•Vị trí phân loại
• Ngành: Magnoliophyta
• Lớp: Magnoliopsida
• Lớp phụ: Asteridae
• Bộ: Gentianales
• Họ: Gentianaceae
• Giống: Eustoma
• Tên khoa học: Eustoma grandiflorum
• Tên khác: Lisianthus, Prairie Gentian,
Texas bluebell, Tulip Gentian,
Bluebell, Lire de san pedro

NGUÔN GỐC VÀ ĐẶC TÍNH SINH LÝ CƠ BẢN

Hoa cát tường là loài hoa dại có nguồn gốc từ Bắc mỹ.
Là loài cây có khả năng chịu rét tương đối trên đồng cỏ và được biết đến với nhiều màu sắc khác nhau,
có loại cánh đơn và cánh kép.
Màu nguyên thủy là màu xanh, dần dần đã có sự xuất hiện đa dạng về màu sắc như hồng, trắng, trắng pha tím, trắng pha hồng, v.v.
Đây là loài hoa khá thanh lịch không chỉ được bán như các loại hoa cắt cành mà còn được biết đến dưới dạng hoa chậu nghệ thuật.
Nhiệt độ tối ưu cho sự sinh trưởng trong khoảng từ 15-28oC (môi trường lý tưởng là nhiệt độ tối đa ban ngày là 28oC và tối thiểu ban đêm là 15oC.
Ánh sáng vừa đủ (Điều kiện tại Đà lạt là khỏang 1800lux, 8-10h/ngày,)
Độ ẩm khoảng 70% được xem là lý tưởng nhưng sau khi nụ đầu tiên được hình thành thì việc giảm độ ẩm xuống dưới 70% sẽ làm gia tăng chất lượng của hoa.

THỜI GIAN TRỒNG THÍCH HỢP

Các giống Cát tường khác nhau thì có thời gian trồng khác nhau.
Một số giống được trồng để lấy hoa sớm, một số giống khác thì có thời gian trổ hoa dài hơn được trồng cho mục đích thu họach hoa muộn hơn.
Về cơ bản, lọai giống có thời gian ra bông dài hơn thì chất lượng hoa và số hoa trên mỗi cành sẽ nhiều hơn.
Để hoa cát tường nở đúng vào thời điểm mong muốn, chúng ta phải phân loại theo đặc điểm sinh trưởng của từng giống khác nhau và qui luật thay đổi thời tiết của từng thời điểm trong năm.
Với điều điều kiện thời tiết ở Đà lạt thời gian trồng thích hợp nhất là vào đầu năm (một lứa cát tường là khoảng 18 tuần thời gian này sè kéo dài hơn vào thời điểm cuối năm, đặc biệt là vào mùa mưa).

CHUẨN BỊ ĐẤT

Thành công của việc trồng hoa Cát tường phụ thuộc rất lớn vào sự lựa chọn đúng đặc điểm của lọai đất.
Chuẩn bị đất thật tốt.
Đất có độ thoát nước cao là rất phù hợp cho việc trồng cây Cát tường. Bón nhiều phân chân. Nếu như thành phần hữu cơ trong đất không đầy đủ thì sự sinh trưởng và chất lượng hoa bị hạn chế rất nhiều.
pH của đất tốt nhất là trong khỏang từ 6,8 – 7,0.

XỬ LÝ ĐẤT

Phương pháp hóa học: xử lý đất tối ưu là xông khí ethylen bromua. Nếu không có điều kiện để xử lý bằng phương pháp xông đất thì chúng ta có thể dùng các chế phẩm diệt tuyến trùng trong đất(regent, nokap, diazan, visuran…) để rải lên đất trước khi cày.
Phương pháp cơ học: đất cần được cày sâu khoảng 50cm và sau đó được cày lật ngược trở lại bằng loại cày đĩa tròn. Sự cày lật này sẽ hạn chế được các yếu tố gây độc và các kim loại độc vốn được tích lũy trong rễ của các loại cây trồng trước đó. Đất có độ chặt cao hoặc là đất khó thoát nước thì sự giải tỏa ba(`ng phu+o+ng pháp cày ải bón phân hữu cơ đã được u? hoai sẽ giúp cho nước thoát tốt hơn, cần bổ sung thêm vôiđể tạo ra độ pH phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây.
Phương pháp sinh học: bổ sung các loại vi sinh vật cạnh tranh vào đất (tricodema),thường xuyên luân canh cây trồng.
Trong môi trường tự nhiên, cây Cát Tường thích hợp với hàm lượng canxi và magiê cao. Sự gia tăng của 2 nguyên tố này là cần thiết để tạo ra độ pH thích hợp trong đất.

BỐ TRÍ KHOẢNG CÁCH VÀ PHƯƠNG PHÁP TRỒNG.

Đất sau khi xử lý và bổ sung các yếu tố cần thiết thì chúng ta tiến hành lên luống.
Khỏang cách giữa hai là 40 - 50cm. Bề mặt luống cần phải bằng phẳng, tưới trước khi trồng một ngày để đảm bảo độ ẩm trong đất đạt khoảng 50-60%.
Khoảng cách giữa các hàng là 10 – 12cm.
Khoảng cách giữa hai cây trong cùng một hàng là 10 – 12cm.
Cây giống trong vỉ xốp khi đủ 2 cặp lá được tiến hành phân loại theo màu và trồng ra đất, cây lớn trồng ở giữa và các cây nhỏ trồng dần ra hai bên là hợp lý nhất. Trồng cây con phải hết sức cẩn thận, tránh tạo các chỗ trũng quanh gốc cây tạo ra quá trình đọng nước trong suốt thời gian canh tác. Đảm bảo khoảng cách giữa lá phía dưới cùng cách khỏi mặt
đất để tạo sự thông thoáng.

PHƯƠNG PHÁP CHĂM SÓC

Giai đọan cây con (khoảng 8 tuần đầu):
Cát tường đòi hỏi tưới phun sương trong giai đọan 8 tuần sau khi trồng và cần phải tăng được độ ẩm trong đất đạt độ sâu khoảng 4-5cm, đồng thời cần tránh bón quá liều các loại phân hóa học vì sẽ gây nên sự phát triển thái quá của các chồi bên dẫn đến giảm chiều dài cành và chất lượng hoa.
Cuối giai đoạn này cần phải căng lưới đỡ dùng lưới có độ rộng bằng luống trồng, kích cở các mắt lưới là 10 x 10cm và cách mặt đất khoảng 30cm để đỡ thân cây).
Sự bổ sung chất dinh dưỡng cho đất cần đảm bảo cân bằng giữa yếu tố hữu cơ và vô cơ (50% là phân hữu cơ và 50% là phân vô cơ là tốt nhất).
Trong giai đoạn này cũng bổ sung chất dinh dưỡng bằng cách bơm qua lá các loại phân tổng hợp có tỉ lệ đạm cao (28-8-18, 30-10-10…) kết hợp với các loại phân hữu cơ đậm đặc (seaweed,super fish, super hume,trimix-ĐT, v.v).
Giai đọan cây trưởng thành (từ tuần thứ 9 đến tuần thứ 18)
Giai đoạn cây trưởng thành hệ rễ của cây phát triển hoàn chỉnh, tán lá trải rộng. Ở giai đoạn này chỉ tưới nước một lần vào buôi sáng. Độ sâu của lớp đất ẩm bề mặt cần phải đạt 10 - 15cm.
Đầu giai đoạn này cây cần sự cân bằng về tỷ lệ N-P-K trong các loại phân bón. Giữa giai đoạn này cần bổ sung lân để kích thích sự nảy chồi và hình thành nụ hoa.
Cuối giai đoạn trưởng thành tăng cường hàm lượng kali nhằm giúp cứng cây và đảm bảo chất lượng của hoa.
Bổ sung thêm các thành phần Ca và Mg bằng cách bơm vào gốc giúp cải thiện chiều cao của cây.
Chú ý sự cân bằng của yếu tố hữu cơ.
Tỉa những hoa đầu tiên để tập trung dinh dưỡng cho những hoa còn lại đảm bảo độ đồng đều của cành hoa thành phẩm.
Giai đoạn cây thu hoạch
Ơ giai đoạn này cần phải chú ý giảm độ ẩm trong đất và trong không khí, tạo độ thông thoáng cho cây.
Thường xuyên kiểm tra sâu bệnh.
Sự gia tăng nguyên tố kali và các thành phần hữu cơ (qua phân bón lá) trong giai đoạn này là rất cần thiết cho việc gia tăng chất lượng hoa và màu sắc lá.

KIỂM SOÁT SÂU BỆNH

Các loại sâu hại
Au trùng muỗi mắt và ruồi đen
Muỗi mắt luôn xuất hiện và làm nhiễm khuẩn đất trồng.
Sự phát triển của muỗi mắt tùy thuộc vào nhiệt độ nơi sản xuất.
Những con cái sẽ sống khoảng 1 tuần và đẻ khoảng 30-120 trứng trong đất trồng. Các trứng này nở trong vòng 4-7 ngày và ấu trùng phát triển trong vòng 8-20 ngày.
Giai đoạn biến thành nhộng kéo dài khoảng 3-5 ngày và ẩn náu trong bề mặt đất trồng.
Cây cát tường có thời gian phát triển tương đối dài, vì vậy ấu trùng muỗi mắt có đủ thời gian để phát triển trong những thân cây khỏe, và ăn mòn vào bên trong rễ và gốc cây. Nếu không diệt được thì muỗi mắt có thể tiêu diệt một lượng lớn các cây con và cây trưởng thành.
Còn đối với loài ruồi trưởng thành tuy chúng không gây hại nhưng sự xuất hiện của chúng thậm chí với số lượng nhỏ cũng đánh dấu sự tràn lan của ấu trùng gây hại, hơn nữa ruồi trưởng thành sẽ làm giảm chất lượng hoa.
Biện pháp phòng trừ:
xử lý tuyến trùng trong đất trước khi trồng và kết hợp biện pháp bẫy muỗi mắt và ruồi trưởng thành.
Sâu ăn lá
Đây là hai loại sâu ăn lá, thường ẩn nấp dưới mặt lá, chúng ăn mặt dưới lá chừa lại phần biểu bì phía trên và tạo kén đẻ trứng ngay trên phần còn lại này. Chúng có khả năng sinh sản mạnh và phát triển rất nhanh.
Biện pháp phòng trừ:
dùng các loại thuốc trừ sâu như: Sumi-alpha, secsaigon, Lannate40SP, Binhtox, v.v để bơm khi phát hiện thấy sâu và thay đổi thuốc bơm định kì để đạt được hiệu quả tốt nhất.
Các loại sâu hại khác
Đối tượng dịch hại khác thông thường được khuyến cáo là một dạng côn trùng làm hại có khả năng di chuyển rất nhanh và thường được tìm thấy trên chính các bông hoa và gây nên các sọc hoặc các vết của các đế hoa.
Tuyến trùng (loài Meloidogyne):
Khi rễ bị nhiễm thì sẽ phản ứng và tạo ra các chỗ phình to ở rễ. Những nốt này thường bị xâm nhiễm bởi các vi sinh vật khác vốn là thúc đẩy quá trình phá hủy hệ thống rễ.

CÁC LOẠI NẤM BỆNH

Nấm Botrytis cinerea
Nấm Botrytis cinerea: là loại nấm rất dễ phát tán qua không khí và nước.
Đây là một trong những mầm bệnh khó kiểm soát và khó tiêu diệt nhất ở hoa cát tường.
Tất cả các bộ phận của cây trên mặt đất như thân cây, lá và hoa rất dễ bị nhiễm Botrytis cenerea.
Triệu chứng
Đối với hoa, đầu tiên cánh hoa bắt đầu bị tẩy trắng với những đốm nhỏ nhưng chúng phát tán rất nhanh làm cho toàn bộ hoa bị tàn.

Trên thân cây, triệu chứng đầu tiên là những tổn thương màu xám, những tổn thương này có thể không phát triển hoặc có thể phát tán rộng khắp và làm chết cây, sự tổn thương của những vùng này có thể là những vòng tròn đồng tâm, thường là quanh thân cây làm cho các vị trí mô bị nhiễm nấm sẽ tàn héo và chết.

Nấm Curvularia
Khi bị nhiễm nấm Curvularia, lá cây cát tường sẽ có những đốm nhỏ phình to, đầu tiên là những đốm nhỏ màu nâu và vàng nhạt, dần dần thành những đốm to màu nâu xám.
Để phòng trừ lọai bệnh này
Kích hoạt các vi sinh vật làm giảm độ pH, đặc biệt là đối với các cây non.
Chỉnh pH trong đất vào khoảng dưới 6,5.
Curvularia là kẻ huỷ diệt thứ yếu nhưng lại luôn huỷ hoại các mô của cây trồng.
Nấm Fusarium avenaceum
Khi cây bị nhiễm lọai nấm này, ngọn cây sẽ bị sậm màu và mục nát thân cây.
Nấm này chủ yếu tấn công phần ngọn và thân cây hoa cát tường, nhưng cũng có thể gây ra sự mục nát ở rễ cây.
Dấu hiệu đầu tiên là lá cây dần dần mất đi màu xanh và tiếp theo là có những vết lốm đốm màu nâu vàng nhạt, gân lá hoá nâu và cuối cùng là toàn bộ lá ngã vàng.
Sự héo tàn và mục thân cây xuất hiện cho thấy sự tiến triển của dịch bệnh và lây lan khắp cây làm cây chết nhanh chóng.
Hình dáng khối bào tử màu cam ở thân cây bị mục nát cùng với sự chết của gân lá là dấu hiệu quan trọng để nhận biết bệnh này.
Bệnh này Bệnh này thường xảy ra ở nhũng nơi có khí hậu lạnh.
Nấm Rhizoctonia solani

  * Nấm R. solani có thể lây nhiễm cho rễ cây,  thân cây, tán lá của cây hoa Cát tường.
  * Nấm này thường làm cho phần thân cây nằm dưới  đất bị sậm màu và mục nát, làm toàn bộ cây héo và đổ gục xuống.
  * Nấm này thường phát triển dưới điều kiện ẩm  ướt làm lá và chồi non tàn một cách nhanh chóng.

Loại nấm này phát triển rất ở nhiệt độ và độ ẩm cao. Mầm bệnh của chúng có khả năng sống rất lâu trong môi trườngvà phát tán qua hệ thống phun nước và không khí.

KIỂM SOÁT VÀ PHÒNG TRỪ NẤM BỆNH

Để phòng tránh tối đa những bệnh dịch của cây Cát tường thì những người trồng phải kết hợp nhiều biện pháp quản lý trồng trọt như sau:
Tạo hệ vi sinh có lợi trong đất đảm bảo tính cạnh tranh tốt với các mầm bệnh.
Tạo một môi trường thông thoáng cho hệ rễ phát triển.
Cây trồng không bị nhiễm các mầm bệnh.
Làm sạch các mầm cỏ dại trong đất trước khi trồng.
Trồng đúng nguyên tắc và bảo đảm cung cấp đủ nước và phân sẽ làm giảm sự tổn thương hệ thống rễ cây và tránh được sự xâm nhiễn của các mầm bệnh.
Kiểm soát và loại trừ các loại côn trùng và các động vật chân đốt đồng thời nhổ bỏ các cây cỏ dại là nguồn gốc mầm bệnh của cây.
Thường xuyên theo dõi một cách cẩn thận để ngăn chặn sớm các mầm bệnh.
Ứng dụng thuốc trừ sâu bệnh hợp lý và đúng nguyên tắc.

Bảng một số lọai thuốc trị nấm dùng phổ biến để kiểm sóat dịch bệnh cây cát tường

Bệnh
Thuốc trị
Tên thương mại
Bệnh mốc xám
(Botrytis blight)

Bệnh trên lá do mấm Curvullaria

Bệnh chết nhũn do Fursarium

Bệnh thối thân do Rhizococtina
Iprodione
Mancozed

Mancozed
Iprodione

Fludioxonil
Iprodione

• Thiophanate

Fludioxonil
Iprodione
Triflumizole
Chipco 26109
Mancozed DG ProtectT/O

Mancozed DG ProtectT/O
Chipco 26109

Medallion
Chipco 26109

• Cleary 3336 Doman SysTek 1998
  Medallion
  Chipco 26019
  Terraguard

SINH TRƯỞNG CỦA CÂY LỨA THỨ HAI TRỞ ĐI

Khi thu hoạch nên cắt cách mặt đất khoảng 2-3cm để phần gốc còn lại có thể tiếp tục nảy chồi và sản sinh lứa tiếp theo.
Nhặt bỏ những lá bị bệnh, gốc cây bị chết, cỏ dại và cào xới nhẹ bề mặt luống để tạo sự thông thoáng trong đất. Bơm thuốc để chống mầm bệnh xâm nhập qua vết cắt.
Ở giai đoạn này dinh dưỡng ở trong đất đã bị hạn chế nên việc tăng cường cung cấp chất dinh dưỡng qua lá là rất cần thiết. Chú ý điều chỉnh độ pH trong đất cho thích hợp để cây có điều kiện sinh trưởng và phát triển tốt nhất.
Lứa tiếp theo có thể được thu hoạch sau khi thu hoạch khoảng 14-16 tuần nhưng chất lượng hoa thường là kém hơn so với lứa thứ nhất.

THU HOẠCH

Cành Cát tường nên được thu họach đúng giai đoạn phát triển để tối ưu hóa sự tương thích của nó lúc sử dụng.

LỰA CHỌN VÀ ĐÓNG GÓI CHO THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN

Chuẩn thấp nhất ở thị trường Nhật là 3 bông nở và 4 bông sắp nở. Những búp khỏe cần giữ lại đồng thời cắt bỏ đi các búp nhỏ. Mỗi cành có khả năng cho 7 bông chắc chắn nở. Ngay sau khi thu họach, nên ngâm các cành hoa vào dung dịch xử lý và phòng lạnh từ 2-40C.
Cành hoa cát tường được phân loại thành các mẫu khác nhau theo chiều dài cành.
Siêu dài - 110cm
Dài - 90cm
Trung bình - 70cm
Ngắn - 50cm
Chiều dài cành khác nhau tùy thuộc vào giống. Ở những nơi mà không yêu cầu chuẩn về chiều dài cành thì nên cắt theo dạng chuẩn có thể và tất cả các cành phải có cùng một độ dài theo đúng tiêu chuẩn đặt ra.
Loại thu họach từ lứa thứ 2 và các lứa tiếp theo đối với cây hoa Cát Tường được chấp nhận theo một tiêu chuẩn thấp hơn và vẫn sẽ tiếp tục được phân phối ở thị trường Nhật với những loại có độ dài cành 50cm hay dài hơn.
Kích thước thùng carton: 1 kích thước chuẩn được thiết lập cho thùng carton để đóng gói hoa cát tường xuất khẩu cho thị trường Nhật là: 15cm x 41cm x 120cm.
đóng gói hoa Cát Tường:
Cành đã phân lọai được nhóm thành bó 10 cành. Tất cả các cành trong 1 bó phải cùng một màu và cùng một cấp độ.
Các bó riêng lẻ được bọc trong bịch plastic chuyên dụng có những lỗ nhỏ để ngăn chặn mất nước quá nhiều và đẫn đến héo cành.
Các bó sau khi đã bọc đặt “trở đầu nhau” trong thùng.
Mỗi thùng được lót giấy cho đến khi đầy, giấy có thể xếp gọn và gấp phủ qua lớp trên cùng của các bó hoa.
Số lượng cành trong mỗi thùng (và từ đó suy ra số lượng bó) là khác nhau tùy thuộc vào cấp độ cành. Đối với thị trường Nhật thì tiêu chuẩn sau đây được áp dụng:
Siêu dài - 100 cành - 10 bó
Dài - 120 cành - 12 bó
Trung bình - 150 cành - 15 bó
Ngắn - 200 cành - 20 bó

LỰA CHỌN VÀ ĐÓNG GÓI CHO THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

Chuẩn ở Việt Nam không khắt khe như ở thị trường Nhật Bản. Số lượng hoa nở trên mỗi cành từ 1-2 bông và 4-5 nụ chắc chắn nở, những nụ nhỏ không cần phải ngắt bỏ.
Ngay sau khi thu họach đưa hoa vào nơi thoáng mát và ngâm các cành hoa vào nước sạch khoảng 10h trước khi đóng thùng.
cành hoa được phân loại theo chuẩn như sau:
Dài - 90-110cm
Trung bình - 60-70cm
Ngắn - 40-50cm
Cành đã phân lọai được nhóm thành bó 5 cành. Các cành trong 1 bó phải tương đối bằng nhau về độ dài và trong một bó phải có đủ màu.
Các bó riêng lẻ được bọc trong bịch plastic chuyên dụng.
Các bó sau khi đã bọc đặt “trở đầu nhau” trong thùng.
Mỗi thùng được xếp gọn và gấp phủ giấy qua lớp trên cùng của các bó hoa.
Kích thước thùng và cách đóng gói
Kích thước thùng ở Việt Nam chỉ khống chế chiều dài là:120cm còn các yếu tố chiềurộng, chiều cao của thùng hoặc việc làm sạch lá ở 3 đốt cuối thì tuỳ thuộc vào số lượng và yêu cầu của từng đơn đặt hàng cụ thể.