Năm 1893, Bác sĩ Yersin (người Pháp) trong chuyến thám hiểm Tây Nguyên đã tìm ra Đà Lạt. Từ đó đến nay - 115 năm qua, Đà Lạt luôn là một trong những địa chỉ du lịch, nghỉ dưỡng hấp dẫn nhất.
Ngay khi tìm ra Đà Lạt, trong khung cảnh cao nguyên mênh mông, trong lành, mát mẻ, bác sĩ Yersin đã chắc chắn rằng đây là nơi tốt nhất cho sức khỏe con người. Và đề án đầu tiên trình Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer của những người thám hiểm đã báo hiệu sự ra đời của thành phố trên cao nguyên này. Từ đó đến nay, đã có nhiều đồ án quy hoạch Đà Lạt được thiết lập, phê duyệt và thực thi. Song một Đà Lạt - thành phố trong rừng, rừng trong thành phố, với phong cách Pháp - Đông Dương cuối thế kỷ 19 vẫn là nét riêng có của Đà Lạt.
Thực tế cho thấy, Đà Lạt không theo quy luật hình thành đô thị ở Việt Nam – là qua quá trình quần cư mà nên chợ, nên phố thị. Đây cũng là đô thị hiếm hoi ngay từ đầu đã có “kịch bản”. Có nghĩa là người ta hình thành ý tưởng, quy hoạch, rồi đặt nhà cửa, phố chợ và các công trình vào bản thiết kế ấy. Đúng là như vậy, chỉ 13 năm sau khi cao nguyên Lang Bian - Đà Lạt được phát hiện thì năm 1906 đã có bản quy hoạch của Champoudry để triển khai xây dựng đô thị. Đến năm 1923, kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp là Ernest Hebrard đã cụ thể hóa ý tưởng xây dựng thành phố nghỉ dưỡng này bằng một quy hoạch tâm huyết; Các chuyên gia kiến trúc cho rằng đây là tác phẩm lớn nhất, sâu nặng nhất của ông. Bản quy hoạch mang đậm cảnh núi non độc đáo ở Đông Dương. Mười năm sau, theo yêu cầu phát triển, đồ án quy hoạch chỉnh trang thành phố Đà Lạt của KTS L.G. Pineau được ra đời nhằm tiếp cận sát hơn với thực tế xây dựng. Kế đến năm 1943, Đà Lạt một lần nữa được mở mang và thật sự khẳng định phong cách của mình thông qua dồ án quy hoạch đô thị của KTS J. Lagisquet. Các nhà nghiên cứu đô thị Việt nam gọi quỹ quy hoạch hoàn hảo và tuyệt vời đó là sự may mắn để Đà Lạt có cơ hội phát triển bài bản, nền nã, trật tự, kỷ cương. Nhờ thế mà quỹ đô thị trước đây để lại luôn chuẩn, đẹp, bất ngờ, sinh động và sang trọng.
Những năm sau này, 1977, 1983, 1985, Đà Lạt tiếp tục có những đồ án quy hoạch nhưng những đồ án này chưa đủ sức thuyết phục. Năm 1994, đồ án quy hoạch tổng thể xây dựng thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2010 được Chính phủ phê duyệt, kết thúc gần 20 năm sau giải phóng, Đà Lạt phát triển đô thị và quản lý xây dựng thiếu định hướng. Đồ án này vẫn kế thừa và phát triển ý tưởng có từ các đồ án quy hoạch thời Pháp và quy hoạch năm 1985. Năm 2002, Thủ tướng phê duyệt đồ án quy hoạch Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2020 những quy hoạch sau này quan điểm về cảnh quan, cây xanh, kiến trúc này vẫn được tiếp tục được bảo vệ …
Tiếp tục những năm qua, Đà Lạt luôn nhận được sự quan tâm của giới chuyên môn, nhiều cuộc hội thảo về Đà Lạt, những ý tưởng mới cho quy hoạch Đà Lạt - một Đà Lạt hiện đại với những thế mạnh để trở thành thành phố công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, thành phố kiến trúc, thành phố Đại học, thành phố hội nghị, hội thảo vv…, nhưng trước hết là một thành phố du lịch, nghỉ dưỡng. Mới đây, một hội thảo về Đà Lạt, các nhà chuyên môn lại một lần nữa gặp gỡ ý tưởng xây dựng Đà Lạt theo hướng hiện đại, có bản sắc.
Một thành phố hiện đại theo xu hướng chung tất nhiên là những công trình hiện đại, tiện nghi, tuy nhiên bản sắc của Đà Lạt - thành phố trong rừng, rừng trong thành phố thì không thể mất. Những ha rừng thông, những chuỗi hồ, thác ngay trong thành phố từ hồ Xuân Hương đến hồ Chiến Thắng, Mê Linh, Đa Thiện, thác Cam Ly, Đatanla, Prenn vv…cần được bảo vệ. Có như thế mới thì mới còn những danh thắng nổi tiếng như Xuân Hương, Cam Ly, Than Thở, Thung lũng Tình Yêu, và cả thương hiệu rau hoa Đà Lạt.
Kiến trúc Đà Lạt với hàng ngàn dinh thự, những công trình công cộng với dáng vẻ đặc thù cũng là những nét riêng của Đà Lạt cần được gìn giữ. Để làm được điều này, cùng với trách nhiệm của chính quyền địa phương thì vấn đề quan trọng nữa là tuyên truyền sâu rộng trong cộng đồng dân cư về giá trị đặc thù của đô thị cao nguyên, đô thị phong cảnh. Cần hướng dẫn người dân trong việc bảo vệ, tôn tạo cảnh quan, môi trường thành phố, xây dựng một Đà Lạt hiện đại, có bản sắc.