Tài liệu mộc bản triều Nguyễn ở Đà Lạt được lập hồ sơ trình UNESCO trong chương trình Ký Ức Thế Giới
Khối tài liệu mộc bản triều Nguyễn quý hiếm đang lưu giữ tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia IV tại Đà Lạt vừa qua đã được Cục văn thư và Lưu trữ Nhà nước lập hồ sơ và trình lên UNESCO, đây là tài liệu quý hiếm còn lại trên thế giới dự định sẽ được đưa vào chương trình Ký ức thế giới.
Sau khoa thi cuối cùng bằng chữ Hán của triều đình nhà Nguyễn tại Huế chấm dứt vào năm 1919, chữ Hán – Nôm cũng trở thành một “tử ngữ”, thì những giá trị văn hoá của triều đình Huế, trong đó có khối tài liệu châu bản và mộc bản dần dần bị coi nhẹ. Trong cái buổi giao thời ấy chữ Hán và người học chữ Hán trở thành”có quý gì đâu cái chữ Nho – Ông nghè ông cống cũng nằm co”. Sau đó khối tài liệu này được tập trung về thư viện Bảo Đại (1923), sau này Viện Đại học Huế tiếp quản và phân loại chỉnh lý được một ít châu bản. Năm 1960, nhận thấy giá trị của những tài liệu này cũng như tìm một nơi bảo quản thích hợp, Tổng Thống Việt Nam Cộng Hoá Ngô Đình Diệm đã ra quyết định phải di dời khối tài liệu quý giá trên về Đà Lạt.
Khi chuyến tàu răng cưa ì ạch vận chuyển khoảng 50.000 tấm mộc bản triều Nguyễn từ Huế cập ga Đà Lạt có ai nghỉ rằng những tấm gỗ “mục” ấy lại có giá trị văn hoá đến như vậy. Để đến ngày nay gần 50 năm khối tài liệu quý hiếm này được Cục văn thư và lưu trữ nhà nước lập hồ sơ và trình UNESCO để đưa vào chương trình Ký ức thế giới của nhân loại.
Trong những năm vừa qua, được sự quan tâm của Chính phủ - Cục Văn thư và lưu trữ Nhà nước đã tiến hành đề án “cấp cứu tài liệu mộc bản và châu bản”, và nhà nước đã đầu tư kinh phí để xây dựng một nhà kho chuyên dụng tại Đà Lạt để bảo quản khối tài liệu này.
Khối tài liệu mộc bản có niên đại xưa nhất khoảng gần 300 năm như “Đại Việt sử kí toàn thư, Đại Việt sử lược, Đại Nam thực lục”…cho đến ngày nay những tấm tài liệu vẫn còn nguyên giá trị. Nhìn những tấm mộc bản được khắc công phu tỉ mỉ với những chữ Hán Nôm ngược được tạo ra bởi những người thợ tải hoa quả là độc đáo. Theo Đại sứ thiện chí của UNESCO đã đến khảo sát tại kho mộc bản cho biết:”đây thực sự là một dạng tài liệu độc đáo vá quý giá, có thể đưa vào chương trình Ký ức thế giới”. Theo bà Vũ Thị Minh Hương - Cục trưởng Cục văn thư và Lưu trữ Nhà nước cho biết: “về hồ sơ và các thông tin cần thiết để UNESCO thẩm định đánh giá giá trị của tài liệu mộc bản đã hoàn tất và khối tài liệu quý hiếm này có khả năng được công nhận là rất lớn ”.
Nếu như khối tài liệu này được UNESCO đưa vào trong bộ nhớ nhân loại thì đây là một tin vui cho đất nước ta và cũng là niềm vui cho Đà Lạt. Bởi vì, trên cả nước, ngoài Đà Lạt ra thì không ở nơi đâu lưu giữ được những bộ tài liệu quý hiếm như vậy.