Lốc đô thị
Thành phố Đà Lạt có khoảng 1.900 biệt thự lớn nhỏ được xây dựng từ trước giải phóng, trong đó, có 187 công trình biệt thự mang kiến trúc tiêu biểu. Hiện một nửa trong số này đã được chính quyền tỉnh Lâm Đồng cho thuê, hoặc bán cho các doanh nghiệp. Nhưng vì mục đích mua đi bán lại nên phần lớn những ngôi biệt thự này đều rơi vào tình cảnh bỏ hoang, xuống cấp trầm trọng.
Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, trước kia là trường Grand Lycée Yersin, công trình do kiến trúc sư người Pháp Moncet thiết kế và chỉ đạo thi công vào năm 1928, đưa vào sử dụng từ năm 1933. Công trình kiến trúc này được hội Kiến trúc sư thế giới (UIA) công nhận là một trong số 1.000 công trình xây dựng độc đáo của thế giới trong thế kỷ 20 và được bộ Văn hoá thông tin công nhận là di tích kiến trúc quốc gia. Đường cong của dãy nhà vòng cung như những cuốn sách đang mở ra, hình ảnh tháp chuông tượng trưng cho cây viết, một khu chức năng liền kề vuông vức, ốp đá màu đen tượng trưng cho lọ mực… tất cả là một khối kiến trúc thống nhất thể hiện một khát vọng vươn lên của trí tuệ. Thế nhưng, khu nhà chức năng tượng trưng cho lọ mực này đã bị đơn vị chủ quản đập bỏ, thay thế là một công trình kiến trúc hiện đại, chẳng giống ai.
Nạn xây nhà trái phép, nhiều khoảng trống của thành phố Đà Lạt bị lấn chiếm, rừng nội ô bị tàn phá nặng nề khiến bộ mặt Đà Lạt ngày càng càng nham nhở, nhem nhuốc.
Ông Nguyễn Đức Phúc, chủ tịch hiệp hội Du lịch Lâm Đồng cho rằng, các nhà làm du lịch lâu nay ở Đà Lạt chỉ biết ăn bám vào thiên nhiên, khai thác nó một cách tận lực mà không chịu đầu tư, tái tạo và gìn giữ. Còn đâu niềm tự hào một đô thị “nhà trong rừng và rừng trong thành phố?!” Còn theo ông Hoàng, nếu hàng trăm dự án đã được cấp phép đầu tư ở Đà Lạt mà đồng loạt khởi công, đồng nghĩa với 45.000 biệt thự, hàng ngàn khách sạn, khu văn phòng, công trình vui chơi giải trí… hình thành, Đà Lạt lập tức biến thành một đại công trường, bụi cát mù trời. Dĩ nhiên lúc này hình ảnh về Đà Lạt với những biệt thự ẩn hiện dưới tán thông mang những kiến trúc độc đáo… chỉ còn lại trong hồi ức.

Và một phần của quần thể kiến trúc đã được “làm mới”.

Cứu vãn
Mặc dù từ tháng 5.2002, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2020 nhưng đến nay công tác quy hoạch đô thị này vẫn giẫm chân tại chỗ, thậm chí thụt lùi so với tốc độ phát triển chung.
Mới đây chính quyền tỉnh Lâm Đồng đã quyết định sẽ mời một nhóm kiến trúc sư thuộc viện Thiết kế quy hoạch đô thị Paris và một công ty thiết kế quy hoạch khác của Pháp thực hiện quy hoạch lại Đà Lạt. Theo kiến trúc sư Nguyễn Văn Lập, chủ tịch hội Kiến trúc sư Lâm Đồng, đây là một hành động thiết thực. Ông cho rằng Đà Lạt là thành phố mang dáng dấp của kiến trúc Pháp và có ý nghĩa hết sức đặc biệt: thành phố trong rừng, rừng trong thành phố. Ngày nay có trách nhiệm phải bảo tồn, giữ gìn những kiến trúc đó, cái của ngày xưa gắn với ngày nay trong sự phát triển của đô thị Việt Nam. “Nếu mời được các kiến trúc sư của Pháp tham gia quy hoạch lại Đà Lạt là điều vô cùng tuyệt vời, dẫu có muộn còn hơn không. Một khi đã có suy nghĩ đúng, định hướng đúng thì tôi chắc rằng mọi việc sẽ tốt lành thôi”, ông Lập nói.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kiến trúc cho rằng để đạt được điều đó, ngoài việc định hướng công tác quy hoạch đô thị một cách riêng và phù hợp, Chính phủ cần phải ban hành những quy chế riêng, rất nghiêm cho việc cải tạo và phát triển Đà Lạt.
bài và ảnh: Quang Sáng