ND - Cách đây đúng mười tám năm, trong một lần theo chân những cựu chiến binh của chiến trường Tuyên Ðức - Lâm Ðồng thăm đồng đội cũ, tôi đã gặp người đầu tiên trong đại đội nữ pháo thủ nổi tiếng một thời. Bà là Phan Thị Thanh Hùng, cựu trung đội trưởng của B.8-3. Tôi gặp bà bên nong tằm. Một bà già tóc bạc, hiền lành, đang thái lá dâu cho lứa tằm ăn rỗi.
Bà Lưu Thị Thanh An bên bàn thờ Anh hùng Lưu Thị Pha.
Mãi đến tám năm sau đó, người cựu pháo thủ thứ hai tôi gặp là bà Ka Hường ở một buôn nghèo của đồng bào Châu Mạ, vùng sâu Lộc Bắc. Tình cờ thôi, trên đường về vùng sâu, tôi ghé lại một túp nhà sàn cũ bên đường xin nghỉ chân. Và tấm bằng Dũng sĩ Quyết thắng ghi tên nữ chủ nhà đã khiến tôi tò mò. Thật bất ngờ, khi người phụ nữ dân tộc thiểu số mù lòa, tiều tụy đang chuốt từng sợi mây đan gùi bên bếp lửa lại chính là một pháo thủ nổi tiếng. Và cũng tình cờ, trong những lần qua lại quốc lộ 20, hình ảnh người phụ nữ cụt chân, nghèo khổ đứng bán bánh mỳ bên cây xăng gần chợ Lộc An (Bảo Lâm, Lâm Ðồng) đã khiến tôi dừng xe. Tôi và nhiều người khác đâu ngờ, người phụ nữ đó là bà Dư Kim Hoa, người một thời lẫy lừng ngang dọc chiến trường nam Tây Nguyên...
Xin trở về ký ức...
Bà Dư Kim Hoa, người phụ nữ bị mất một chân và mưu sinh bằng nghề bán bánh mỳ ở chợ Lộc An ấy chính là một trong những người con gái trẻ của đơn vị nữ pháo binh có phiên hiệu 8-3 thuộc Tỉnh đội Lâm Ðồng. Câu chuyện cái chân trái bà bị địch cưa hai lần đã dẫn tôi về với lịch sử giai đoạn trước Tổng tiến công Mậu Thân 1968. Tư liệu của Bộ Tư lệnh Quân khu 7 ghi: "Ðơn vị Pháo binh thành lập ngày 22-12-1968 tại suối Cheo, xã Lộc Bắc lấy phiên hiệu là 8-3, quân số 42 đồng chí, có lúc được biên chế lên 60 đồng chí, hoàn toàn là nữ. Trong đó có 20 đồng chí là người dân tộc Châu Mạ và Kơ Ho". Không có cái may mắn như những "đội quân tóc dài" khác nổi tiếng từ trong lịch sử đến sự phổ biến trên các tác phẩm nghệ thuật sau chiến tranh. Ðơn vị nữ pháo binh 8-3 sau sáu năm liên tục chiến đấu, đến lúc giải tán vì yêu cầu lịch sử đã lặng lẽ hòa mình vào chiến công giải phóng dân tộc, lặng lẽ cho đến hôm nay. Dịp kỷ niệm 34 năm Ngày thống nhất đất nước, họ cũng không có được ngày đoàn tụ vì chị em thất tán mỗi người mỗi ngả. Bà Lưu Thị Thanh An, Trung đội phó kiêm Khẩu đội trưởng Khẩu đội 1 đơn vị pháo binh 8-3 ngày ấy, nguyên là Bí thư Huyện ủy Bảo Lộc (sau đó là Thị ủy) cho chúng tôi xem lại những kỷ vật của đơn vị được cất cẩn thận trong tủ kính tại gia đình và kể lại những ngày hào hùng của những người con gái tuổi hai mươi nơi miền sơn cước.
... Chưa tới một tháng sau ngày thành lập và huấn luyện khẩn trương, đơn vị nữ pháo binh 8-3 đã được tung vào chiến trường đối mặt với kẻ thù. Trong số chị em, có nhiều người mới chỉ bước qua tuổi 15, nhưng sức mạnh của tinh thần đoàn kết, ý chí kiên trung và lòng quả cảm của những người phụ nữ Việt Nam đã giúp họ lập nên những chiến công vang dội. Trong những cuộc hành quân tiến công, những cánh quân bộ binh, đặc công chủ lực vẫn không quên những trận pháo kích yểm trợ của đơn vị nữ pháo binh duy nhất trên chiến trường Lâm Ðồng lúc bấy giờ. Trận mở màn diễn ra vào đầu tháng 1-1969, 20 nữ pháo thủ phối hợp với Ðại đội 215 công binh của Tỉnh đội Lâm Ðồng đánh giao thông thuộc địa bàn K4 (huyện Ðạ Huoai ngày nay) đã diệt 17 tên lính bảo an. Tiếp đó, chỉ với hai khẩu pháo 82 mm và 100 viên đạn, các nữ pháo thủ phối hợp với Ðại đội 715 đặc công đánh tập kích vào hậu cứ Lữ đoàn 173 của Mỹ và đã diệt 40 tên Mỹ, ngụy, phá hủy ba máy bay trực thăng và L19, 11 xe cơ giới cùng bốn kho quân trang, quân dụng của địch. Ðêm 15-5-1969, một khẩu đội của đơn vị chỉ với 50 viên đạn pháo đã độc lập đánh vào tiểu khu Tòa hành chính Mỹ ở Di Linh, diệt 25 tên địch, phá hủy một trực thăng. Tiếp đó, ngày 17-5, chỉ với một khẩu đội và 12 viên đạn pháo, đơn vị đã phá hủy 30 xe quân sự và bắn cháy một kho xăng của khu công binh Mỹ đóng ở buôn Ðạ Nghịch, xã Lộc Châu, Bảo Lộc.
Suốt sáu năm sát cánh bên nhau, những pháo thủ 8-3 đã đánh hơn 50 trận, diệt và làm bị thương gần 300 tên Mỹ, ngụy, bắn cháy bốn máy bay, phá hủy 50 xe quân sự các loại, thu và hủy nhiều khí tài, quân trang, quân dụng, nhiên liệu của địch. Tuổi thanh xuân trên những trận địa pháo, đơn vị 8-3 đã nhận 40 danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ, Dũng sĩ Quyết thắng; 60 Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng nhất, nhì, ba; sáu Huân chương chiến công.
Ðỉnh cao chiến công của những nữ pháo binh 8-3 là trận đánh hiệp đồng cùng đơn vị bộ binh C200 kiềm chế trung đoàn 53 ngụy tại Di Linh ngày 7-9-1969. Về trận đánh đặc biệt, một trận đánh mà ý chí toàn đơn vị là dâng lên Bác kính yêu sau ngày Người về cõi vĩnh hằng. Trung đội trưởng Phan Thị Thanh Hùng kể lại:
Ðầu tháng 9-1969, đơn vị nhận nhiệm vụ về hoạt động trên địa bàn K3 - huyện Di Linh, phối hợp với đơn vị C200, 215 đánh vào sở chỉ huy trung đoàn 53 ngụy, yểm trợ cho các đơn vị tập kích cứ điểm địch ở đồi Paxtơ. Hành quân đến địa điểm chiến đấu, vừa ổn định nơi trú quân, chính trị viên Lê Thị Pha mở Ðài Tiếng nói Việt Nam thì được tin thông báo đặc biệt về tình hình sức khỏe của Bác. Cả đơn vị ào tới vây quanh chiếc đài bán dẫn chăm chú theo dõi bản tin, mọi người cùng nhìn nhau âu lo. Theo nhiệm vụ đã được phân công, đêm hôm đó, Thanh Hùng cùng hai đồng đội nữa lên đường trinh sát chuẩn bị trận địa. Khi trở về triển khai chiến đấu, gần đến nơi đóng quân thì chị Hùng nhận được tin Bác đã qua đời! Về đến đơn vị, chị Pha ôm lấy mọi người òa khóc nức nở, chị em nghẹn ngào không ai nói nên lời. Mấy ngày sau đó, mọi người ai lo việc nấy cho trận đánh sắp tới. Trước giờ xung trận, đơn vị tổ chức lễ truy điệu và tuyên thệ trước anh linh Bác. Ðúng 1 giờ sáng ngày 7-9-1969, hai khẩu súng cối bắn liên tiếp 40 quả đạn, sau đó bắn cầm chừng 80 quả nữa vào sở chỉ huy địch, làm cho chúng không thể chi viện cho đồng bọn đang bị bao vây tiêu diệt ở đồi Paxtơ. Ðến 4 giờ 30 phút sáng, đơn vị nữ pháo binh 8-3 đã trút 120 quả đạn pháo lên đầu quân thù và rút về nơi đóng quân an toàn. Trong trận này, họ đã tiêu diệt 80 tên địch, phá hủy nhiều lô cốt, kho tàng quân trang, quân dụng. Trận đánh đã làm tê liệt hoàn toàn sức đề kháng của ngụy quân, ngụy quyền vùng chiến trường Di Linh - Lâm Ðồng vào thời điểm bấy giờ. Ðây là trận đánh xuất sắc nhất của đơn vị trong đợt ra quân lập công đền ơn Bác.
Trong quá trình chiến đấu, đơn vị nữ pháo binh 8-3 đã để lại nhiều dấu ấn tuyệt vời về lòng quả cảm, chiến công vang dội và sức chịu đựng gian khổ. Bà Dư Kim Hoa hai lần bị địch cưa chân đau đớn tột cùng vẫn không hé răng khai nửa lời. Bà Ka Hường và một nữ đồng đội khác lạc rừng tới 25 ngày sau một lần rơi vào ổ phục kích của địch, khi tìm lại được đơn vị chỉ còn da bọc xương, nhưng vẫn giữ nguyên vẹn hai khẩu súng cạc-bin. Ðặc biệt, hình ảnh hy sinh lẫm liệt của Lê Thị Pha - người nữ anh hùng quê đất thép Củ Chi, chính trị viên của đơn vị 8-3 cho đến nay vẫn làm hàng nghìn người dân Bảo Lộc xúc động. Sau khi bắn chết chị Pha cùng hai đồng đội của chị là các anh K'Chao và K'Brơn vào ngày 6-11-1972, với tuyên bố "đã giết được cộng sản cộm cán", bọn Mỹ - ngụy đã cột tóc chị vào sau xe jeep và kéo khắp đường phố Bảo Lộc. Những người con gái miền sơn cước trong đơn vị nữ pháo binh 8-3 tiếc thương vô hạn người chính trị viên của mình nhưng đã không hề gục ngã. Ngay sau lúc chị Pha hy sinh, những nữ pháo thủ còn lại vẫn kiên cường bám đất, bám dân chiến đấu cho đến ngày Hiệp định Pa-ri được ký kết. Hai mươi sáu năm sau, đồng đội năm xưa mới tìm được hài cốt nữ liệt sĩ Lê Thị Pha và đưa chị về an táng tại quê nhà, thôn Bầu Tre, xã An Hội, Củ Chi. Bà Lưu Thị Thanh An hiện đang lập bàn thờ người chính trị viên kiên trung, bất khuất tại nhà riêng của mình ở thị xã Bảo Lộc. Tên nữ Anh hùng - liệt sĩ Lê Thị Pha hiện đã được đặt cho một trường học và một con đường lớn ở trung tâm thị xã sơn cước.
Những người con gái anh dũng của đơn vị nữ pháo binh duy nhất ở Lâm Ðồng đã trở về lặng lẽ với đời thường. Các bà Ka Hường, Ka Xếp, Ka Réo, Ka Ha, Ka Huệ... về với buôn làng Châu Mạ, Kơ Ho và sống trong nghèo nàn. Trung đội trưởng Phan Thị Thanh Hùng trở về cùng rẫy cà-phê và nong tằm vùng Di Linh. Hàng chục pháo thủ khác còn sống phiêu tán ở Bình Dương, Bình Thuận, TP Hồ Chí Minh, Bến Tre... Nhưng, có lẽ trong lòng mỗi cựu nữ pháo thủ ấy không phút giây nào nguôi quên những ngày đỏ lửa.
Chiến công thắp lửa để những người con gái trẻ một thời xốc tới góp công giải phóng quê hương. Nhưng chiến công cũng không làm khuất lấp những nỗi niềm đau đáu rất đời, rất người vì những mất mát máu xương đồng đội. Năm nữ pháo thủ trẻ hy sinh, 10 người khác bị thương hoặc tàn phế vĩnh viễn sau ngày nước nhà thống nhất là những tổn thất không thể bù đắp đối với những người con gái đã cống hiến cả tuổi xuân trên những trận địa pháo.
Tôi đã gặp trung đội trưởng Phan Thị Thanh Hùng lặng lẽ bên nong tằm trong ngôi nhà gỗ nhỏ ở Di Linh, hay pháo thủ Ka Hường mù lòa chuốt từng sợi mây đan gùi bên bếp lửa nhà sàn ám khói ở Lộc Bắc. Tôi đã gặp người may mắn hơn như khẩu đội trưởng Lưu Thị Thanh An và đã chứng kiến những giọt nước mắt của bà trong câu chuyện về những sự hy sinh oai hùng trong chiến tranh và cả sự ra đi lặng lẽ của những đồng đội trở về sau cuộc chiến, bị nhiễm chất độc hóa học. Và ám ảnh nhất với chúng tôi khi mỗi lần có dịp qua cây xăng Lộc An, ngoái nhìn hình ảnh người đàn bà già nua mang chân giả đang tất tả bên quầy bánh mỳ nghèo. Dù không nói thành lời, nhưng trong ước nguyện của bà Dư Kim Hoa, có lẽ vẫn chờ mong sẽ có một ngày cùng đồng đội năm xưa bước lên đài đón nhận một sự vinh danh, ghi nhận xứng đáng hơn dành cho đơn vị của mình. Mà có lẽ cuộc đời của bà cũng như đồng đội Ka Hường hay nhiều người nữa trong đơn vị không còn dài...
UÔNG THÁI BIỂU
Tin từ báo nhân dân 27/5/09