm đổi mới, không được phục tráng nên một số giống cây hoa ngày càng trở nên xuống cấp cả về chất lượng và năng xuất.
Trong những năm gần đây, chính sách mở cửa của Nhà nước đã tạo điều kiện cho một số công ty liên doanh và các nhà đầu tư kinh doanh vào lĩnh vực sản xuất hoa tại Lâm Đồng - Đà Lạt đã thúc đẩy ngành sản xuất hoa của Lâm Đồng - Đà Lạt phát triển và có nhiều chuyển biến đáng kể. Một số giống hoa mới, ngắn ngày, có giá trị nhờ đó cũng di nhập vào làm đa dạng thêm nguồn giống hoa của địa phương như cúc, cẩm chướng, hồng, lys màu, tulip, gerbera, arum, đỗ quyên, hồng môn, bi bi… Thông qua đó, các tiến bộ kĩ thuật trong sản xuất hoa và các giống hoa mới cũng đã được nông dân tiếp cận áp dụng tạo ra những sản phẩm có chất lượng và năng suất cao. Tuy nhiên, quy mô sản xuất phần lớn còn mang tính hộ gia đình,và các tiến bộ kỹ thuật áp dụng còn nhiều hạn chế, chưa có tính hệ thống và quy trình hoàn chỉnh, nguồn giống sản xuất hầu hết là giống ngoại nhập - đặc biệt là đối với một số hoa cắt cành hiện nay
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT HOA LÂM ĐỒNG - ĐÀ LẠT
Nguồn giống:
Đới các giống hoa truyền thống của Đà Lạt như địa lan, pong lan, lay-ơn, hoa hồng, cẩm chướng, huệ, cúc nhật, cúc bất tử, violet, thu hải đường, đồng tiền, mai đào, mimoza, pancée, mép-dê, xác pháo, cẩm tú cầu, uất kim hương, mõm sói, cúc sushi, loa kèn, lồng đèn, ngũ sắc, kim ngân, đỗ quyên, trạng nguyên, cây kiểng … thì hiện nay phần lớn các giống hoa cắt cành cung cấp cho thị trường tiêu dùng đều có nguồn giống ngoại nhập thông qua các công ty nước ngoài và một số tự nhập. Riêng công ty Hasfarm đã đưa vào Đà Lạt hơn 200 giống hoa mới các bộ có nguồn gốc từ Hà Lan (gồm các giống hoa cúc, hoa hồng, gerbera, cẩm chướng, ngàn sao, sao tím, lys màu, tulip, salem…).
Các tiến bộ kĩ thuật trong sản xuất giống:
Đới một số giống được người ta sản xuất tự nhân lấy theo kỹ thuật truyền thống như giâm cành hay gieo hạt, thì phần lớn các giống hoa phục vụ cho sản xuất mang tính hàng hoá đều được nhân nhanh vô tính bằng kỹ thuật nuôi cấy invitro (địa lan, phong lan, cúc, gerbera, cẩm chướng, bibi, lys, arum, salem, layơn…); kỹ thuật này một mặt giúp cho cây giống được trẻ hoá, sạch bệnh, mặt khác tạo được một số lượng lớn cây giống trong một thời gian ngắn phục vụ đắc lực cho nhu cầu giống ngày càng tăng của người sản xuất.
Kỹ thuật thâm canh
Gần đây, các tiến bộ kĩ thuật trong sản xuất hoa của nước ngoài đã được nông dân từng bước áp dụng, đặc biệt thông qua học hỏi kinh nghiệm từ mô hình sản xuất hoa của một số công ty nước ngoài đầu tư sản xuất hoa tại Lâm Đồng, Đà Lạt. Tuy nhiên, kỹ thuật thâm canh và bảo quản sau thu hoạch vẫn còn gặp không ít khó khăn, chưa có một quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh cho từng đối tượng cây trồng. Theo số liệu điều tra trên 300 hộ dân trồng hoa cắt cành tại Đà lạt và Đức Trọng, nếu không tính chủng loại hoa địa lan truyền thống (chiếm một thị phần rất nhỏ) thì quy trình kỹ thuật được người sản xuất sử dụng là tự tìm hiểu và học hỏi kinh nghiệm - chiếm 100% (trong đó các khó khăn thường gặp đối với chế độ phân bón là 47% , đối với phòng trừ sâu bệnh là 82% và ảnh hưởng của khí hậu, thời tiết là 18,3%); và đặc biệt công tác bảo quản sản phẩm sau thu hoạch còn gặp rất nhiều khó khăn.
Năng suất
Bảng 1. Năng suất bình quân một số giống hoa cắt cành
Stt Giống Năng suất (trên 1000m2 canh tác)
1 Hoa cúc 35.000 cành/ vụ (3 tháng)
2 Glaieul 24.500 cành/ vụ (3 tháng)
3 Gerbera 5.600 bông/ tháng (=16.800)
4 Lys 11.400 cành/ năm (2.850)
5 Hồng 4.000 cành/ tháng (12.000)
6 Bibi 1.100 kg/tháng (3.300)
7 Cẩm chướng 2.800 cành/ tháng
8 Salem 600kg/ tháng
9 Loa kèn 3.000 cành/ tháng
Sản lượng
Sản lượng hoa cắt cành của Đà Lạt năm 2002 (Theo số liệu Sở Nông nghiệp & PTNT) khoảng 450 -500 triệu cành.
Thị trường tiêu thụ
Trước đây, thị trường hoa của Đà Lạt tuy có mở rộng nhưng thường không ổn định, phần lớn là các giống hoa địa lan cắt cành, layơn, hồng, huệ, cúc bất tử…; riêng thị trường xuất khẩu chủ yếu là hoa địa lan (cho một số nước như Singapore, Malaysia, Hồng Kông), tuy nhiên do số lượng hoa quá ít, không đáp ứng đủ nhu cầu, hơn nữa hoa địa lan xuất khẩu Đà Lạt chỉ tập trung vào một thời điểm nhất định, không thường xuyên, do đó đã hạn chế khả năng cạnh tranhsản phẩm hoa trên thị trường quốc tế. Dù vậy, địa lan vẫn là mặt hàng có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường các nước trong khu vực và Quốc tế.
Hiện nay, với các sản phẩm hao cắt cành đa dạng và thường xuyên như hoa cúc, cẩm chướng, gerbera, layơn, hồng, salem, hồng môn… nhưng thị trường tiêu thụ phần lớn vẫn là phục vụ nội địa, chủ yếu là Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, các tỉnh miền Đông nam bộ và các tỉnh miền Trung; khả năng tham gia xuất khẩu chiếm sản lượng rất nhỏ và là của các công ty kinh doanh nước ngoài đóng trên địa bàn.
Từ những thực tế đó, và với mong muốn thúc đẩy ngành hoa Đà Lạt -Lâm Đồng
phát huy thế mạnh vốn có về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, con người để thực sự trở thành ngành kinh tế trọng điểm của tỉnh, góp phần phục vụ phát triển kinh tế xã hội; hơn thế nữa, để xây dựng Đà Lạt - Lâm Đồng thực sự trở thành trung tâm hoa của cả nước và trong khu vực, phục vụ thị trường nội địavà xuất khẩu ngày càng tăng, phục vụ phát triển đô thị, du lịch. Hội nghị khoa học này muốn nghiên cứu và mong tìm ra định hướng đúng đắn, những giải pháp quản lý kinh tế - kỹ thuật để mở đường cho ngành hoa Đà Lạt - Lâm Đồng một hướng đi thích hợp phù hợp với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp hiện nay.
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT HOA TỈNH LÂM ĐỒNG
- Công tác quy hoạch
Trên cơ sở thực trạng vùng sản xuất hoa Đà Lạt - Lâm Đồng và định hướng phát triển trong thời gian tới phục vụ thị trường trong nước, xuất khẩu và phục vụ phát triển du lịch địa phương, ngành nông nghiệp và các ngành liên quan cần có ý kiến tham mưu đề xuất với tỉnh để bố trí lại cơ cấu, chủng loại hợp lý; công tác quy hoạch hoa đô thị và quy hoạch các vùng chuyên canh hoa theo hướng công nghiệp phục vụ thị trường trong nướcvà xuất khẩu theo từng chủng loại hoa lan, hoa cúc, layơn, hoa hồng, hoa lys, hồng môn, hoa trong vườn nhà, hoa công viên và các giống loại hoa. - Về khoa học - công nghệ
a. Công tác giống:
- Tăng cường công tác chọn lọc, phát huy các giống hoa đã được địa phương hoá và các giống mới được người tiêu dùng ưa thích
- Phát huy sức mạnh vốn có của các Viện,Trường, các cơ quan nghiên cứu khoa học trên địa bàn trong việc áp dụng các tiến bộ công nghệ sinh học nhằm tuyển chọn, lai tạo, nhân nhanh các giống hoa và các nghiên cứu về năng suất, bảo quản cho từng đối tượng phục vụ phát triển sản xuất .
- Giao trách nhiệm cho các cơ quan có thẩm quyền đề xuất hướng nhập nộicác giống hoa mới và công tác quản lý giống.
b. Kỹ thuật canh tác:
Xây dựng và hoàn thiện các quy trình kỹ thuật canh tác cho từng loại hoa cụ thể và có kế hoạch tập huấn, phổ biến cho nông dân.
c. Bảo quản, vận chuyển
Các ngành chức năng cần nghiên cứu tiếp cận các công nghệ mớitrên thế giới trong việc bảo quản và lưu thông sản phẩm hoa, đề xuất kế hoạch đào tạo và chuyển giao công nghệ, công tác chuyển giao đến người sản xuất
- Thị trường
Nhà nước cần hỗ trợ trong công tác tìm kiếm các thị trường xuất khẩu trong khu vực và trên thế giới; tạo điều kiện và hỗ trợ các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân tham gia hội chợ triểnlãm quốc tế và trong nưốc để mở rộng thị trường. Tổ chức hội chợ hoa Đà Lạt trong các dịp lễ tết trong năm, thành lập trung tâm dịch vụ thương mại hoa Đà Lạt (chợ hoa ). - Hợp tác quốc tế, đào tạo và chuyển giao công nghệ
Cần tăng cường và mở rộng hợp tác quốc tế đối với các nước trong khu vựcvà trên thế giới, đẩy mạnh công tác đào tạo và chuyển giao công nghệ. Có chính sách ưu đãi, khuyến khích các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia phát triển sản xuất hoa trên địa bàn tỉnh
Tăng cường công tác khuyến nông, phát triển sản xuất gắn liền với côhng tác bảo vệ môi trường, làm đẹp đô thị và phát triển du lịch. - Sớm thành lập “ Hiệp hội hoa” hoặc công ty cổ phần Đà Lạt, là một tổ chức
mang tính kinh tế chuyên ngành có tư cách pháp nhân; gắn trách nhiệm của Hiệp Hội hoặc công ty với nông dân trồng hoa và ngược lại, thông qua Hiệp hội hoặc Công ty nhà nước địa phương hoặc Trung ương có những biện pháp giúp đỡ phát triển thích hợp, thực hiện phương châm: Nhà nước và nhân dân cùng lo cho sản phẩmhoa mang tính truyền thống , hiện đại và ổn định lâu dài.
*******
Trên đây là một số giải pháp đề xuất, thiết nghĩ được trao đổi cùng các nhà quản lí, các nhà nghiên cứu kinh tế, các nhà khoa học và bà con nông dân vùng hoa Đà Lạt - Lâm Đồng tại hội nghị “ Phát triển sản xuất hoa Đà Lạt - Lâm Đồng theo hương công nghiệp” mong nhận được nhiều ý kiến và sáng kiến khoa học, kinh nghiệm thực tiễn trong quản lí, sản xuất, thương trường để hội nghị chúng ta rút ra nhiều nhiều điều bổ ích.