HOA ĐÀ LẠT – HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
KS. Lê Đức Long
TP . Phòng CNN & PTNT Đà Lạt
Thành phố Đà Lạt được Bác sỹ Alexandre Yersin thám hiểm và tìm ra ngày 21/6/1893. Đà Lạt là một thành phố trẻ, có điều kiện thiên nhiên, khí hậu rất lý tưởng cho việc phát triển du lịch, nghĩ dưỡng và rất thuận lợi để trồng các loại hoa cao cấp phục vụ cho du lịch, cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và tham gia xuất khẩu.
Hoa Đà Lạt là một tập hợp rất đa dạng về chủng loại, màu sắc, xuất xứ. Có thể tạm chia quá trình hình thành và phát triển ngành trồng hoa tại Đà Lạt thành hai giai đoạn như sau:
Giai đoạn trước năm 1975:
Sau khi khám phá ra Đà Lạt , người Pháp đã đưa các giống hoa ôn đới vào trồng thử thấy phát triển tốt, và nghề trồng hoa mới chính thức được bắt đầu khi ấp Hà Đông được thành lập năm 1938 với những người dân di cư từ làng Ngọc Hà, Nghi Tàm là những làng hoa rất nổi tiếng ở Hà Nội vào. Dần dần xuất hiện các vùng trồng hoa như Thái phiên, Đông tĩnh, Đa thiện, Cầu đất.. Lúc bấy giờ sản xuất còn manh mún, mang tính tự phát, diện tích chỉ vào khoảng vài chục ha, năng suất sản lượng thấp. Các loại hoa chính được trồng như:
Hoa đô thị: Hoa anh đào, phượng tím, mimosa, hoa bạch mai (sery), móng cọp xanh, cẩm tú cầu..được du nhập từ Pháp.
Hoa địa lan ngoại: Có nguồn gốc từ Pháp, được nội địa hóa và lấy tên một số địa danh, nhân danh để đặt như: Tím nghĩa, tím Sơn hà, tím Huế, tím Việt quang, vàng Ba râu, xanh Chiểu, đỏ Ba dư, đỏ Trần thiện khiêm, trắng Bến tre, trắng Bà rịa..
Hoa địa lan nội: Hồng hoàng, thanh lan, mạc lan, tử cán, như ngọc, hoàng lan..
Hoa phong lan nội: Hồ điệp, long tu, kim điệp, huyết nhung, hoàng y mỹ nương, tóc tiên, cẩm bao, hài các loại..
Hoa hồng: Hồng nhung, hồng trắng, đỏ..có nguồn gốc từ Pháp.
Một số loại khác: Như cúc Nhật, glaieul, lys, hoa huệ, cẩm chướng..
Giai đoạn này hoa trồng để phục vụ cho mục đích vui chơi giải trí tại chỗ là chính, một phần hoa cắt cành được tiêu thụ tại Sài gòn.
Giai đoạn sau năm 1975: Có thể chia ra hai thời kỳ:
- Thời kỳ bao cấp.
Thời kỳ này đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, thiếu lương thực thực phẩm, việc chính lúc này là phải xoay xở cái ăn hàng ngày. Tuy nhiên chính quyền thành phố Đà Lạt và Tỉnh Lâm Đồng vẫn quan tâm duy trì, bảo vệ các giống hoa đẹp không để mai một. Mặc dù cơ chế như vậy nhưng năm 1978, khi triển lãm nông nghiệp được tổ chức ở Hoàng Văn Thụ Đà Lạt , hoa lan vẫn được ghé vào với các sản phẩm nông nghiệp khác để tham gia triển lãm. Sau đó hoa lan Đà Lạt được tham gia triển lãm trong các hội hoa xuân ở Hà nội, Thành phố Hồ Chí Minh, đã nhận được 4 huy chương đặc biệt, 28 huy chương vàng, 46 huy chương bạc, 29 huy chương đồng. Tháng 9/1979 tổ hoa lan xuất khẩu Đà Lạt được thành lập với 103 tổ viên. Từ năm 1979-1981 xuất sang Liên xô tăng từ 1000 lên 8000 cành Cymbidium nội và ngoại, thu được một ít ngoại tệ và nhận được thư khen từ các bạn Liên xô. Tiếp theo Liên xô là các nước CHDC Đức, Pháp..yêu cầu số lượng lớn hơn nhưng ta không đáp ứng được. Tình hình kinh tế trong nước lúc bấy giờ gặp khó khăn, Đông Âu biến động, nên việc xuất khẩu hoa lan tạm ngưng.
Thời kỳ này hoa lan được chú ý nhiều hơn, còn các loại hoa cắt cành chủ yếu là hoa cúc, hoa hồng, lay ơn, hoa huệ..phục vụ cho tiêu thụ nội địa là chính.
2 . Thời kỳ đất nước đổi mới:
Đời sống nhân dân từng bước được nâng lên, cho nên nhu cầu về hoa cũng tăng, kéo theo nghề trồng hoa phát triển mạnh. Hàng năm Thành phố đều tổ chức hội hoa xuân nhân dịp tết cổ truyền dân tộc. Thu hút rất nhiều nghệ nhân tham gia và du khách tham quan, nhiều giải vàng, bạc, đồng được trao tặng.
a. Trồng hoa ở các doanh nghiệp và trong nhân dân: Mục đích trồng hoa để bán, thị trường trong nước và xuất khẩu. Trồng trong nhà kính và một phần ngoài tự nhiên, gồm các chủng loại sau:
Hoa hồng: Nổi tiếng ở Đà Lạt , hiện nay du nhập nhiều chủng loại mới được ghép trên gốc ghép là giống hồng dại tại địa phương, gồm các giống Đô, hồng nhung, đỏ, trắng, vàng..
Hoa cẩm chướng: Nhiều giống mới nhập nội có các màu đỏ, ren voan, trắng, vàng, kem, hồng..
Hoa cúc: Các giống cổ điển của địa phương hầu như không còn, phần lớn du nhập có trên 40 loại khác nhau như đồng tiền lớn, cúc đại đóa, cúc hạt nút, cúc tiger, vàng, tím, đỏ.. rất nhiều màu sắc đa dạng và nhiều chủng loại khác nhau.
Hoa lan: Hai chủng loại cơ bản là địa lan và phong lan. Trong đó có nhiều loại, đa dạng, màu sắc khác nhau rất đặc trưng của Đà Lạt .
Hoa leli, tulip: Chủ yếu trồng vào dịp tết, giá củ giống cao, thu nhập kinh tế lớn.
Các loại hoa khác: Hoa loa kèn, hoa huệ, Glaieul, hồng môn, ngàn sao, bích đào..
Ngoài các giống hoa truyền thống của Đà Lạt như Địa lan, phong lan, Lay-ơn, hoa hồng, cẩm chướng, huệ, cúc nhật, cúc bất tử, violet, thu hải đường, đồng tiền, mai đào, mimosa, păng-xê, xác pháo, cẩm tú cầu, uất kim hương, loa kèn, lồng đèn, ngũ sắc, kim ngân, đỗ quyên, trạng nguyên.. thì hiện nay phần lớn các giống hoa cắt cành cung cấp cho thị trường tiêu dùng đều có nguồn gốc ngoại nhập, thông qua các Công ty nước ngoài, một số nhập nội bằng nhiều con đường khác nhau. Riêng công ty hoa xuất khẩu Đà Lạt Hasfarm đã đưa vào hàng trăm bộ giống hoa mới các loại có nguồn gốc nước ngoài và Hà Lan.
b. Trồng hoa ở các nơi công cộng.
Trồng hoa ở các công viên, danh lam thắng cảnh, trường học, bệnh viện..
Trồng hoa dọc các trục đường giao thông.. Các loại hoa được trồng chính như hoa Anh đào, Mimosa, phượng tím..
Sau đây là diện tích sản lượng hoa Đà Lạt được so sánh qua các năm.
Diện tích sản lượng hoa cắt cành .
Số tt Năm Diện tích (ha) Sản lượng
( cành )
Dt canh tác Dt gieo trồng
1 2000 182 363 148.890.000
2 2001 210 400 175.000.000
3 2002 252,8 590 205.000.000
4 2003 367 734 300.000.000()
Sản lượng hoa lan, hoa kiểng các loại .
Số tt Năm Hoa lan cymbidium
( đơn vị ) Hoa, cây kiểng
( đơn vị )
1 2000 50.000 95.000
2 2001 72.000 108.379
3 2002 100.000 135.000
4 2003 180.000 156.000 ()
(*) Số liệu đến tháng 11 năm 2003
Diện tích, năng suất, sản lượng, chủng loại đều tăng trong các năm qua, nhất là các loại hoa cao cấp được trồng trong nhà kính. Bằng nhiều hình thức như nhập nội, chọn giống, phục tráng…..Đà Lạt đang có một tập đoàn giống hoa đa dạng về chủng loại, màu sắc, chất lượng khá cao rất được thị trường ưa chuộng.
Thành phố Đà Lạt mỗi năm sản xuất được khoảng 300.000.000 cành hoa khác nhau. Chủ yếu tiêu thụ nội địa ở thị trường thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang, Đà Nẵng, các tỉnh phía nam và Hà Nội, chiếm thị phần 90%. Riêng phần xuất khẩu đạt số lượng khoảng 30.500.000 cành, chiếm 10,17%, xuất sang các nước như Mỹ, Nhật bản, Singapore, Đài loan, EU, Australia, Một số nước trong hiệp hội Asean.. Phần xuất khẩu của các công ty nước ngoài đảm nhận chính khoảng 20.500.000 cành như công ty hoa xuất khẩu Đà Lạt Hasfarm, Bonifarm.. một số doanh nghiệp, trang trại và nông hộ trong nước xuất được khoảng 10.000.000 cành. Mỗi năm xuất khẩu hoa Đà Lạt thu được một lượng ngoại tệ khoảng 3,5 triệu USD.
Định hướng và giải pháp phát triển. - Nên chú trọng các loại hoa đẹp, có độ bền cao, sức chống chịu tốt như: Hoa hồng, hoa địa lan, hoa phong lan, các loại hoa nhập nội.. Phục tráng một số giống hoa đẹp đã nổi tiếng của địa phương. Khi có điều kiện về kinh tế và kỹ thuật thành phố Đà Lạt nên trồng nhiều hoa Tulip, và leli hết sức lý tưởng cho thành phố hoa, thành phố Du lịch. Thành phố Đà Lạt nên quy hoạch một vài điểm tập trung để trồng hoa anh đào giống mới nhập nội từ Nhật bản có màu trắng, hồng, đỏ..màu sắc đẹp, độ bền cao.
- Nhà nước cần có chủ trương chính sách rõ ràng, khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp, ưu đãi về vốn, đất đai, cơ sở hạ tầng cho các doanh nghiệp và nông dân trồng hoa.
- Quy hoạch vùng chuyên canh tập trung, hình thành các trang trại, doanh nghiệp trồng và kinh doanh hoa, làm đầu tàu cho toàn bộ nghành trồng hoa của thành phố Đà Lạt .
- Kêu gọi và thu hút đầu tư trong, ngoài nước vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp nói chung, nghề trồng hoa nói riêng, để tận dụng về vốn, giống mới, kỹ thuật tiên tiến..nhằm phát huy tối đa hiệu quả kinh tế từ nghề trồng hoa của thành phố Đà Lạt .
- Thực hiện thông tin quảng bá tiếp thị, tìm kiếm thị trường cho đầu ra của sản phẩm hoa Đà Lạt . Tổ chức lại sản xuất và xây dựng cho được thương hiệu hoa Đà Lạt .
Muốn đẩy mạnh phát triển sản xuất hoa Đà Lạt theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mang tính cạnh tranh cao, xuất khẩu lớn, thu được nhiều lợi nhuận. Nhiệm vụ quan trọng đặt ra là phải giải quyết được các yêu cầu nêu trên. Mong các quý vị đại biểu tiếp tục tham luận và đóng góp vì một thành phố hoa thành phố du lịch Đà Lạt thân yêu của chúng ta.