Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt được xếp hạng di sản quốc gia với nét kiến trúc tiêu biểu của Pháp.
Nhiều người dân lấn chiếm các danh thắng ở Đà Lạt để làm nhà trọ, trồng rau, đào đãi vàng sa khoáng…
Nhiều năm qua, tình trạng các danh thắng ở Lâm Đồng ngày càng bị xâm hại nghiêm trọng vẫn chưa được xử lý dứt điểm và những bất cập trong phân cấp quản lý nhà nước vẫn chưa có hướng tháo gỡ.
Chiếm đất di sản thành của riêng
Hai danh thắng đầu tiên của Đà Lạt được xếp hạng di sản văn hóa quốc gia vào năm 2001 là Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt và ga Đà Lạt. Đây là hai công trình kiến trúc tiêu biểu của Pháp vào những thập niên đầu của thế kỷ 20. Thế nhưng đến nay, cả hai không gian kiến trúc này không còn nguyên vẹn…
Đến khu vực sân vận động Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt là gặp ngay những dãy nhà ở, nhà trọ lấn chiếm trái phép. Ban đầu, các hộ tập thể ở trường tận dụng đất trống cơi nới làm chuồng trại chăn nuôi, dựng giàn giáo trồng su su. Về sau, số lượng sinh viên đến học ngày càng đông, các hộ đã dần chuyển sang làm dịch vụ nhà trọ. Đến nay có khoảng 60 hộ dân lấn chiếm, đa phần không phải là cán bộ, nhân viên trong nhà trường. Cảnh sinh hoạt trong những căn phòng vá víu, tạm bợ ảnh hưởng nặng nề đến cảnh quan môi trường, không gian kiến trúc.
Bị xâm phạm nặng nề hơn là ga Đà Lạt. Sân ga giờ đã bị “bao vây” bởi hàng trăm chậu cây cảnh đủ kích cỡ. Hàng ngày cổng ra vào ga mở tự do, không có bóng dáng của bảo vệ. Đường ra vào ga cũng là đường đi chung của các hộ dân hẻm Phạm Hồng Thái hàng chục năm qua, nay xuống cấp nghiêm trọng, lầy lội vào mùa mưa. Đáng lưu ý hơn là khuôn viên của ga đã bị chiếm dụng trái phép gần 4.500 m2 từ những năm đầu thập niên 1990 đến giờ. 24 hộ dân ngang nhiên chiếm đất xây nhà, buôn bán, mở dịch vụ.
Danh thắng lở lói, đục ngầu
Tại một cuộc tiếp xúc với đại biểu Quốc hội năm 2008, cử tri phường 12 phản ánh tình trạng nông dân canh tác nông nghiệp trên diện tích 80 ha thuộc diện quy hoạch treo của khu du lịch hồ Than Thở đã mười năm qua. Người dân bạt đất trồng rau trên sườn đồi, đến mùa mưa, hàng trăm mét khối đất đồi lở trôi xuống lòng hồ. Được biết, khu du lịch hồ Than Thở đã đầu tư hơn bốn tỷ đồng (chiếm hơn 28,5% tổng vốn đang đầu tư) để nạo vét lòng hồ nhưng chỉ khắc phục được một phần. Nay diện tích hồ Than Thở từ 9 ha đã bị lấp đất chỉ còn 3 ha. Đã vậy, phần hồ còn lại đang bị lục bình phủ kín rất nhanh.
Cũng vậy, tình trạng lấn chiếm danh thắng thác Đá Lớn (còn gọi là thác Bảo Đại) nhiều năm qua vẫn không chấm dứt. Di tích này có diện tích hơn 175 ngàn m2, thác nước dồi dào, bao bọc nhiều quần thể đá tự nhiên lạ mắt, đậm chất hoang sơ; từng là khu vực săn bắn của cựu hoàng Bảo Đại và cố vấn Ngô Đình Nhu. Hiện danh thắng này chưa thể đi vào khai thác du lịch vì nạn đào đãi vàng sa khoáng làm đục ngầu thác nước. Thêm vào đó, nhiều hộ dân chưa chịu giải tỏa đền bù, thậm chí còn được cấp “giấy đỏ” trùng với đất của danh thắng (?!).
Thế nhưng hàng chục căn nhà tạm bợ đã lấn chiếm khuôn viên trường từ nhiều năm nay.
Trách nhiệm thuộc về ai?
Quá bức xúc, ban giám hiệu Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt buộc phải cắt tất cả hệ thống điện của 60 hộ lấn chiếm kết nối từ đồng hồ điện chính của trường và đang chuẩn bị cắt tiếp hệ thống nước sinh hoạt. Nhà trường còn gửi văn bản đến nơi cư trú, nơi công tác của những hộ lấn chiếm với mong muốn phối hợp giải quyết trả lại đất cho di tích nhưng chờ mãi vẫn không nhận được hồi âm.
Hiện tại, trung ương đã đồng ý cấp một tỷ đồng cho Lâm Đồng lập dự án tôn tạo, trùng tu hai di tích lịch sử quốc gia là Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt và ga Đà Lạt, song vẫn chưa xúc tiến được.
Đề cập đến tình trạng xâm hại di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh nói trên, ông Đỗ Văn Thể - Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng cho rằng đây là hậu quả của việc đầu tư tự phát, tùy tiện, không theo quy hoạch chung. Mặt khác, đó còn là sự thiếu đồng bộ trong thực thi pháp luật di sản văn hóa giữa các ban ngành, các cơ quan thẩm quyền trong tỉnh.
Ông Trương Văn Thu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng:
Từ cuối năm 2008, UBND tỉnh Lâm Đồng đã thống nhất chỉ đạo các sở, ngành và các địa phương rà soát việc quản lý, đầu tư tất cả những di tích lịch sử, danh thắng trên địa bàn. Tùy theo thực tế từng loại hình di tích, đến hết quý I và quý II-2009, các cơ quan liên quan phải giải quyết dứt điểm việc giải tỏa lấn chiếm, đồng thời triển khai đầu tư mới các sản phẩm du lịch phù hợp với quy hoạch. Những nơi nào không chấp hành phải áp dụng những hình thức chế tài nghiêm ngặt: hoặc xử phạt hành chính, cưỡng chế giải tỏa việc lấn chiếm di tích lịch sử kiến trúc hoặc xem xét rút giấy phép hoạt động để thay thế nhà đầu tư mới đối với những di tích danh lam thắng cảnh - nếu cứ nặng về khai thác thu tiền mà thiếu nâng cấp, tôn tạo.
-
Tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu hoặc được giao quản lý, sử dụng di tích có trách nhiệm bảo vệ di tích đó; trong trường hợp phát hiện di tích bị lấn chiếm, hủy hoại hoặc có nguy cơ bị hủy hoại phải kịp thời có biện pháp ngăn chặn và thông báo cho cơ quan chủ quản cấp trên trực tiếp, UBND địa phương hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hóa-thông tin nơi gần nhất.
-
UBND địa phương hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hóa-thông tin khi nhận được thông báo về di tích bị hủy hoại hoặc có nguy cơ bị hủy hoại phải kịp thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ và báo cáo ngay với cơ quan cấp trên trực tiếp.
-
Bộ Văn hóa-Thông tin khi nhận được thông báo về di tích bị hủy hoại hoặc có nguy cơ bị hủy hoại phải kịp thời chỉ đạo và hướng dẫn cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở địa phương, chủ sở hữu di tích áp dụng ngay các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ; đối với di tích quốc gia đặc biệt phải báo cáo với Thủ tướng Chính phủ.
(Trích Điều 33 Luật Di sản văn hóa)
