**Cùng với tiếng ồn đinh tai nhức óc phát ra, một lượng lớn xút từ công trình bôxit - nhôm Tân Rai (huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng) đã rò rỉ ra môi trường làm cho nước có mùi hắc, sủi bọt, nhờn... khiến cá chết nổi trắng hồ ở 10 hồ nuôi cá của các hộ dân xung quanh nhà máy bôxit. Người dân sống ở vùng lân cận không dám sử dụng nước giếng để sinh hoạt cũng như nước ao hồ để tưới trà và cà phê... **
*Vỏ bao bì đựng xút vứt bừa bãi, bể pha trộn hóa chất *
bị ăn mòn tạo ra các khe hở -
- Hai "thủ phạm” gây ra vụ rò rỉ xút ra môi trường*
Bà Nguyễn Thị Việt (khu 6, thị trấn Lộc Thắng), phản ảnh: "Bơm nước hồ để tưới chanh dây và rau thơm, cây chết hết”. Nguyên nhân là do sự cẩu thả trong quá trình làm việc ở nhà máy này. Lượng xút còn dính trong các bao bì (đựng xút dạng rắn chưa được thu gom vào nơi quy định mà vứt ngoài trời) theo nước mưa thẩm thấu vào đất và một phần theo dòng nước chảy ra môi trường bên ngoài. Đồng thời, bể pha trộn xút bị ăn mòn nhiều chỗ, tạo ra các khe hở không biết từ lúc nào.
Theo lời của ông Trần Dương Lễ, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án tổ hợp bôxit - nhôm thì: "Đây là một sự cố nhỏ nhưng là bài học lớn trong công tác quản lý, đảm bảo vấn đề môi trường”. Một sự cố nhỏ nhưng đã gây ra hậu quả không nhỏ tới môi trường. Chất xút đã ngấm vào đất, tan trong nước ngầm và nước mặt ở các ao hồ xung quanh. Ông Nguyễn Hoài Anh, Trưởng phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Bảo Lâm, cho biết: "Ước tính có khoảng 200ha đất trồng cà phê, trà và ao nuôi cá của người dân bị ảnh hưởng”. Người ta mới chỉ phát hiện ra cá chết hàng loạt, cây trồng chết hết vì nguồn nước hồ bị nhiễm hóa chất, còn ảnh hưởng đến sức khỏe người dân ra sao thì chưa rõ, nhưng dám chắc là không thể không có ảnh hưởng, chỉ là ít hay nhiều mà thôi. Tất nhiên hậu quả sẽ sớm được khắc phục để đảm bảo sinh hoạt bình thường cho các hộ dân. Nhưng sự khắc phục có nhanh chóng và triệt để hay không lại là chuyện khác. Chúng ta đều nhất trí rằng, sự ô nhiễm đã gây ra hậu quả rồi mới được khắc phục thì không thể nói là sự cố được xử lý kịp thời được. Trong khi chờ đợi Ban Quản lý dự án tổ hợp bôxit - nhôm khắc phục hậu quả thì người dân xung quanh lấy nước sạch ở đâu mà sinh hoạt, lấy nước tưới cho cây trồng ở đâu? Nhà bà Việt thì "chẳng dám sử dụng nước giếng mà phải mua nước bình về dùng”. Đối với cây trồng thì "Hiện mỗi ngày Công ty Cao Nguyên phải dùng xe máy cày chở nước máy để tưới và phun xịt thuốc cho hơn 100ha trà và cà phê. Mùa khô sắp tới, nếu nguồn nước hồ không được khắc phục sẽ ảnh hưởng và gây thiệt hại lớn cho sản xuất của Công ty”. (Ông Bùi Công Liên, Phó Giám đốc Công ty TNHH trà giống Cao Nguyên, khu 6, thị trấn Lộc Thắng cho biết).
Bình luận về sự cố rò rỉ hóa chất ra môi trường của Tổ hợp bauxite Tân Rai, TS Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban Quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng (thuộc Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam - Vinacomin) cho biết: "Tôi không ngạc nhiên về sự cố, vì những sự cố như thế này hoặc lớn hơn nữa đã được các nhà khoa học cảnh báo cách đây 2 - 3 năm. Điều tôi ngạc nhiên là cách ứng xử của những người có trách nhiệm của Vinacomin. Theo dõi trên báo chí, tôi thấy dường như họ rất coi thường vấn đề an toàn hoá học. Alumina là một dự án hoá chất nhiều hơn là một dự án khai khoáng. Trong khi đó, các cán bộ quản lý và điều hành dự án của Vinacomin chỉ có một số kiến thức thực tế về khai khoáng”.
Những lo ngại của TS Sơn về trình độ quản lý, điều hành, chuyên môn kỹ thuật và nghiệp vụ của Ban Quản lý dự án tổ hợp bôxit - nhôm cũng như Vinacomin - cơ quan chủ quản - cũng là lo ngại của rất nhiều nhà khoa học và chính khách ở Việt Nam. Ngay những sự cố nhỏ như trên - chỉ là "cái sảy” - mà các cơ quan chức năng cũng không phát hiện ra và xử lý kịp thời để rò ra môi trường rồi mới đi lo khắc phục hậu quả thì liệu những sự cố sau này nếu xảy ra thì họ sẽ đối phó ra sao? Vì nếu những "cái sảy” không được khắc phục khẩn trương và triệt để thì nó sẽ có nguy cơ phát triển "nảy” thành "cái ung”! Có ai dám chắc rằng từ nay về sau các nhà máy này sẽ không bao giờ xảy ra sự cố tương tự hoặc lớn hơn không?
Từ sự cố rò hóa chất ở Tổ hợp bauxite Tân Rai, nhiều người nghĩ ngay đến hồ chứa bùn đỏ bauxite đang được xây dựng. Do thời tiết không thuận lợi, tiến độ xây hồ chứa bị gián đoạn, 3 nhà thầu đẩy mạnh thi công tới 3 ca/ngày, liệu chất lượng công trình có được đảm bảo. Vả lại, Tây Nguyên thường xuyên có những trận mưa rất lớn, nước vẫn có thể tràn qua đập, cuốn theo nó những chất thải độc hại xuống những vùng đất, sông, suối ở hạ du, gây ô nhiễm môi trường trên diện rộng. Trong khi đó, "ta đang áp dụng công nghệ thải "ướt” tức là rất giống với công nghệ Hungary đã và đang áp dụng hàng chục năm nay. So với Hungary, nguy cơ bùn đỏ phá huỷ và gây thương vong ở Việt Nam còn cao hơn hàng trăm lần” (TS Sơn cho biết thêm). Mặc dù sau sự cố vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hungari ngày 5-10-2010, lãnh đạo Vinacomin đã trấn an dư luận rằng "ta theo mô hình của Brazil và Úc chứ không theo mô hình của Hungary”, hay "công nghệ xử lý bùn đỏ của Việt Nam và công nghệ của Hungary khác nhau hoàn toàn”, tiến sỹ Nguyễn Thành Sơn cũng như nhiều nhà khoa học vẫn rất lo ngại về "những quả bom bùn treo trên cao” đe doạ Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.
**Văn Úc- báo ĐẠI ĐOÀN KẾT
**