ĐẮM ĐUỐI NGẮM ÁO DÀI DƯỚI DÒNG KIẾN TRÚC ĐỘC ĐÁO
Mùa tựu trường đã tới, những người yêu kiến trúc trường Cao Đẳng Sư Phạm Đà Lạt có dịp mãn nhãn với hình ảnh đẹp, lãng mạn: Những tà áo nữ sinh khoan thai trên sân trường, thướt tha dưới bóng kiến trúc cong độc đáo. Về đây những ngày tháng Chín, du khách thỏa thích chiêm ngưỡng công trình kiến trúc duy nhất ở Việt Nam từng được Hội kiến trúc sư thế giới (UIA) công nhận là một trong số 1.000 công trình độc đáo của thế giới trong thế kỷ XX. Cùng đó, mỗi chiếc camera, máy ảnh mang theo của khách du lịch thỏa sức ghi lưu những bóng áo mỹ miều dưới bóng tỏa dài của ngọn tháp chuông trứ danh.###
Trường Cao đẳng Sư Phạm Đà Lạt (29 Yersin. Tp. Đà Lạt) trước kia là trường Grand Lycee Yersin, được người Pháp khởi công năm 1927, do kiến trúc sư Moncet tài năng thiết kế và chỉ đạo xây dựng. Đây là ngoi tường có lịch sử kéo dài nhất trong tất cả các trường học ở Việt Nam, bởi mãi đến năm 1935 thì công trình mới hoàn thành. Ngôi trường này khởi điểm chỉ dành cho con em người Pháp và một số gia đình người Việt giàu có.###
Ký ức này không vui và không thể quên với hàng triệu người Việt trong những ngày đất nước còn lầm than, chịu ách đô hộ. Năm 1932 trường Petit Dalat được đổi tên thành Grand Lycee Yersin để tưởng niệm bác sỹ Alexandre Yersin. Cả ý tưởng này cũng là “tác phẩm” của những kẻ đô hộ mang chiêu bài “khai hóa một thời”.###
Nhưng rồi ý chí quật cường, tinh thần yêu nước mãnh liệt của dân tộc đã chiến thắng. Tổ quốc, non sông thu về một mối trong niềm hãnh diện của cả triệu con Lạc cháu Hồng. Chúng ta đã thu về nguyên vẹn tất cả những gì được công nhận là giá trị, trong đó có cả sự vẹn nguyên những công trình kiến trúc là biểu tượng của văn hóa. Công trình trường cao đẳng Sư Phạm Đà Lạt là một biểu tượng tiêu biểu. Những lớp học trong công trình này được xây hình vòng cung, gạch xây trường là gạch trần đỏ được chở từ châu Âu sang, mái được lợp bằng ngói làm từ nước Pháp (lớp ngói cũ do không thể sử dụng được nữa nên đã được thay thế bằng ngói thường như hiện nay). Điểm nhấn của dãy nhà hình vòng cung độc đáo nhất là tháp chuông. Phía bên ngoài tháp chuông từng có một chiếc đồng hồ cổ nhưng sau thời gian trường tồn đến nay du khách chỉ còn thấy vết tích in lại trên nền gạch đỏ. Bên trên điểm nhấn tháp chuông cũng không còn chuông do có lẽ đã bị tháo dỡ trong thời chế độ cũ.
Năm 2007, bản thân người viết đã từng có dịp đứng cùng một chuyên gia kiến trúc Nhật Bản ngắm tòa tháp chuông dưới chiều sương mù xứ lạnh. Kiến trúc sư Kundara Peki cho biết: “Xét về kiến trúc tiện dụng, hiện đại thì thế giới có nhiều, đất nước chúng tôi cũng rất nhiều. dNhưng về sự độc đáo và mang biểu trưng của văn hóa thì công trình này của Việt Nam là tuyệt vời”. Sau hàng giờ chiêm ngưỡng kiến trúc, Kundara Peki say sưa chụp tới hàng trăm tấm ảnh nữ sinh thướt tha áo dài trên sân trường. Hậu cảnh của kiến trúc này là biểu tượng kiến trúc cong và tháp chuông của ngôi trường từng được mang tên Grand Lycee Yersin. Trước giải phóng, lúc đầu trường còn có tên là Grand Lycee (phân biệt với trường Petit Lycee) – đào tạo học sinh tiểu học), đào tạo học sinh từ lớp 6 tới lớp 12 theo chương trình Pháp. Từ năm 1970 – 1975, trường có tên là trung tâm giáo dục Hùng Vương, đào tạo học sinh tiểu học theo chương trình Việt, đồng thời có một cơ sở đào tạo giáo viên tiểu học đặt trong ngôi trường này. Sau ngày giải phóng, trung tâm giáo dục Hùng Vương được dổi thành trường cao đẳng Sư Phạm. Trường có nhiệm vụ đào tạo giáo viên THCS. Đến năm 1992, cả ba trường Sư Phạm Mầm Non, trung học Sư Phạm, cao đẳng Sư Phạm sát nhập thành một trường đa cấp, đa hệ và lấy tên mới: trường cao đẳng Sư Phạm Đà Lạt. Mặc dù là trường học, mang trong mình những kiến trúc cổ điển nhưng trường CĐSP Đà Lạt vẫn có dáng vẻ ngoạn mục với những đường cong mềm mại ôm lấy một khoảng sân rộng vươn cao sau những rặng thông xanh biếc soi bóng hồ Xuân Hương, ghi dấu ấn độc đáo vào bức tranh thơ mộng của Đà Lạt. Gần như đứng ở bất cứ điểm nào của thành phố du lịch nhìn về trung tâm người ta cũng có thể nhìn thấy tháp chuông và biểu tượng kiến trúc cong cong vòng cung của trường Cao Đẳng sư phạm Đà Lạt. Phải công nhận, những công trình sư thiết kế dãy nhà cong này thực sự am tường về thẩm mỹ khi chọn vị trí thiết kế ngôi nhà có một không hai ở nước ta.###
Trong giới kiến trúc của Việt Nam, từng có chuyên gia đề xuất xây dựng, công nhận thành phố Đà Lạt là: “đô thị di sản kiến trúc”. Trong số những giá trị kiến trúc còn lại ở thành phố này, trường Cao Đẳng Sư Phạm Đà Lạt được cho là một trong những công trình độc đáo nhất trong số hơn 2.000 biệt thự cổ do người Pháp xây dựng còn lại ở xứ lạnh. Xét cả về chất xám của văn minh kiến trúc, giá trị và biểu trưng văn hóa thì trường Cao Đẳng Sư Phạm Đà Lạt là vô giá.###
