Đà Lạt có phần tạm bợ, lộn xộn…

Trong một bài tham luận về Tài nguyên kiến trúc cảnh quan và Đầu tư phát triển bền vững cho Đà Lạt, KTS Nguyễn Tấn Vạn (Hội KTS Việt Nam) cho rằng, hơn 30 năm kể từ 1975, Đà Lạt đã khang trang hơn nhưng đã giảm dần sức quyến rũ. Duyên cảnh, duyên phố cứ phơi bày mà kém “lặn vào trong” nên hình ảnh cứ phơn phớt mà không mặn mà.

Đà Lạt ngày nay khang trang hơn nhưng đã mất dần sức quyến rũ. Ảnh: Trung Thanh
TS - KTS Phạm Anh Dũng (Đại học Kiến trúc TP.HCM) đánh giá: trong vòng 3 thập kỷ qua, trước xu thế phát triển chung của cả nước, Đà Lạt cũng bị cuốn hút trong làn sóng đô thị hoá mạnh mẽ.

Mặc dù các cấp chính quyền và nhân dân rất có ý thức trong việc bảo vệ cảnh quan thiên nhiên nhưng Đà Lạt đã đánh mất một số khu vực cảnh quan giá trị, đặc thù. Hiện Đà Lạt có rất ít tuyến đường được qui hoạch trồng cây xanh.
Sự phát triển còn xâm phạm những khu rừng thông tự nhiên, làm đất đai bị xói mòn. Nhưng may thay vấn đề này chỉ mới xảy ra ở khu vực nội đô Đà Lạt.

Theo tài liệu nghiên cứu của KS Nguyễn Hữu Tâm, Giám đốc Sở Xây dựng Lâm Đồng, tính đến năm 1975, Đà Lạt có hơn 80 năm hình thành và phát triển. Việc xây dựng tập trung trong khoảng thời gian 20 năm, kể từ khi có 2 đồ án quy hoạch được duyệt là: Quy hoạch xây dựng của KTS Hébrard (1932) và Quy hoạch chỉnh trang của KTS Lagisquet (1943).

Đồ án quy hoạch của Hebrard với ý tưởng hình thành một chuỗi hồ nhân tạo trên dòng suối Cam Ly, với hồ chính là hồ Lớn (Hồ Xuân Hương ngày nay) kết hợp với đồi Cù (sân golf ngày nay) tạo thành một không gian xanh trung tâm, phân định rõ các khu chức năng gồm: khu nhà ở, khu hành chính, khu bệnh viện của người Pháp và người Việt.

Những khu nhà lụp xụp xen kẽ nhà cao tầng ở khu vực trung tâm TP Đà Lạt làm mất đi vẻ đẹp thơ mộng ngày nay của TP này. Ảnh: Trung Thanh

Còn đồ án chỉnh trang của KTS Lagisquet, chú trọng đến cấu trúc đô thị theo mô hình TP vườn tạo tầm nhìn cảnh quan về núi Lang Biang ở hướng Bắc, tạo không gian thoáng rộng với các khu vực chức năng có mật độ thưa, thấp tầng như sân bay, công viên, khu du lịch và mở rộng đồi Cù như ngày nay. Ngoài ra còn có các khu khách sạn, casino, bảo tàng dân tộc học, biệt thự...

Giá trị không gian kiến trúc cảnh quan được tạo lập từ 2 đồ án trên cùng với việc quản lý chặt và nét độc đáo từ kiến trúc châu Âu của những công trình công cộng, tín ngưỡng, dinh thự, biệt thự… được xây dựng trong thời kỳ này đã góp phần tôn tạo cho TP Đà Lạt những cảnh quan – danh thắng quý giá và một quỹ kiến trúc đô thị có giá trị, làm nên đặc trưng văn hoá – kiến trúc riêng của một đô thị.

Tuy nhiên, đến thời kỳ chính quyền Sài Gòn cũ, do chưa có giải pháp quy hoạch chung và kiến trúc tổng thể của toàn TP nên Đà Lạt đã có sự chuyển đổi xa dần phong cách châu Âu. Một phần do công tác quản lý lúc đó còn lỏng lẻo nên diện mạo đô thị Đà Lạt có phần tạm bợ, lộn xộn…

**Xác định “ngưỡng” cho Đà Lạt **

KTS Khương Văn Mười, cho rằng: sau năm 1975, do chưa có qui hoạch, qui định về kiến trúc nên dẫn đến sự hình thành những khu dân cư tự phát, hình thành nhiều khu nhà phố chen chúc. Tốc độ phát triển triển ồ ạt đã chi phối hết cấu trúc đô thị của Đà Lạt.

Nhiều cây thông cổ thụ ở khu vực trung tâm TP Đà Lạt bị đốn hạ để giải phóng mặt bằng, làm dự án. Ảnh: Trung Thanh

“Trong tương lai, tại các khu vực vùng ven khi người dân phân lô, chia đất cho con cháu làm nhà thì sẽ tiếp tục hình thành những khu nhà ở chen chúc mới, sẽ làm cho Đà Lạt xấu đi” KTS Khương Văn Mười, lo ngại.

KTS Nguyễn Tấn Vạn, nhận xét: các đỉnh đồi, thung lũng, hồ nước, rừng thông chính là những yếu tố đặc trưng của Đà Lạt. Chúng tạo nên hình ảnh thị giác và quyện lại thành giá trị địa cảnh và giá trị du lịch cho Đà Lạt. Tuy nhiên, thiên nhiên hữu hạn, tài nguyên thiên nhiên của Đà Lạt cũng hữu hạn. Vì thế, đưa đến bài toán nan giải giữa bảo tồn và phát triển. Rõ ràng một TP không thể không phát triển nhưng càng phát triển chắc chắn cảnh quan thiên nhiên sẽ cạn kiệt dần.

Nhiều đường phố Đà Lạt vắng bóng cây xanh.* Ảnh: Trung Thanh*

“Điều đó khiến chúng ta phải có một ngưỡng cảnh quan nào đó, phải có giới hạn nào đó phát triển đô thị để Đà Lạt phát triển bền vững. Tầm nhìn quy hoạch phát triển Đà Lạt đến 2030, sau 22 năm nữa mà không xác định được ngưỡng này thì Đà Lạt sẽ không còn là Đà Lạt như chúng ta hằng say đắm” – KTS Nguyễn Tấn Vạn băn khoăn.

**Sẽ quy hoạch và trùng tu Đà Lạt? **

Trả lời phóng viên Báo VietNamNet về giải pháp nào trả lại vẻ đẹp đô thị vốn có cho Đà Lạt, KTS Khương Văn Mười, cho rằng ngoài thực hiện qui hoạch phân loại theo từng khu một như khu nào dành cho biệt thự, khu nào xây nhà liên kế… nên gấp rút xây dựng những khu dân cư mới để giãn mật độ dân cư ra khỏi khu vực nội ô.

“Việc xây dựng các khu dân cư mới ở ngoại ô cùng với việc phát triển giao thông kết nối với TP Đà Lạt và xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội như trường học, bệnh viện… tốt sẽ thu hút được người dân ra khỏi khu trung tâm” – KTS Khương Văn Mười, phân tích.

Việc xây dựng các khu dân cư mới sẽ hạn chế tình trạng phát sinh những khu nhà phố chen chúc mới. Ảnh: Trung Thanh

Về giải pháp đối với những khu nhà phố chen chúc hiện hữu? KTS Khương Văn Mười, nói: “Theo tôi nên có những điều lệ, qui định quản lý về mặt tiền kiến trúc, về chiều cao, vỉa hè nhất là cây xanh. Hạn chế tối đa tường rào bê tông… Những khu phố không còn chỗ trồng cây thì nên trồng hoa trên lan can. Các trục đường phố cũng được trồng các loại cây, hoa đặc trưng của Đà Lạt. Như thế nhìn các trục đường phố Đà Lạt sẽ đẹp hơn, mang tính cộng đồng hơn”.

Ngoài ra, theo KTS Khương Văn Mười, TP Đà Lạt cũng nên phát triển các không gian sinh hoạt cộng đồng để thu hút khách du lịch vì hiện nay các khu du lịch ở Đà Lạt có vẻ đã “khô cứng” và không còn hấp dẫn như trước.

Trao đổi với phóng viên VietNannet, ông Trương Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Lạt, cho biết UBND TP Đà Lạt đã tính đến phương án xây dựng các khu dân cư “vệ tinh” để giãn bớt dân cư ở nội đô Đà Lạt.

Về những khu dân cư xây dựng xen kẽ trong những đồi thông, Báo VietNamNet phản ánh, theo ông Hiệp đối với những khu vực qui hoạch khu dân cư sẽ cho tồn tại và xây dựng lại. Những khu vực không qui hoạch khu dân cư ở sẽ kiên quyết giải toả.

Riêng về tình trạng “bê tông hoá” ao hồ, ông Hiệp cho biết sẽ khẩn trương xử lý, trùng tu để góp phần tôn tạo lại những nét đẹp đặc trưng cho Đà Lạt.

• Trung Thanh