Xuyên Việt - Việt Nam Quê Hương Tôi

[admin]

***### a. ***### Nöôùc Ñaïi Vieät döôùi thôøi Lyù (1010 – 1225)

Trieàu Lyù ñöôïc thaønh laäp do söï ñoàng loøng suy toân cuûa quan laïi vaø caùc nhaø sö cuoái thôøi Tieàn Leâ, sau khi Leâ Long Ñónh qua ñôøi vaøo naêm 1009.

- ### Ngöôøi coù coâng khai saùng ra trieàu Lyù laø Lyù Coâng Uaån

- ### Nhaø Lyù coù maáy coáng hieàn noåi baät sau ñaây:

· ### Veà chính trò: Thieát laäp guoàng maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc hoï Lyù. Dôøi ñoâ töø Hoa Lö veà Thaêng Long (1010). Ñaët quoác hieäu môùi laø Ñaïi Vieät (1054).

· ### Veà quaân söï: Ñaùnh baïi quaân Chieâm Thaønh ôû bieân cöông phía Nam### (1069). Ñaïi phaù quaân Toáng xaâm laêng (1077).

· ### Veà vaên hoùa: Taïo ñieàu kieän cho Phaät giaùp vaø Ñaïo giaùp phaùt trieån maïnh meõ. Môû ñöôøng cho neàn giaùo duïc vaø thi cöû Nho hoïc ñöôïc xaùc laäp vaø khoâng ngöøng ñi leân. Ñöa caùc lónh vöïc khaùc cuûa ñôøi soáng vaên hoùa nöôùc nhaø böôùc vaøo moät giai ñoaïn höng thònh môùi

- ### Nhaø Lyù toàn taïi tröôùc sau ñöôïc 215 naêm, goàm 9 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Cuï theå nhö sau:

+ Lyù Thaùi Toå (töùc Lyù Coâng Uaån) : 1010 – 1028

+ Lyù Thaùi Toâng (töùc Lyù Phaät Maõ) : 1028 – 1054

+ Lyù Thaùnh Toâng (töùc Lyù Nhaät Toân) : 1054 – 1072

+ Lyù Nhaân Toâng (töùc Lyù Caøn Ñöùc) : 1072 – 1127

+ Lyù Thaàn Toâng (töùc Lyù Döông Hoaùn) : 1128 – 1138

+ Lyù Anh Toâng (töùc Lyù Thieân Toä) : 1138 – 1175

+ Lyù Cao Toâng (töùc Lyù Long Traùt) : 1175 – 1210

+ Lyù Hueä Toâng (töùc Lyù Haïo Saûm) : 1210 – 1224

+ Lyù Chieâu Hoaøng (töùc Lyù Phaät Kim –coâng chuùa uùt cuûa Lyù Hueä Toâng) : 1224 – 1225

***### b. ***### Nöôùc Ñaïi Vieät döôùi thôøi Traàn (1226 – 1400)

- ### Nhaø Traàn ñöôïc thaønh laäp treân cô sôû lôïi duïng hoân nhaân ñeå laät ñoå nhaø Lyù voán ñaõ ñoå naùt töø haøng chuïc naêm tröôùc ñoù.

- ### Hoaøng ñeá khôûi ñaàu cuûa nhaø Traàn laø Traàn Thaùi Toâng (töùc Traàn Caûnh – choàng cuûa Lyù Chieâu Hoaøng)

- ### Nhaø Traàn coù maáy coáng hieán lôùn sau ñaây:

· ### Veà chính trò: Taùi thieát vaø cuûng coá guoàng maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc (moät hình thöùc voán dó ñaõ coù töø thôøi Lyù). Laäp cheá ñoä hai ngoâi: Thöôïng Hoaøng vaø Hoaøng Ñeá nhaèm traùnh caùc naïn tranh giaønh ngoâi baùu thöôøng coù giöõa caùc hoaøng töû.

· ### Veà quaân söï: Xaây döïng löïc löôïng vuõ trang theo phöông chaâm quaân só coát ôû tinh nhueä chöù khoâng phaûi coát ôû soá ñoâng. Ba laàn ñaïi phaù quaân Moâng Nguyeân xaâm löôïc (laàn thöù nhaát: 1257 – 1258, laàn thöù hai: 258 vaø laàn thöù ba: 1288)

· ### Veà vaên hoùa: Ñöa neàn giaùo duïc vaø thi cöû Nho hoïc tieán ñeán moät giai ñoaïn phaùt trieån môùi, raát maïnh meõ. Trong khi Phaät giaùo vaø Ñaïo giaùo vaãn coù cô hoäi ñeå tieáp tuïc khaúng ñònh vò trí cuûa mình. Taïo ñieàu kieän cho taát caû caùc lónh vöïc khaùc cuûa ñôøi soáng vaên hoùa ñi leân, goùp phaàn quan troïng vaøo vieäc ñeå laïi cho lòch söû daáu aán saâu saéc vaên hoùa Lyù – Traàn.

Vôùi 3 ñôøi noái nhau trò vì trong 175 naêm, nhaø Traàn goàm caùc vò hoaøng ñeá cuï theå sau ñaây:

+ Traàn Thaùi Toâng (töùc Traàn Caûnh) : 1226 – 1258

+ Traàn Thaùnh Toâng (töùc Traàn Hoaûng) : 1258 – 1278

+ Traàn Nhaân Toâng (töùc Traàn Khaâm) : 1278 – 1293

+ Traàn Anh Toâng (töùc Traàn Thuyeân) : 1293 – 1314

+ Traàn Minh Toâng (töùc Traàn Maïnh) : 1314 – 1329

+ Traàn Hieán Toâng (töùc Traàn Vöôïng) : 1329 – 1341

+ Traàn Duï Toâng (töùc Traàn Haïo) : 1341 – 1369

+ Döông Nhaät Leã (keû cöôùp ngoâi) : 1369 – 1370

+ Traàn Ngheä Toâng (töùc Traàn Phuû) : 1370 – 1372

+ Traàn Dueä Toâng (töùc Traàn Kính) : 1372 – 1377

+ Traàn Pheá Ñeá (töùc Traàn Hieän) : 1377 – 1388

+ Traàn Thuaän Toâng (töùc Traàn Ngung) : 1388 – 1398

+ Traàn Thieáu Ñeá (töùc Traàn An) : 1398 – 1400

[admin]

***### a. ***### Ñaát nöôùc nhöõng naêm ñaàu theá kyû thöù XV:

- ### Naêm 1400, Hoà Quyù Ly cöôùp ngoâi nhaø Traàn laäp ra trieàu Hoà. Thôøi Hoà coù maáy ñieåm ñaùng löu yù sau ñaây:

· ### Quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Ñaïi Ngu

· ### Kinh ñoâ môùi laø Ñaïi Laïi (Vónh Loäc, Thanh Hoùa ngaøy nay)

· ### Nhaø Hoà truyeàn ñöôïc hai ñôøi:

+ Hoà Quyù Ly chæ ôû ngoâi moät naêm (1400)

+ Hoà Haùn Thöông (1400 – 1407)

· ### Cuoái naêm 1406, quaân Minh traøn sang xaâm löôïc nöôùc ta, cuoäc chieán do nhaø Hoà laõnh ñaïo bò thaát baïi.

- ### Töø naêm 1407, quaân Minh baét ñaàu thieát laäp neàn ñoâ hoä treân toaøn coõi nöôùc ta. Thôøi thuoäc Minh tuy khoâng daøi nhöng ñaây cuõng laø thôøi ñaày bi thöông cuûa caû daân toäc.

- ### Döôùi thôøi Minh, nhaân daân ta ñaõ khoâng ngöøng noåi daäy ñaáu tranh vôùi nhieàn daïng hình thöùc khaùc nhau. Döôùi ñaây laø nhöõng cuoäc ñaáu tranh tieâu bieåu:

· ### Khôûi nghóa laø Traàn Ngoãi – Traàn Quyù Khoaùng (1407 – 1413). Caû hai laõnh tuï cuûa cuoäc khôûi nghóa naøy ñeàu xöng Ñeá (Traàn Ngoãi laø Giaûn Ñònh Ñeá, Traàn Quyù Khoaùng laø Truøng Quang Ñeá). Söû goïi ñaây laø thôøi Haäu Traàn.

· ### Khôûi nghóa Phaïm Ngoïc (1419 – 1420)

· ### Khôûi nghóa Leâ Ngaõ (1419 – 1420)

· ### Phong traøo aùo ñoû (1407 – 1427)

· ### Tuy nhieân, lôùn nhaát vaø giaønh ñöôïc thaéng lôïi veû vang nhaát vaãn laø cuoäc khôûi nghóa Lam Sôn do Leâ Lôïi phaùt ñoäng vaø laõnh ñaïo (1418 – 1427)

***### b. ***### Nöôùc Ñaïi Vieät thôøi Leâ sô (1428 – 1527)

- ### Sau thaéng lôïi vó ñaïi cuûa cuoäc chieán tranh giaûi phoùng, Leâ Lôïi leân ngoâi hoaøng ñeá. Trieàu Leâ ñöôïc laäp keå töø ñoù. Treân danh nghóa trieàu Leâ coù lòch söû trò vì laâu nhaát, tuy nhieân, khoâng phaûi luùc naøo quyeàn löïc cuûa nhaø Leâ treân vuõ ñaøi chính trò cuûa nöôùc nhaø cuõng maïnh meõ nhö nhau. Caên cöù vaøo thöïc traïng naøy, söï chia trieàu Leâ laøm ba chaëng, trong ñoù chaëng ñaàu tieân goïi laø thôøi Leâ sô.

- ### Döôùi thôøi Leâ, lòch söû coù maáy ñieåm noäi baät sai ñaây:

· ### Thaêng Long ñöôïc taùi laäp laøm kinh ñoâ

· ### Quoác hieäu Ñaïi Vieät ñöôïc tieáp tuïc söû duïng

· ### Boä maùy nhaø nöôùc thôøi Leâ sô khoâng phaûi laø boä maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc nhö thôøi Lyù vaø Traàn, ngöôïc laïi, ñaây laø boä maùy nhaø nöôùc cuûa baù quan vaên voõ ñöôïc tuyeån choïn trong traêm hoï, chuû yeáu thoâng qua con ñöôøng thi cöû.

· ### Veà maët tö töôûng, thôøi Leâ sô laø thôøi nho giaùo chieám vò trí ñoäc toân.

· ### Veà kinh teá, ñaây laø thôøi kyø maø Ñaïi Vieät thöïc söï laø moät cöôøng quoác trong khu vöïc.

•      ### Thôøi Leâ sô keùo daøi 100 naêm goàm 11 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Cuï theå laø:
  

• Leâ Thaùi Toå (töùc Leâ Lôïi) : 1428 – 1433
• Leâ Thaùi Toâng (töùc Leâ Nguyeân Long) : 1433 – 1442
• Leâ Nhaân Toâng (töùc Leâ Bang Cô) : 1442 – 1459
• Leâ Nghi Daân (keû cöôùp ngoâi) : 1459 –1460
• Leâ Thaùnh Toâng (töùc Leâ Tö Thaønh) : 1460 –1497
• Leâ Hieán Toâng (töùc Leâ Tranh) : 1497 – 1504
• Leâ Tuùc Toâng (töùc Leâ Thuaàn) : 6 thaùng cuoái naêm 1504
• Leâ Uy Muïc (töùc Leâ Tuaán) : 1505 – 1509
• Leâ Töông Döïc (töùc Leâ Oaùnh) : 1510 – 1516
• Leâ Chieâu Thoáng (töùc Leâ Y) : 1516 – 1622
• Leâ Cung Hoaøng (töùc Leâ Xuaân) : 1522 – 1527

[admin]

***### 1. ***### ÑAÁT NÖÔÙC TRONG THÔØI KYØ ÑOÅ NAÙT CUÛA NEÀN THOÁNG NHAÁT QUOÁC GIA (15227 – 1801)

Ñeán ñaây, ñoäc laäp vaø töï chuû tuy veà cô baûn vaãn tieáp tuïc ñöôïc giöõ vöõng, nhöng ñaát nöôùc laïi laâm vaøo cuoäc noäi chieán trieàn mieân. Nhieàu heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau ñaõ ñoàng thôøi toàn taïi vaø khoâng ngöøng tìm caùch thuû tieâu laãn nhau. Muoán naém ñöôïc nhöõng noäi dung chuû yeáu cuûa lòch söû trong giai ñoaïn naøy, chuùng khoâng theå khoâng ñieåm laïi nhöõng cuïc dieän chính trò soâi ñoäng nhaát.

***### a. ***### Cuïc dieän Nam – Baéc trieàu hay coøn goïi laø chieán tranh Leâ – Maïc (1527 – 1592)

- ### Naêm 1527, Maïc Ñaêng Dung cöôùp ngoâi cuûa nhaø Leâ. Trieàu Maïc ñoùng ñoâ ôû Thaêng Long (töùc laø ôû phía Baéc) neân söû goïi laø Baéc Trieàu.

- ### Naêm 1533, trieàu Leâ ñöôïc taùi laäp ôû Thanh Hoùa (töùc ôû phía Nam) neân söû goïi laø Nam trieàu. Nam### trieàu tuy danh nghóa laø trieàu Leâ nhöng thöïc quyeàn laïi naèm trong tay Nguyeãn Kim, roài sau ñoù laø trong tay Trònh Kieåm vaø doøng doõi cuûa Trònh Kieåm.****

- ### Töø naêm 1533 ñeán naêm 1592, hai beân Nam – Baéc trieàu ñaõ ñaùnh nhau 38 traän lôùn. Keát quaû laø Nam trieàu ñeø beïp ñöôïc Baéc trieàu. Sau naêm 1952, tuy hoï Maïc vaãn coøn tieáp tuïc hoaït ñoäng choáng Nam### trieàu theâm moät thôøi gian nöõa nhöng veà cô baûn vai troø cuûa Baéc trieàu ñeán ñoù nhö ñaõ chaám döùt.****

***### b. ***### Cuïc dieän Ñaøng Ngoaûi – Ñaøng Trong hay coøn goïi laø thôøi Tròng – Nguyeãn phaân tranh (1558 – 1786):

- ### Ngay khi cuïc dieän mieàn Nam### – Baéc trieàu chöa chaám döùt, thì moät cuïc dieän khaùc, soâi ñoäng vaø quyeát lieät hôn ñaõ hình thaønh vaø hình thaønh ngay trong loøng Nam Trieàu.

- ### Naêm 1558, töôùng cuûa Nam trieàu laø Nguyeãn Hoaøng ñaõ vaøo laøm traán thuû xöù Thanh Hoùa. Naêm 1570, oâng laïi ñöôïc kieâm quaûn xöù Quaûng Nam### . Cô ñoà cuûa hoïc Nguyeãn baét ñaàu hình thaønh keå töø ñoù.

- ### Nguyeãn Hoaøng ñaõ thöïc hieän chính saùch hai maët:

· ### Veà coâng khai thì Nguyeãn Hoaøng vaãn toû roõ laø ngöôøi trung thaønh vôùi nhaø Leâ, thöïc hieän ñaày ñuû caùc chöùc phaän cuûa moät vò quan ôû nôi bieân aûi.

· ### Veà bí maät thì Nguyeãn Hoaøng ra söùc tìm caùch gaày döïng cô ñoà rieâng.

- ### Ñeán ñôøi con Nguyeãn Hoaøng thì chính saùch hai maët naøy khoâng coøn nöõa. Hai beân hoï Trònh vaø hoï Nguyeãn ñaõ ñaùnh nhau baûy traän lôùn.

- ### Naêm 1672, do thaáy khoâng theå tieâu dieät ñöôïc nhau, hai beân ñaõ laáy soâng Gianh (Quaûng Bình ngaøy nay) laøm giôùi tuyeán ñeå chia caét laâu daøi.

· ### Töø soâng Gianh trôû ra Baéc goïi laø Ñaøng Ngoaøi, do hoï Trònh naém quyeàn cai trò.

· ### Töø soâng Gianh trôû vaøo Nam### goïi laø Ñaøng Trong, do hoï Nguyeãn naém quyeàn cai quaûn.

•      ### Cuïc dieän Ñaøng Ngoaøi – Ñaøng Trong chaám döùt naêm 1786 bôûi cuoäc taán coâng cuûa quaân Taây Sôn do Nguyeãn Hueä chæ huy.
  

***### c. ***### Taây Sôn (1771 – 1801)

- ### Naêm 1771, phong traøo Taây Sôn buøng noå. Phong traøo naøy coù ba giai ñoaïn mang ba tính chaát khaùc nhau:

· ### Töø naêm 1771 ñeán naêm 1784 laø giai ñoaïn Taây Sôn chieán ñaáu quyeát lieät maø muïc tieâu taán coâng vaøo toaøn boä cô ñoà cuûa hoï Nguyeãn ôû Ñaøng Trong.

· ### Töø naêm 1784 ñeán naêm 1789 laø giai ñoaïn Taây Sôn ñoàng thôøi tieán haønh hai nhieäm vuï khaùc nhau:****

+ Ñaåy maïnh vaø môû roäng cuoäc taán coâng vaøo caùc taäp ñoaøn phong kieán thoáng trò ôû caû Ñaøng Trong laãn Ñaøng Ngoaøi.

+ Duõng caûm ñaûm nhaän söù meänh baûo veä ñoäc laäp daân toäc: tieây dieät quaân Xieâm ôû Ñaøng Trong (1785) vaø quaân Maõn Thanh ôû Ñaøng Ngoaøi (1789).

· ### Töø naêm 1789 ñeán naêm 1801 laø giai ñoaïn Taây Sôn toàn taïi vôùi tö caùch cuûa nhöõng heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau.
***### d. ***### Töø naêm 1527 ñeán naêm 1801, ñaát nöôùc coù maáy heä thoáng chính qyeàn sau ñaây:

***Chính quyeàn cuûa nhaø Maïc: ***treân danh nghóa chính thoáng, nhaø Maïc truyeàn noái ñöôïc 10 ñôøi, trong ñoù coù 5 ñôøi ñaàu thuoäc thôøi töông ñoái thònh trò, coøn 5 ñôøi cuoái thôøi suy taøn

• Maïc Thaùi Toå (töùc Maïc Ñaêng Dung) : 1527 – 1529
• Maïc Thaùi Toâng (töùc Maïc Ñaêng Doanh) : 1530 – 1540
• Maïc Hieán Toâng (töùc Maïc Phuùc Haûi) : 1540 – 1546
• Maïc Tuyeân Toâng (töùc Maïc Phuùc Nguyeân) : 1546 – 1561
• Maïc Maäu Hôïp : 1562 – 1592
• Maïc Toaøn : 1592 – 1593
• Maïc Kính Chæ : 1592 – 1593
  (luùc naøy nhaø Maïc coù hai vua)
• Maïc Kính Cung : 1593 – 1625
• Maïc Kính Khoan : 1623 – 1638 (töï laäp laøm vua khi Maïc Kính Cung coøm soáng, moät laàn nöõa hoï Maïc laïi coù hai vua)
• Maïc Kính Vuõ : 1638 – 1677
  ### Chính quyeàn nhaø Leâ:### tuy chæ laø hö vò nhöng treân danh nghóa nhaø Leâ vaãn coøn tieáp tuïc truyeàn noái ñöôïc 16 ñôøi nöõa. Cuï theå nhö sau:
• Leâ Trang Toâng (töùc Leâ Ninh) : 1533 – 1548
• Leâ Trung Toâng (töùc Leâ Huyeàn) : 1548 – 1556
• Leâ Anh Toâng (töùc Leâ Duy Bang) : 1556 – 1573
• Leâ Theå Toâng (töùc Leâ Duy Ñaøm) : 1573 – 1599
• Leâ Kính Toâng (töùc Leâ Duy Taân) : 1599 – 1619
• Leà Thaàn Toâng (töùc Leâ Duy Kyø) ôû ngoâi 2 laàn (Laàn 1: 1619 – 1643 vaø Laàn 2: 1649 – 1662)
• Leâ Chaân Toâng (töùc Leâ Duy Höïu) : 1643 – 1649
• Leâ Huyeàn Toâng (töùc Leâ Duy Vuõ) : 1662 – 1671
• Leâ Gia Toâng (töùc Leâ Duy Coái) : 1671 – 1675
• Leâ Hi Toâng (töùc Leâ Duy Hieäp) : 1675 – 1705
• Leâ Duï Toâng (töùc Leâ Duy Ñöôøng) : 1705 – 1729
• Leâ Ñeá Duy Phöôøng (töùc Leâ Duy Phöôøng) : 1729 – 1732
• Leâ Thuaàn Toâng (töùc Leâ Duy Töôøng) : 1732 – 1735
• Leâ YÙ Toâng (töùc Leâ Duy Thaän) : 1735 – 1740
• Leâ Hieån Toâng (töùc Leâ Duy Dieâu) : 1740 – 1786
• Leâ Chieâu Thoáng (töùc Leâ Duy Kyø) : 1786 – 1788

Chính quyeàn cuûa hoï Trònh ôû Ñaøng Ngoaøi: Ñaây chính laø quyeàn song toàn vôùi chính quyeàn cuûa nhaø Leâ vaø laø chính quyeàn coù vò trí quan troïng nhaát. Xeùt veà danh chính ngoân thuaän thì coù moät soá ngöôøi nhö Trònh Baùch vaø Trònh Bính chöa töøng ôû ngoâi moät caùch chính thöùc nhöng xeùt veà thöïc quyeàn thì hoï ñaõ laøm chuùa. Vì leõ ñoù, nhieàu taùc phaåm söû hoïc vaãn xeáp Trònh Baùch vaø Trònh Bính vaøo danh saùch caùc chuùa Trònh. Theo ñoù thì danh saùch cuûa caùc chuùa Trònh cuï theå nhö sau:

• Trònh Kieåm : 1545 – 1569
• Trònh Coái : 1569 – 1570
• Trònh Tuøng : 1570 – 1623
• Trònh Traùng : 1623 – 1657
• Trònh Taïc : 1657 – 1682
• Trònh Caên : 1682 – 1709
• Trònh Baùch : 1684 – ñöôïc pheùp naém quyeàn phuû chuùa ngay khi cha laø Trònh Caên coøn soáng
• Trònh Bính : 1588 – ñöôïc pheùp naém quyeàn phuû chuùa ngay khi oâng noäi laø Trònh Caên coøn soáng (Trònh Bính laø chaùu ñích toân cuûa Trònh Caên, cha laø Trònh Vónh bò beänh maát sôùm)
• Trònh Cöông : 1709 – 1729
• Trònh Giang : 1729 – 1740
• Trònh Doanh : 1740 – 1767
• Trònh Saâm : 1767 – 1782
• Trònh Caùn : 1782 – ôû ngoâi chuùa ñöôïc moät thaùng
• Trònh Khaûi : 1782 – 1786
• Trònh Boàng : 1786 – ôû ngoâi chuùa ñöôïc hai thaùng
  ### Chính quyeàn cuûa hoï Nguyeãn ôû Ñaøng Trong:
• Nguyeãn Hoaøng : 1558 – 1613
• Nguyeãn Phuùc Nguyeân : 1613 – 1635
• Nguyeãn Phuùc Lan : 1635 – 1648
• Nguyeãn Phuùc Taàn : 1648 – 1687
• Nguyeãn Phuùc Traên : 1687 – 1691
• Nguyeãn Phuùc Chu : 1691 – 1725
• Nguyeãn Phuùc Chuù : 1725 – 1738
• Nguyeãn Phuùc Khoaùt : 1738 – 1765
• Nguyeãn Phuùc Thuaàn : 1765 – 1777
• Nguyeãn Phuùc Duyeân : 1777 – luùc naøy hoï Nguyeãn coù hai chuùa

Chính quyeàn Taây Sôn: Trong thöïc teá, Taây Sôn coù ñeán ba heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau. Theo ñoù thì:

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Nhaïc:

+ Nguyeãn Nhaïc töùc (Thaùi Ñöùc Hoaøng Ñeá hay Trung Öông Hoaøng Ñeá, ñoùng ñoâ ôû Quy Nhôn): 1778 – 1793

+ Nguyeãn Baûo (con Nguyeãn Nhaïc): 1793 – chæ ôû ngoâi ñöôïc moät thôøi gian raát ngaén

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Hueä:

+ Nguyeãn Hueä (töùc Quang Trung Hoaøng Ñeá, ñònh ñoâ ôû Phuù Xuaán töùc Hueá ngaøy nay. Sau Quang Trung döï kieán dôøi ñoâ ra Ngheä An – Phöôïng Hoaøng Trung Ñoâ – nhöng chöa kòp hoaøn taát thì Quang Trung qua ñôøi): 1788 – 1792

+ Nguyeãn Traùc (töùc Quang Toaûn Hoaøng Ñeá): 1792 – 1801

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Löõ (töùc Ñoâng Ñònh Vöông)

+ Ñaây laø chính quyeàn yeáu nhaát trong soá caùc heä thoáng chính quyeàn cuûa Taây Sôn. Nguyeãn Löõ cai quaûn ñaát Gia Ñònh nhöng laïi ít khi ôû Gia Ñònh. OÂng maát naêm 1787 taïi Quy Nhôn. Nguyeãn Löõ ôû ngoâi Ñoâng Ñònh Vöông chæ moät naêm: 1786 – 1787

[admin]

***### 1. ***### VIEÄT NAM THÔØI NGUYEÃN (1802 – 1945)
### Vaøi neùt veà trieàu Nguyeãn:

- ### Trieàu Nguyeãn ñöôïc döïng leân treân cô sôû ñaùnh baïi vaø töôùc ñoaït nhöõng thaønh quaû cuûa phong traøo Taây Sôn. Tuy khoâng phaûi laø con chaùu tröïc heä nhöng caùc hoaøng ñeá nhaø Nguyeãn cuõng laø doøng doõi cuûa caùc chuùa Nguyeãn.

- ### Treân danh nghóa, trieàu Nguyeãn toàn taïi tröôùc sau 143 naêm nhöng lòch söû trieàu Nguyeãn laïi bao haøm hai giai ñoaïn mang hai tính chaát hoaøn toaøn khaùc nhau:

· ### Giai ñoaïn thöù nhaát töø 1802 ñeán 1884 laø giai ñoaïn trieàu Nguyeãn toàn taïi chuû yeáu vôùi tö caùch cuûa moät vöông trieàu ñoäc laäp. Giai ñoaïn naøy thuoäc khung lòch söû Trung ñaïi Vieät Nam### .

· ### Giai ñoaïn thöù hai töø naêm 1884 ñeán 1945 laø giai ñoaïn trieàu Nguyeãn chæ toàn taïi trong khuoân khoå cho pheùp cuûa chuû nghóa thöïc daân Phaùp. Söû thöôøng goïi ñaây laø thôøi thuoäc ñòa nöûa phong kieán. Giai ñoaïn naøy thuoäc khung lòch söû caän ñaïi Vieät Nam### .

- ### Thôøi Nguyeãn, lòch söû Vieät Nam### coù maáy söï kieän lôùn sau ñaây:

· ### Laõnh thoå roäng nhaát so vôùi taát caû caùc trieàu ñaïi tröôùc ñoù

· ### Quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Vieät Nam### (keå töø thaùng 6/ 1804)

· ### Kinh ñoâ môùi cuûa nöôùc ta laø Hueá

· ### Naêm 1858, thöïc daân Phaùp noå suùng xaâm löôïc nöôùc ta, cuoäc khaùng chieán ñaáu choáng xaâm laêng do trieàu Nguyeãn toå chöùc vaø laõnh ñaïo ñaõ thaát baïi. Sau ñoù, moät boä phaän khoâng nhoû cuûa trieàu ñình nhaø Nguyeãn ñaõ cam keát hôïp taùc vaø laøm tay sai cho thöïc daân Phaùp.

· ### Phong traøo yeâu nöôùc cuûa nhaân daân lieân tuïc noåi leân vôùi nhieàu hình thöùc vaø tính chaát phong phuù khaùc nhau. Tuy nhieân, troïng ñaïi hôn caû vaãn laø söï kieän chính ñaûng giai caáp voâ saûn Vieät Nam ra ñôøi naêm 1930. Sau möôøi laêm naêm hoaït ñoäng cuoäc Caùch Maïng do nhöõng ngöôøi Coäng saûn Vieät Nam phaùt ñoäng, toå chöùc vaø laõnh ñaïo ñaõ toaøn thaéng. Lòch söû Vieät Nam### hieän ñaïi baét ñaàu keå töø ñoù.

- ### Tuy vò trí coù khaùc nhau, nhöng trong 143 naêm toàn taïi, trieàu Nguyeãn coù taát caû 13 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Söû thöôøng goïi laø caùc hoaøng ñeá nhaø Nguyeãn theo nieân hieäu (vì moãi hoaøng ñeá chæ ñaët coù moät nieân hieäu) chöù khoâng goïi theo mieáu hieäu nhö ñoái vôùi hoaøng ñeá caùc trieàu ñaïi khaùc. Cuï theå nhö sau:

• Gia Long (töùc Nguyeãn AÙnh) : 1802 – 1819
• Minh Maïng (töùc Nguyeãn Phöôùc Ñaûm) : 1820 – 1840
• Thieäu Trò (töùc Nguyeãn Phöôùc Mieân Toâng) : 1841 – 1883
• Töï Ñöùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Hoàng Nhaäm) : 1848 – 1883
• Duïc Ñöùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Chaân) : 3 ngaøy cuûa thaùng 7/ 1883
• Hieäp Hoøa (töùc Nguyeãn Phöôùc Hoàng Daät) : 4 thaùng cuoái cuûa naêm 1883
• Kieán Phöôùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Ñaêng) : töø cuoái naêm 1883 ñeán thaùng 4/ 1884
• Haøm Nghi (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Lòch) : 1884 – 1888
• Ñoàng Khaùnh (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Xuy) : 1885 – 1888. Khi Haøm Nghi xuaát boân ñaùnh Phaùp. Ñoàng Khaùnh ñöôïc ñöa leân ngoâi, vì theá, treân danh nghóa thì naêm 1885 – 1888, nöôùc ta coù hai hoaøng ñeá.
• Thaønh Thaùi (töùc Nguyeãn Phöôùc Böûu Laân) : 1889 – 1907
• Duy Taân (töùc Nguyeãn Phöôùc Vónh San) : 1907 – 1916
• Khaûi Ñònh (töùc Nguyeãn Phöôùc Böûu Ñaûo) : 1916 – 1925
• Baûo Ñaïi (töùc Nguyeãn Phöôùc Vónh Thuïy) : 1925 – 1945

***### 2. ***### NÖÔÙC VIEÄT NAM TÖØ 1945 ÑEÁN NAY:

- ### Naêm 1945, Caùch maïng thaùng Taùm thaønh coâng. ngaøy 2/ 9 /1945, vôùi vieäc tuyeân ñoïc baûn Tuyeân Ngoân ñoäc laäp do Baùc Hoà khôûi thaûo, nöôùc Vieät Nam Daân Chuû Coäng Hoøa ñaõ khai sinh. Ñaây laø nhaø nöôùc daân chuû ñaàu tieân ôû Ñoâng Nam AÙ.

- ### Nhöng vöøa giaønh ñöôïc chính quyeàn thì toaøn theå nhaân daân ta ñaõ phaûi lao vaøo cuoäc khaùng chieán tröôøng kyø choáng Phaùp.

- ### Naêm 1954, vôùi chieán thaéng ôû Ñieän Bieân Phuû, chuùng ta ñaõ buoäc thöïc daân Phaùp kyù vaøo hieäp ñònh Geneøve, coâng nhaän ñoäc laäp, chuû quyeàn cuûa nöôùc Vieät Nam Daân Chuû Coäng Hoøa

- ### Töø naêm 1954 ñeán naêm 1975, nhaân daân caû nöôùc ñaõ doác loøng chieán ñaáu choáng Myõ cöùu nöôùc.

- ### Ngaøy 30/4/1975, vôùi ñaïi thaéng cuûa chieán dòch Hoà Chí Minh lòch söû, moät kyû nguyeân môùi ñaõ môû ra. Töø ñaây, Vieät Nam### laø moät quoác gia thoáng nhaát, hoaøn toaøn coù ñoäc laäp vaø chuû quyeàn, coù vò trí quoác teá ngaøy moät lôùn.

- ### Töø naêm 1976, quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Coäng Hoøa Xaõ Hoäi Chuû Nghóa Vieät Nam### .

[admin]

THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH

Thaønh phoá Hoà Chí Minh trong ñòa giôùi hoâm nay roäng hôn 2.093,7 km2 daân soá 5.037.155 ngöôøi 91/4/1999), laø thaønh phoá lôùn vaø ñoâng daân nhaát cuûa ñaát nöôùc, coù naêng löïc lôùn veà saûn xuaát, kinh doanh vaø laø moät trong nhöõng thaønh phoá ñang phaùt trieån khaù saàm uaát cuûa khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Neáu khoâng nhìn laïi lòch söû, chuùng ta thaät khoù hình dung noåi vuøng ñaát naøy hôn 300 naêm tröôùc chæ laø nhöõng baõi sình laày, hoang vu. Ñaát laønh chim ñaäu, tröôùc khi trôû thaønh moät ñôn vò haønh chính quoác gia, nhöõng ngöôøi lao ñoäng caû nöôùc, trong ñoù coù caû nhöõng ngöôøi coù hoïc vaán töø mieàn Baéc, mieàn Trung theá heä naøy qua theá heä khaùc laàn löôït ñeán ñaây vaø moät boä phaän ôû cöïc Nam leân. Phaàn lôùn laø nhöõng ngöôøi noâng daân ngheøo khoù, khoâng chaáp nhaän söï aùp böùc boùc loät cuûa ñòa chuû, phong kieán hay vì nhöõng lyù do khaùc maø tìm ñeán vuøng ñaát naøy – nhö tìm ñeán moät cuoäc soáng môùi. Maûnh ñaát laï naøy laïi coù söùc cuoán huùt khaùc thöôøng: ngöôøi töø mieàn ñaát xa xoâi naøo, ñaõ ñaët chaân ñeán ñaây laø truï laïi, roài sinh soâi naûy nôû. Baèng baøn tay vaø khoái oùc, baèng moà hoâi nöôùc maét vaø caû xöông maùu nöõa, hoï ñaõ bieán vuøng ñaát hoang sô thaønh ruoäng ñoàng phì nhieâu, phoá phöôøng ñoâng ñuùc ñeå roài trôû thaønh trung taâm kinh teá, vaên hoùa, khoa hoïc vaø coâng ngheä lôùn cuûa caû nöôùc.

Naêm 1698, Chöôûng Cô Nguyeãn Höõu Caûnh vaâng leänh Chuùa Nguyeãn vaøo Nam kinh löôïc ñaõ laäp dinh Phieân Traán, ñaët cô sôû haønh chính ñaàu tieân cuûa Saøi Goøn nay laø thaønh phoá Hoà Chí Minh. Vieäc xaùc ñònh Saøi Goøn ôû vò trí trung taâm cho caû vuøng ñaát môùi phöông Nam theå hieän xu theá phaùt trieån vaø baûn lónh kieân cöôøng cuûa moät daân toäc voán coù neàn vaên hieán laâu ñôøi. Chính vì vaäy Saøi Goøn – Gia Ñònh suoát maáy theá kyû qua ñaõ ñöùng vöõng tröôùc bao thöû thaùch vaø phaùt trieån ngaøy caøng nhanh choùng. Saøi Goøn ra ñôøi vaøo luùc cheá ñoä ñaõ ñöùng vöõng tröôùc bao thöû thaùch vaø phaùt trieån ngaøy caøng nhanh choùng. Saøi Goøn ra ñôøi vaøo luùc cheá ñoä phong kieán suy vong, giai caáp thoáng trò khoâng coøn tieâu bieåu cho truyeàn thoáng cao quyù cuûa daân toäc. Song nhöõng ngöôøi lao ñoäng, tröôùc heát laø nhöõng ngöôøi noâng daân, tuï hoäi töø boán phöông ñeán Saøi Goøn vaãn mang trong mình doøng maùu “Con roàng Chaùu Tieân” vaãn giöõ gìn truyeàn thoáng ñoaøn keát daân toäc vaø thoáng nhaát quoác gia. Chính vì vaäy, töø khi coøn maûnh ñaát hoang sô cho ñeán khi hình thaønh moät ñôn vò haønh chinh, moät trung taâm kinh teá vaên hoùa cuûa caû nöôùc. Traûi qua ba theá kyû ñaày bieán ñoäng vaø haøo huøng, Saøi Goøn ngaøy nay caøng trôû neân maûnh ñaát yeâu daáu trong loøng moãi ngöôøi daân Vieät Nam.

Nhöõng ngöôøi lao ñoäng ñaõ taïo döïng ra Saøi Goøn, ñeán löôït mình chính maûnh ñaát naøy vôùi cuoäc soáng khoâng ngöøng ñi leân laïi taïo ra tính caùch cao quyù cuûa con ngöôøi ñaõ taïo döïng ra noù. Trong caùi chung cuûa giaù trò truyeàn thoáng Vieät Nam, ñaõ naûy nôû neùt rieâng cuûa ngöôøi Saøi Goøn. Trong caùi haøo khí cuûa daân toäc, coù neùt ñaäm haøo khí Ñoàng Nai – Beán Ngheù. Hoaøn caûnh thieân nhieân khaéc nghieät ban ñaàu vaø coâng khai phaù ñaày gian nan ñaõ taïo ra tinh thaàn vaø yù thöùc töï löïc töï cöôøng, caàn cuø saùng taïo, duõng caûm heát mình trong lao ñoäng saûn xuaát vaø choáng thieân tai ñòch hoïa. Con ngöôøi cuûa vuøng ñaát môùi ñaõ nöông töïa vaøo nhau ñeå cöu mang vaø soáng, queân mình vì nhau, sinh cô laäp nghieäp, baûo veä gioáng noøi vaø giang san ñaát nöôùc. Töø ñoù ñaõ hình thaønh truyeàn thoáng ñoaøn keát töông thaân töông aùi “troïng nghóa khinh taøi” moät giaù trò cao quyù cuûa daân toäc, cuûa ngöôøi Saøi Goøn.

Toïa laïc treân vuøng ñaát Ñoâng Nam Boä, Saøi Goøn ôû vaøo vò trí coù öu theá lôùn: phía Taây laø bình nguyeân baùt ngaùt – vöïa luùa cuûa caû nöôùc, vôùi nhöõng keânh raïch ñuû saâu cho moïi loaïi taøu thuyeàn, phía Ñoâng laø caûng bieån lí töôûng cho söï giao löu vôùi theá giôùi. Khí haäu noùng aåm, song laïi ít thieân tai, saûn vaät phong phuù: luùa gaïo, traùi caây boán muøa, saûn phaåm röøng bieån cuøng vôùi söùc lao ñoäng doài daøo vaø con ngöôøi duõng caûm, caàn cuø nhaân haäu…. Saøi Goøn ñaõ sôùm trôû thaønh nôi giao löu kinh teá vaø thöông maïi coù söùc cuoán huùt lôùn. Ngay töø sau caùc cuoäc caùch maïng tö saûn, nhieàu taäp ñoaøn tö baûn Chaâu AÂu ñaõ baét ñaàu doøm ngoù phöông Ñoâng trong ñoù coù Vieät Nam maø tieâu ñieåm ñaàu tieân laø nhöõng thaønh phoá bieån cöûa ngoõ cuûa quoác gia. Ñi sau nhöõng ngöôøi truyeàn ñaïo vaø buoân baùn laø quaân ñoäi vieãn chinh Phaùp ñoå boä leân Ñaø Naüng naêm 1858 vaø moät naêm sau chuùng ñaùnh chieám Saøi Goøn môû ñaàu cuoäc chieán tranh xaâm löôïc caùc nöôùc Ñoâng Döông.

Khoâng cam chòu maát nöôùc, nhaân daân Saøi Goøn – Gia Ñònh ñaõ nhaát teà ñöùng daäy choáng xaâm laêng. Lòch söû ñaõ ghi nhaän tinh thaàn yeâu nöôùc noàng naøn vaø yù thöùc traùch nhieäm cao caû cuûa nhaân daân Nam Boä noùi chung vaø Saøi Goøn Gia Ñònh noùi rieâng tröôùc vaän meänh cuûa daân toäc. Cuoác chieán ñaáu coá thuû cuûa Nguyeãn Trin Phöông ôû ñaïi ñoàn Kyø Hoøa ñaõ ñöôïc haøng vaïn daân binh toaøn vuøng giuùp söùc. Cuoäc khaùng chieán beàn bæ gan daï vôùi khí tieát cuûa Tröông Ñònh, Nguyeãn Trung Tröïc vaø nhaø thô – chieán só Nguyeãn Ñình Chieåu maõi maõi tieâu bieåu cho tinh thaàn yeâu nöôùc, yù thöùc laøm chuû maïnh meõ cuûa nhaân daân Saøi Goøn – Gia Ñònh.

Ñeå boùc loät ñoàng baøo ta, boøn ruùt cuûa caûi ñaát nöôùc ta, thöïc daân Phaùp ñaõ xaây döïng cô sôû haï taàng, taïo ñieàu kieän kinh teá phaùt trieån. Saøi Goøn laø nôi ñaàu tieân ñi vaøo neàn saûn xuaát coâng nghieäp, do ñoù laø nôi ñaàu tieân ra ñôøi giai caáp coâng nhaân Vieät Nam hieän ñaïi. Tuy nhieân, khaùc vôùi giai caáp coâng nhaân “Chính quoác” hoï chòu nhieàu taàng aùp böùc boùc loät. Hoaøn caûnh ñoù laø cô sôû naûy sinh yù thöùc giaûi phoùng giai caáp gaén lieàn vôùi tinh thaàn ñoäc laäp daân toäc. Saøi Goøn cuõng laø nôi ñaàu tieân xuaát hieän taàng lôùp trí thöùc môùi – trí thöùc khoa hoïc, coâng ngheä vaø vaên hoùa phöông Taây.

Trong luùc ñaát nöôùc coøn taêm toái chöa coù ñöôøng ra, Saøi Goøn laø nôi ñaõ höôûng öùng maïnh meõ phong traøo yeâu nöôùc cuûa caùc chieán só Phan Boäi Chaâu, Phan Chaâu Trinh vaø caùc nhaø yeâu nöôùc tieán boä khaùc. Cuoäc ra ñi tìm ñöôøng cöùu nöôùc cuûa ngöôøi thanh nieân Nguyeãn Taát Thaønh naêm 1911, sau ñoù laø söï ra ñôøi cuûa Coâng Hoäi Ñoû do ngöôøi thôï Ba Son Toân Ñöùc Thaéng saùng laäp, tieâu bieåu cho söï löïa choïn ñöôøng ñi cuûa daân toäc.

Suoát 15 naêm ñaáu tranh cöïc kyø gian khoå trong thôøi kyø vaän ñoäng caùch maïng, nhöõng ngöôøi con öu tuù nhaát cuûa queâ höông töø moïi mieàn ñaát nöôùc: Traàn Phuù, Nguyeãn Vaên Cöø, Ngoâ Gia Töï, Leâ Hoàng Phong, Voõ Vaên Taàn, Taï Uyeân, Nguyeãn Thò Minh Khai, Nguyeãn Vaên Tieáp, Haø Huy Taäp, Phan Ñaêng Löu, Lyù Töï Troïng vaø nhieàu baäc tieàn boái khaùc ñaõ hoaït ñoäng treân vuøng ñaát Saøi Goøn – Gia Ñònh vaø ñaõ hieán daâng tuoåi treû, trí tueä vaø caû cuoäc ñôøi cho Toå quoác.

Thaønh phoá laø ngoïn côø cuûa caùc phong traøo choáng ñeá quoác xaâm löôïc: phong traøo choáng ñeá quoác Myõ can thieäp vaøo Ñoâng Döông (1950), phong traøo Ñoàng Khôûi cuûa nhaân daân Gia Ñònh (1960). Vaø cuoái cuøng laø cuoäc toång tieán coâng vaø noåi daäy muøa xuaân 1975.

Sau hôn 10 naêm cuøng vôùi caû nöôùc thöïc hieän ñöôøng loái ñoåi môùi kinh teá treân ñòa baøn thaønh phoá taêng tröôûng khaù cao vaø oån ñònh, ñoùng goùp 36,8 GDP cuûa caû nöôùc.

Hieän nay, thaønh phoá Hoà Chí Minh laø trung taâm du lòch lôùn nhaát caû nöôùc, thu huùt haøng naêm 70% löôïng khaùch quoác teá ñeán Vieät Nam.