Tuyeán ñöôøng saét ñaàu tieân ôû nöôùc ta laø ñoaïn ñöôøng saét Saøi Goøn – Myõ Tho daøi 71 km, xaây döïng naêm 1881. Ga chính tröôùc chôï Beán Thaønh, vaên phoøng ñöôøng saét laø toøa nhaø hai taàng chieám caû khu ñaát bao boïc bôûi ba ñöôøng Haøm Nghi – Huyønh Thuùc Khaùng – Nam Kyø Khôûi Nghóa (nay laø Xí nghieäp lieân hôïp ñöôøng saét khu vöïc III). Xe löûa chaïy baèng maùy hôi nöôùc phaûi duøng than cuûi ñoát noài sup – de, neân xe chaïy khaù chaäm. Vì khoâng caïnh tranh noåi vôùi xe ñoø trong vieäc chuyeân chôû haøng hoùa vaø haønh khaùch, ñöôøng xe löûa Saøi Goøn – Myõ Tho ngöng hoaït ñoäng töø laâu. Sau naêm 1975, ga xe löûa Saøi Goøn ñöôïc dôøi veà ga Hoøa Höng, treân neàn ga Saøi Goøn cuõ ngaøy 8/8/1998, khôûi coâng xaây döïng Trung taâm vaên hoùa thöông maïi Saøi Goøn.

@ ### Ngöôøi Vieät ñaàu tieân vieát söû Vieät Nam baèng tieáng Phaùp

OÂng Tröông Vónh Kyù (1837 – 1898). Naêm 1859, phaùo haïm Phaùp baén vaøo cöûa bieån Ñaø Naüng vaø thaønh cuõ Gia Ñònh, trieàu ñình nhaø Nguyeãn baét buoäc chaáp nhaän môû cöûa ñaát nöôùc cho tö baûn thöïc daân Phaùp xaâm nhaäp. Trong giai ñoaïn lòch söû môùi, ngöôøi Vieät Nam töøng böôùc tieáp xuùc vôùi ngoân ngöõ vaø vaên minh môùi. Tröông Vónh Kyù laø moät trong nhöõng ngöôøi sôùm tieáp xuùc vaø haáp thuï ngoân ngöõ vaên hoùa phöông Taây, ñaõ trôû thaønh hoïc giaû coù nhieàu saùng taùc nhaát baèng caû tieáng Phaùp vaø tieáng Haùn – Vieät. OÂng laø ngöôøi Vieät Nam ñaàu tieân vieát söû Vieät Nam baèng tieáng Phaùp. Cuoán “Giaùp trình lòch söû An Nam” (Cours d’Histoire Annammite) ñaõ ñöôïc xuaát naûn goàm hai taäp daøy 462 trang. Ñaây thöïc söï laø moät coâng trình baùc hoïc bieân soaïn coâng phu döôùi aùnh saùng cuûa moät phöông phaùp luaän khoa hoïc tieán boä so vôùi ñöông thôøi.

@ ### Tôø Baùo Baèng chöõ Quoác Ngöõ ñaàu tieân

Tôø “Gia Ñònh baùo” laø tôø baùo chöõ quoác ngöõ ñaàu tieân ôû nöôùc ta ra ñôøi 4/1865. Tôø baùo ñaêng nhöõng thoâng tin, nghò ñònh cuûa nhaø nöôùc vaø nhöõng tin kinh teá xaõ hoäi, lôøi baøn veà thôøi cuoäc, luaân lyù, lòch söû, baùo ra haøng thaùng. Sau boán naêm phaùt haønh, chính quyeàn thuoäc ñòa cho pheùp baùo phaùt haønh haèng tuaàn baèng quyeát ñònh soá 51 ngaøy 18/3/1869.

@ ### Tôø baùo ñaàu tieân cuûa phuï nöõ Vieät Nam

Sau 53 naêm tôø baùo tieáng Vieät ñaàu tieân ra ñôøi, ngaøy 1/2/1918 tôø baùo chuyeân veà phuï nöõ ra ñôøi laø tôø “Nöõ giôùi chung” do moät phuï nöõ Vieät Nam ñöùng teân chuû buùt. Muïc ñích cuûa tôø baùo “Nöõ giôùi chung” nhaèm naâng cao daân trí, khuyeán khích noâng coâng thöông, ñeà cao vai troø phuï nöõ trong xaõ hoäi, chuù troïng ñeán vieäc daïy ñöùc haïnh, nöõ coâng, pheâ phaùn nhöõng raøng buoäc ñoái vôùi phuï nöõ, ñaùnh ñoå meâ tín dò ñoan, ñoäng vieân phuï nöõ chuù troïng ñeán vieäc “Nöõ quyeàn”. Muoán coù ñòa vò ngang haøng vôùi nam giôùi ngoaøi vieäc veà gia noäi trôï phaûi am hieåu “tình trong theá ngoaøi”. Chuû buùt tôø baùo laø nöõ só Söông Nguyeät Anh, con gaùi nhaø thô yeâu nöôùc Nguyeãn Ñình Chieåu. Voán coù loøng yeâu nöôùc, thöông ñoàng baøo nhö thaân phuï neân khi laøm baùo Baø coù yù muoán laøm dieãn ñaøn ñeå thöùc tænh loøng yeâu nöôùc trong daân chuùng. Tuy chæ toàn taïi ñöôïc hôn 6 thaùng nhöng “Nöõ giôùi chung” cuõng ñaõ gioùng leân moät hoài chuoâng nöõ quyeàn coøn vang maõi ñeán ngaøy nay.

@ ### Cuoán Töø Ñieån Tieáng vieät Ñaàu tieân

“Ñaïi Nam Quoác AÂm Töï Vò” laø cuoán töø ñieån tieáng Vieät quoác ngöõ Latinh cuûa Huyønh Tònh Cuûa goàm 2 taäp: Taäp 1 xuaát baûn naêm 1895, taäp 2 xuaát baûn 1896 taïi Saøi Goøn. Boä töø ñieån tieùng Vieät Nam vaø cuûa mieàn Nam. Boä töø ñieån naøy trôû thaønh töø ñieån Baùch Khoa toaøn thö ñaàu tieân veà Nam boä.

@ ### Ngöôøi kieán truùc sö Vieät Nam ñaàu tieân

OÂng Nguyeãn Tröôøng Boä (1828 – 1871) ngöôøi laøng Buøi Chu, huyeän Höng Nguyeân, tình Ngheä An. Gia ñình oâng theo ñaïo thieân chuùa, oâng gioûi chöõ nho, thoâng hieåu nguõ kinh töù thö, hoïc chöõ quoác ngöõ vaø chöõ Phaùp vôùi caùc giaùo só; oâng ñöôïc giaùm muïc Gauthier ñöa sang Paris naêm 1858. OÂng am hieåu chính trò, kinh teá, quaân söï, ngoaïi giao, phaùp luaät. Naêm 1861, oâng trôû veà nöôùc, taøu gheù Saøi Goøn thì nôi ñaây ñaõ ñoåi chuû, oâng buoäc phaûi laøm phieân dòch cho ngöôøi Phaùp. Trong luùa ôû Saøi Goøn, oâng ñaõ ñöùng ra xaây caát tu vieän doøng thaùnh Phaoleâ (soá 4 ñöôøng Toân Ñöùc Thaéng). Ñaây laø coâng trình xaây döïng theo kieán truùc chaâu AÂu do ngöôøi Vieät Nam thöïc hieän taïi Saøi Goøn. Coâng trình xaây döïng töø thaùng 9/1862 ñeán 18/7/1864 hoaøn thaønh goàm: nhaø nguyeän vôùi ngoïn thaùp noåi baät treân cao xaây theo kieåu Gotic, moät tu vieän, moät nhaø nuoâi treû moà coâi vaø moät thaùp chuoâng. Coâng trình xaây döïng naøy laø keát quaû nghieân cöùu kieán truùc Chaâu AÂu cuûa Nguyeãn Tröôøng Toä khi oâng ôû Hongkong. Qua nhieàu laàn söûa chöõa truøng tu, ngaøy nay tu vieän thaùnh Phaoloâ vaãn giöõ ñöôïc ñöôøng neùt kieán truùc xöa, chöùng toû taøi naêng kieán truùc cuûa Nguyeãn Tröôøng Toä khoâng thua gì caùc kieán truùc sö ngöôøi Phaùp.

@ ### Ngöôøi Vieät Nam ñaàu tieân veõ baûn ñoà ñòa lyù vaø ñoà hoïa Saøi Goøn theo phöông phaùp phöông Taây

OÂng Traàn Vaên Hoïc, sinh quaùn ôû Bình Döông, gioûi quoác ngöõ, Latinh vaø tieáng Taây Döông, ñöôïc giôùi thieäu laøm thoâng ngoân cho Nguyeãn AÙnh. OÂng phuï traùch vieäc giao dòch saùch kyõ thuaät phöông Taây, ñoàng thôøi kieâm vieäc cheá taïo hoûa xa, ñòa loâi vaø caùc loaïi binh khí. Naêm 1970, Nguyeãn AÙnh xaây thaønh Baùt quaùi. Traàn Vaên Hoïc phuï traùch “phaùc hoïa ñöôøng xaù vaø phaân khu phoá phöôøng”. OÂng raát coù taøi veõ ñòa ñoà, hoïa ñoà vaø kyõ thuaät baûn ñoà nhö: tæ leä, traéc ñòa, oâng veõ gaàn nhö chính xaùc caùc thaønh trì vaø coâng trình. OÂng ñöôïc coi laø ngöôøi ñaàu tieân veõ baûn ñoà Saøi Goøn – Gia Ñònh theo phöông phaùp phöông Taây.

@ ### Nghóa trang lieät syõ TpHCM:

Dieän tích 3 ha, laø nôi yeân nghæ cuûa caùc chieán só hy sinh trong 2 cuoäc tröôøng chinh choáng Phaùp, choáng Myõ vaø treân chieán tröôøng Campuchia. Ñöôïc xaây döïng töø naêm 1984 ñeán thaùng 4/1987 thì hoaøn thaønh.Vôùi hình aûnh ngöôøiø meï Vieät Nam cao söøng söõng oâm troïn laáy gaàn 10.000 ñöùa con thaân yeâu ñaõ ngaõ xuoáng cho toå quoác. Ñieâu khaéc gia nguyeãn Haûi ñaõ göûi taëng cho ngöôøi daân Tp HCM moät thaønh phoá naêng ñoäng nhöng haøo huøng.

@ ### Nuùi Chaâu Thôùi

Nuùi Chaâu Thôùi söøng söõng nhö moät ngoïn thaùp thieân taïo giöõa vuøng ñaát baèng phaúng, caùch thaønh phoá Bieân Hoøa chöa ñaày 4 km, caùch Tp.HCM cuõng chæ khoaûng 20km. Trong moät cuoán saùch xöa, moät vò hoïa só ñaõ moâ taû nuùi Chaâu Thôùi nhö moät taám bình phong che chaén caùc luoàng “gioù döõ”, ñieàu hoøa khí haäu caû moät vuøng xung quanh.

Vôùi tín ngöôõng, nuùi Chaâu Thôùi nhö moät bieåu hieän khaùc thöôøng, aån chöùa nhöõng ñieàu linh thieâng. Vì vaäy maø nhöõng tín ñoà ñaïo Phaät khoâng quaûn doác cao ñaõ döïng leân treân nuùi coâng trình chuøa Chaâu Thôùi vaø quaàn theå caùc ñieän thôø. Chuøa Chaâu Thôùi ñöôïc taïo döïng baèng baøn tay taøi hoa vaø loøng toân kính cuûa caùc tín ñoà ngheä nhaân suoát gaàn 300 naêm qua. Ngheä thuaät taïo hình vaø trang trí thôøi coå coøn ñoïng laïi ôû nhöõng pho töôïng ñaù, nhöõng hình töôïng bao lam vaø nhöõng ñöôøng neùt trang trí hoa vaên trong kieán truùc chuøa caùch ñaây 300 naêm laø daáu tích quyù giaù cuûa vaên hoùa daân toäc. Tieáng chuoâng chuøa ngaân nga khaép moät vuøng quanh Chaâu Thôùi ñöôïc phaùt ñi töø chieác chuoâng do caùc thôï kyø cöïu cuûa coá ñoâ Hueá ñuùc cuøng vôùi maãu cuûa chuøa Thieân Muï. Treân chieác chuoâng ñoàng cao 3m, naëng 1,5 taán naøy coù nhöõng ñöôøng neùt, hoa vaên trang trí theo loái phöông ñoâng raát tinh xaûo.

Chaâu Thôùi laø ngoân nuùi duy nhaát trong vuøng vaø gaàn guõi vôùi ngöôøi TpHCM. Vôùi chieàu cao 85m, Chaâu Thôùi nhö moät ngoïn haûi ñaêng treân caïn ñònh höôùng cho caû moät vuøng roäng lôùn quanh nuùi. Söï coù maët cuûa nuùi laøm cho caûnh quan vuøng naøy maát ñi caùi veû ñôn ñieäu. Vì vaäy, Chaâu Thôùi ñöôïc xem nhö kyø quan thieân nhieân cuûa vuøng Bình Döông, Bieân Hoøa, TpHCM. Chuøa vaø nuùi hoøa quyeän vôùi nhau taïo ra moät khung caûnh coå kính neân thô. Trong thôøi hieän ñaïi, ngöôøi ta laïi caøng deã caûm nhaän vaø bò loâi cuoán bôûi söï kyø bí ñaày laõng maïn ôû nôi naøy – moät theá giôùi gaàn nhö nguyeân baûn cuûa haøng traêm naêm veà tröôùc.

Treøo leân 209 baäc, du khaùch môùi tôùi ñöôïc ñænh cuûa nuùi. ÔÛ ñaây, du khaùch seõ caûm thaáy ngay söï khoan khoaùi bôûi caùi maùt meû cuûa gioù trôøi loàng loäng, cuûa söï khoaùng ñaït khi phoùng taàm maét traûi xa moät vuøng roäng lôùn ñeå ñöôïc muïc kích khung caûnh quan Chaâu Thôùi: nhöõng caùnh ñoàng baùt ngaùt, nhöõng hoà nöôùc trong xanh, nhöõng keânh raïch uoán löôïn nhö nhöõng con roàng vaø caû nhöõng con ñöôøng taáp naäp ngöôøi xe qua laïi, caùc xoùm thoân, caùc khu nhaø xinh xaén nuùp döôùi nhöõng taùn caây xanh bieác…. Buoåi toái du khaùch seõ ñöôïc thaáy caûnh röïc rôõ trong ñeâm cuûa muoân vaøn ngoïn ñeøn xanh, vaøng töø thaønh phoá Bieân Hoøa vaø Tp.HCM.

Vôùi caûnh trí thô moäng, töôi maùt, Chaâu Thôùi cuøng vôùi suoái Loà OÀ, hoà Bình An gaàn ñoù laø moät quaàn theå du lòch haáp daãn thuoäc xaõ Bình An, huyeän Thuaän An, tænh Bình Döông. Chuøa vaø nuùi Chaâu Thôùi khoâng nhöõng laø moät thaéng caûnh thieân nhieân ñeïp maø coøn laø nôi löu giöõ di vaät vaên hoùa coå ñaäm ñaø tính daân toäc cho theá heä mai sau.

@ ### Ngoâi Tröôøng Coå Nhaát

Tröôøng Leâ Quyù Ñoân ñöôïc xaây döïng vaøo naêm 1874, hoaøn taát naêm 1877 do ngöôøi Phaùp quaûn lyù. Luùc ñaàu tröôøng coù teân Colleøge Indigeøne (trung hoïc baûn xöù) roài ñoåi thaønh Colleøge Chasseloup Laubat. Naêm 1954, tröôøng mang teân Jean Jacques Rousseau. Naêm 1967, tröôøng ñöôïc traû cho ngöôøi Vieät quaûn lyù mang teân Trung taâm giaùo duïc Leâ Quyù Ñoân. Töø naêm 1975 ñeán nay ñoåi teân laø Tröôøng phoå thoâng trung hoïc Leâ Quyù Ñoân. Hôn moät theá kyû qua tröôøng vaãn giöõ ñöôïc kieán truùc ban ñaàu.

@ ### Nhaø Maùy Ñieän Xöa Nhaát

Nhaø maùy ñieän Chôï Quaùn xaây döïng naêm 1896, maùy phaùt ñieän chaïy baèng hôi nöôùc coù 5 loø hôi vôùi 150 m2, cung caáp doøng ñieän 3 pha coâng suaát chöa tôùi 120 MW. Maùy phaùt ñieän chính coâng suaát 1000 amperes/ giôø. Hieän nay, nhaø maùy ñaõ ñöôïc trang bò hieän ñaïi vôùi baûy maùy phaùt ñieän, hoøa vôùi ñieän quoác gia cung öùng phaàn quan troïng cho löôùi ñieän thaønh phoá. Nhaø maùy toïa laïc taïi soá 8 Beán Haøm Töû, quaän 5.

@ ### Beänh Vieän Coå Nhaát

Beänh vieän Chôï Quaùn xaây döïng naêm 1826 do moät soá nhaø haûo taâm ñoùng goùp, sau ñoù hieán cho nhaø nöôùc. Naêm 1954 – 1957, giao cho quaân ñoäi goïi laø Vieän baøi lao Ngoâ Quyeàn. Naêm 1974, ñoåi thaønh Trung taâm y teá Haøn – Vieät coù 522 giöôøng. Thaùng 9/1975, mang teân Beänh vieän Chôï Quaùn. Ñeán 5/9/1989, chuyeån thaønh trung taâm beänh nhieät ñôùi. Hieän nay, coù 610 caùn boä coâng nhaân vieân vaø 550 giöôøng beänh.

@ ### Nhaø Haùt Coå Nhaát

Nhaø haùt Thaønh phoá do kieán truùc sö ngöôøi Phaùp thieát keá xaây döïng hoaøn taát vaøo ngaøy 17/1/1900. Caùc phuø ñieâu beân trong ñöôïc moät hoïa só teân tuoåi ôû Phaùp veõ gioáng nhö maãu cuûa caùc nhaø haùt ôû Phaùp cuoái theá kyû 19. Nhaø haùt laø nôi trình dieãn ca nhaïc kòch cho Phaùp kieàu xem. Naêm 1956, nhaø haùt ñöôïc duøng laøm truï sôû Haï nghò vieän cheá ñoä cuõ; thaùng 5/1975, trôû thaønh Nhaø haùt Thaønh phoá vôùi 750 choã ngoài. Kyû nieäm 300 naêm Saøi Goøn – thaønh phoá Hoà Chí Minh toaøn boä phaàn kieán truùc beân ngoaøi nhaø haùt ñöôïc phuïc cheá laïi nhö nguyeân maãu ban ñaàu.

@ ### Khaùch saïn Coå Nhaát

Khaùch saïn Continental toïa laïc taïi 132 – 134 ñöôøng Ñoàng Khôûi, xaây döïng naêm 1880 do kieán truùc sö ngöôøi Phaùp thieát keá, teân khaùch saïn coù ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu. Sau ngaøy giaûi phoùng mieàn Nam coù thôøi gian khaùch saïn ñoåi thaønh Haûi AÂu. Ñeán naêm 1989, khaùch saïn ñöôïc naâng caáp, chænh trang vaø laáp laïi teân cuõ Continental coù dieän tích 3.430 m2, cao 3 taàng, nôi ñaây ñaõ töøng ñoùn tieáp caùc vò toång thoáng, thoáng ñoác, nhaø vaên, ngöôøi maãu noåi tieáng. Ngaøy nay, khaùch saïn Continental laø moät trong nhöõng khaùch saïn ñaït tieâu chuaån quoác teá goùp phaàn cho ngaønh du lòch Tp.HCM ngaøy caøng phaùt trieån.

@ ### Nhaø Thôø Coå Nhaát

Nhaø thôø Chôï Quaùn toïa laïc taïi 20 ñöôøng Traàn Bình Troïng, phöôøng 2. Quaän 5, xaây döïng töø naêm 1674 laø nhaø thôø coå nhaát ôû Tp.HCM vaø coå nhaát ôû mieàn Nam. Ngoâi thaùnh ñöôøng naèm ôû vò trí trung taâm, coù kieán truùc kieåu phöông Taây, lôïp ngoùi ñoû, coù theå chöùc khoaûng 1.000 ngöôøi. Ngoaøi vieäc sinh hoaït toân giaùo, hoï ñaïo Chôï Quaùn tích cöïc tham gia coâng taùc xaõ hoäi giuùp ñôõ ngöôøi ngheøo. Traûi qua hôn 3 theá kyû nhaø thôø Chôï Quaùn ñaõ ñöôïc truøng tu nhieàu laàn. Hieän nay, nôi ñaây coù phoøng khaùm vaø phaùt thuoác töø thieän döôùi quyeàn quaûn lyù cuûa Hoäi chöõ thaäp ñoû Quaän 5.

@ ### Ngoâi Ñình Coå Nhaát

Moät trong nhöõng ngoâi ñình coå nhaát cuûa ñaát Gia Ñònh xöa vaø xöa nhaát Nam Boä laø ñình Thoâng Taây Hoäi. Xaây döïng vaøo khoaûng naêm 1679, laø chöùng tích coøn nguyeân veïn nhaát cuûa thôøi kyø daân Nguõ Quaûng keùo vaøo khai khaån vuøng goø ñaát coù nhieàu caây vaép (töø ñoù trôû thaønh teân ñòa phöông laø Goø Vaáp). Ñình luùc ñaàu laø cuûa thoân Haïnh Thoâng – Thoân khôûi nguyeân cuûa Goø Vaáp – sau ñoåi thaønh Thoâng Taây Hoäi (do söï saùt nhaäp cuûa khoân Haïnh Thoâng Taây (thoân môùi) vaø thoân An Hoäi). Ñình Thoâng Taây Hoäi coù vò thaønh hoaøng raát ñoäc ñaùo, hai vò thaàn thôø ôû ñình laø hai Hoaøng töû con vua Lyù Thaùi Toå do tranh ngoâi vôùi Thaùi töû Vuõ Ñöùc neân bò ñaøy ñi khai hoang ôû vuøng cöïc nam Toå quoác vaø trôû thaønh “Thuûy toå khai hoang” trong lòch söû Vieät Nam; hai vò thaàn ñoù laø: Ñoâng Chinh Vöông vaø Duïc Thaùnh Vöông. Ngoâi ñình coøn giöõ ñöôïc khaù nguyeân veïn veà quy moâ vaø kieán truùc, keát caáu, vôùi nhöõng chaïm khaéc ñaëc tröng Nam boä. Ñình Thoâng Taây Hoäi thuoäc phöôøng 11, quaän Goø Vaáp.

@ ### Nhaø Vaên Hoùa Coå Nhaát: Nhaø vaên hoùa Lao Ñoäng

Naêm 1866, vôùi teân goïi Ceørcle Spertif Saigonnais ñöôïc xaây döïng laøm saân theå thao cuûa quan chöùc ngöôøi Phaùp vôùi nhöõng hoà bôi, saân quaàn vôït, phoøng ñaáu kieám vaø phoøng nhaûy ñaàm. Thôøi Myõ chieám ñoùng, saân chôi ñöôïc môû roäng hôn phuïc vuï cho caû giôùi quyù toäc. Thaùng 11/1975, UÛy ban Quaân quaûn Saøi Goøn – Gia Ñònh trao toaøn boä cô ngôi naøy cho Lieân ñoaøn Lao ñoäng Thaønh phoá ñeå caûi taïo xaây döïng thaønh nôi toå chöùc caùc hoaït ñoäng vaên hoùa, theå thao vaø vui chôi giaûi trí cho coâng nhaân lao ñoäng laáy teân: Caâu laïc boä Lao ñoäng, sau ñoåi thaønh Nhaø vaên hoùa Lao ñoäng. Dieän tích 2,8ha vôùi 132 naêm hình thaønh phaùt trieån, nhaø vaên hoùa Lao Ñoäng laø nhaø Vaên hoùa coå vaø lôùn nhaát cuûa Tp.HCM.

@ ### Thaûo Caàm Vieân – Coâng Vieân Laâu Ñôøi Nhaát

Thaûo Caàm Vieân do ngöôøi Phaùp xaây döïng naêm 1864, nhaø nöôùc vaät hoïc noåi tieáng cua Phaùp J.B.Louis Piene laøm giaùm ñoác ñaàu tieân. Muïc ñích xaây döïng Thaûo Caàm Vieân ñeå öôm caây gioáng troàng doïc caùc ñaïi loä Saøi Goøn, ñoàng thôøi laø nôi nuoâi troàng nhöõng ñoäng thöïc vaät vuøng nhieät ñôùi maø caùc Thaûo Caàm Vieân cuûa Phaùp chöa coù. Naêm 1865, chính phuû Nhaät ñaõ hoã trôï khoaûng 900 gioáng caây quyù nhö: Chizgnamatz, Goyamtz, Acamatz, Coromatz, Kayanoki, Kavamaki, Enoki, Maiki, Asoumaro, Sengni Momi, Cashi, Kiaki, Inoki…. Ñoäng vaät cuûa Thaûo Caàm Vieân khaù phong phuù nhö: gaø loâi, seáu, cu gaùy, hoàng hoaøng, coâng, höôu, nai, coïp, khæ, choàn höông taéc keø, ruøa, coïp xaùm ñoám ñen, gaø loâi xanh, chim cuù lôïn…. Ñeán naêm 1989, Thaûo Caàm Vieân ñöôïc caûi taïo, môû roäng vaø nhaäp theâm nhieàu gioáng thuù môùi, troàng theâm caây quyù. Hieän nay, coù 600 ñaàu thuù thuoäc 120 loaøi, 1.823 caây goã thuoäc 260 loaøi vaø nhieàu loaïi caây kieång quyùtreân dieän tích 21.352 m2. Naêm 1990, Thaûo Caàm Vieân laø thaønh vieân chính thöùc cuûa Hieäp hoäi caùc vöôøn thuù Ñoâng Nam AÙ. Thaûo Caàm Vieân ñaõ troøn 134 tuoåi, soá löôïng ñoäng thöïc vaät ngaøy caøng taêng, nôi ñaây ñaõ gaén boù vôùi töøng böôùc ñi leân cuûa thaønh phoá vaø ñaây caøng laø moät trong nhöõng coâng vieân khoa hoïc lôùn nhaát Ñoâng Döông.

@ ### Ngoâi Nhaø Xöa Nhaát

Ngoâi nhaø coù tuoåi thoï laâu ñôøi nhaát coøn hieän dieän taïi Tp.HCM naèm trong khuoân vieân Toøa Toång Giaùm muïc TpHCM – 180 ñöôøng Nguyeãn Ñình Chieåu, phöôøng 6, quaän 3. Naêm 1790, vua Gia Long cho caát ngoâi nhaø naøy ôû gaàn raïch Thò Ngheø laøm nôi ôû cho linh muïc Baù Ña Loäc vaø laøm nôi daïy hoïc cho Hoaøng töû Caûnh. Ngoâi nhaø ñöôïc xaây döïng beân bôø soâng Thò Ngheø trong ñòa phaän Thaûo Caàm Vieân baây giôø. Naêm 1799, Baù Ña Loäc cheát ngoâi nhaø ñöôïc giao cho linh muïc khaùc. Töø naêm 1811 ñeán naêm 1864 ngoâi nhaøbò ñoùng cöûa vì chính saùch caám ñaïo cuûa trieàu ñình Hueá, sau khi vua Töï Ñöùc kyù hoøa öôùc vôùi Phaùp, ngoâi nhaø ñöôïc trao laïi cho Toøa giaùm muïc vaø ñöôïc di chuyeån veà vò trí ñöôøng Alexandre de Rhodes hieän nay. Nhaø thôø chính toøa ñòp phaän Saøi Goøn (töùc nhaø thôø Ñöùc Baø). Sau ñoù naêm 1900, Toøa giaùm muïc ñöôïc xaây caát taïi 180 ñöôøng Richaud (nay laø ñöôøng Nguyeãn Ñình Chieåu) thì ngoâi nhaø goã laïi ñöôïc dôøi veà ñaây laøm nhaø thôø cuûa Toøa giaùm muïc. Ngoâi nhaø ba gian hai chaùi, lôïp ngoùi aâm döông, söôøn, coät baèng goã, khung cöûa vaø caùc khung thôø ñeàu ñöôïc chaïm troå coâng phu hình hoa laù, chim thuù, hoa vaên. Trong caùc di vaät coøn laïi cuûa ngoâi nhaø coù moät di vaät coù giaù trò lòch söû lôùn, ñoù laø ñoâi lieãn goã coù taùm chöõ trieän khaûm xaø cöø, laø taùm chöõ vua Gia Long ban taëng giaùm muïc Baù Ña Loäc; moät beân laø “Töù Kyø Thònh Hy”, moät beân laø “Thaàn Chi Caùch Tö”. Ngoâi nhaø ñöôïc tu söûa vaøo naêm 1980, caùch tu söûa coù tính chaát vaù víu, coát giöõ laïi nhöõng gì coù theå giöõ ñöôïc. Traûi qua hai theá kyû ngoâi nhaø khoâng giöõ ñöôïc nguyeân traïng nhöng ñaây laø moät di tích kieán truùc mang daáu aán lòch söû, toân giaùo vaø vaên hoùa ngheä thuaät. Ñaây laø moät taøi saûn coù giaù trò maø caùc baäc tieàn nhaân ñaõ ñeå laïi cho chuùng ta, khoâng chæ laø truyeàn thoáng – baûn saéc daân toäc maø coøn laø boä maët quaù khöù mang tính vaên hoùa kieán truùc, moät khía caïnh vaên minh taïi moät vuøng ñaát môùi moïc leân töø ñaàm laày, keânh raïch.

@ ### Ngoâi Chuøa Coå Nhaát

Ngoâi chuøa coù caûnh trí ñeïp nhöng naèm ôû ñòa ñieåm khoâng tieän ñi laïi neân ñöôïc ít ngöôøi bieát ñeán laø chuøa Hueâ Nghieâm, toïa laïc ôû 20/8 ñöôøng Ñaëng Vaên Bi, thò traán Thuû Ñöùc. Chuøa ñöôïc thaønh laäp naêm 1721 do toå Thieät Thuøy (Taùnh Töôøng) khai saùng. Teân chuøa laáy töø teân boä kinh Hoa Nghieâm ñaây laø chuøa coå xöa nhaát trong caùc chuøa ôû TpHCM neân coøn goïi laø Hueâ Nghieâm coå töï. Nhöõng ngaøy ñaàu laø moät ngoâi chuøa nhoû ñöôïc xaây caát treân vuøng ñaát thaáp caùch ñòa theá chuøa hieän nay khoaûng 100m. Sau ñoù, phaät töû Nguyeãn Thò Hieân phaùp danh Lieãu Ñaïo hieán ñaát ñeå xaây laïi ngoâi chuøa roäng raõi khang trang nhö hieän nay. Qua nhieàu laàn truøng tu vaøo caùc naêm 1960, 1969, 1990 maët tieàn chuøa ngaøy nay mang daùng veû kieán truùc cuûa chuøa hieän ñaïi nhöng caùc gian phía trong vaãn giöõ nguyeân kieán truùc coå truyeàn. Maùi gian maët tieàn ñöôïc caáu truùc goàm 3 lôùp, nhoû daàn veà phía treân. Caùc ñöôøng gôø maùi chaïy daøi xuoáng cuoái ñaàu ñao ñeàu trang trí baèng hoa vaên hình caùnh sen ñoái xöùng, giöõa laø hình baùnh xe phaùp, ñaët treân hoa sen. Maùi lôùp ngoùi oáng maøu ñoû, ñöôøng dieàm maùi maøu xanh. Vöôøn chuøa coù nhieàu caây cao boùng maùt, coù 9 ngoâi thaùp coå vôùi nhieàu kieåu daùng khaùc nhau nhö nhöõng caùnh sen vöôn leân. Nhöõng haøng coät goã trong chuøa ñöôïc khaéc noåi caùc caâu ñoái baèng chöõ Haùn maøu ñen keát hôïp vôùi vieäc chaïm khaéc moâtip “long aån vaân” duøng trang trí. Chuøa Hueâ Nghieâm laø moät di tích phaät giaùp quan troïng, laø nôi döøng chaân, soáng ñaïo vaø haønh ñaïo cuûa nhieàu vò danh taêng uyeân thaâm phaät phaùp, coù ñaïo haïnh vaø taøi ñöùc. Chuøa cuõng laø baèng chöùng veà trình ñoä kieán truùc vaø phong tuïc taäp quaùn cuûa ngöôøi Vieät treân vuøng ñaát môùi khai phaù, môû ra neàn vaên minh treân vuøng ñaát hoang sô.

Vaøo thaùng 12/1994, löu löôïng xe ngaøy ñeâm löu thoâng treân quoác loä 51 laø 13.666 chieác xe. Trong ñoù töø Tp HCM ñi Vuõng Taøu chieám 70%. Löu löôïng naøy theo döï baùo ñeán naêm 2000 seõ taêng 17% vaø sau naêm 2000 taêng 13%/naêm. Neáu chaäm treã trong vieäc döïng heä thoáng ñöôøng cao toác thì söï taéc ngheõn cuõng nhö tình traïng khoâng an toaøn giao thoâng seõ trôû thaønh moät löïc caûn lôùn cho söï phaùt trieån cuûa vuøng kinh teá troïng ñieåm phía Nam.

Khaùi nieäm ñöôøng cao toác tröôùc heát baét nguoàn töø toác ñoä xe chaïy: toác ñoä thieát keá chung laø 120 km/giôø, qua caùc nuùt giao thoâng ñoàng möùc laø 60 km/giôø vaø chæ daønh phuïc vuï cho xe ñoäng cô 4 baùnh, ñaëc bieät ñoái vôùi xe vaän taûi naëng; sau ñoù laø ñieàu kieän an toaøn vôùi nhöõng khaû naêng ñieàu khieån, nôi chæ huy toaøn boä caùc hoaït ñoäng treân tuyeán ñöôøng, caùc traïm thu phí, caùc ñieåm döøng khaån caáp, caùc nuùt giao thoâng, caùc caàu vöôït, caùc khu nghæ ngôi, caùc khu trung taâm baûo haønh…. Böôùc ñaàu ñöôøng ñöôïc xaây döïng vôùi 4 laøn xe vaø sau naêm 2011, naâng leân 6 hay 8 laøn xe. Toång chi phí ñaàu tö veà xaây döïng khoaûng hôn 600 trieäu USD, ñöôïc chia laøm nhieàu giai ñoaïn, baét ñaàu töø ñoaïn Caùt Laùi – Long Thaønh vôùi möùc chi phí cao nhaát vì phaûi thöïc hieän caàu vöôït soâng Ñoàng Nai, chieác caàu daøi nhaát, ñöôïc xaây döïng theo yeâu caàu baét buoäc ñoái vôùi moät chieác caàu naèm treân ñöôøng cao toác.

Caùc nhaø thieát keá ñöôøng cao toác muoán ñaït ñöôïc muïc tieâu vaïch ñöôïc tuyeán ñöôøng ngaén nhaát töø TpHCM vaø töø Bieân Hoøa ñi Vuõng Taøu. Vì vaäy, theo döï aùn, con ñöôøng seõ coù hai ñieåm ñaàu laø Caùt Laùi (Tp HCM), caàu Quan (Bieân Hoøa) vaø ñieåm keát thuùc taïo eo oâng Töø – thaønh phoá Vuõng Taøu. Laáy Long Thaønh (Ñoàng Nai) laø trung taâm, tuyeán ñieåm cao toác Tp HCM – Bieân Hoøa – Vuõng Taøu hình thaønh moät heä thoáng ñöôøng hình chöõ Y vôùi toång chieàu daøi 95 km, trong ñoù ñoaïn Caùt Laùi – Long Thaønh daøi 23km, seõ ruùt ngaén ñöôïc haønh trình TpHCM – Vuõng Taøu so vôùi tuyeán ñöôøng ñang söû duïng haøng chuïc km. Toaøn tuyeán ñöôøng phaûi xaây döïng 97 caàu lôùn nhoû, vôùi toång chieàu daøi 7,7km.

Caàu lôùn nhaát laø caàu vöôït soâng Ñoàng Nai treân ñoaïn Caùt Laùi – Long Thaønh vôùi chieàu daøi öôùc tính 1.740m. Tuyeán ñöôøng cao toác Tp HCM – Bieân Hoøa – Vuõng Taøu döï kieán ñöôïc xaây döïng theo caùc moác thôøi gian: ñoaïn Caùt Laùi – Long Thaønh 1999 – 2002, ñoaïn Long Thaønh – Phuù Myõ 2001 – 2003, ñoaïn Phuù Myõ – Baø Ròa 2004 – 2006, ñoaïn caàu Quan 2007 – 2009 – 2010 vaø sau ñoù laø ñoaïn noái vôùi saân bay quoác teá Long Thaønh. Nhö vaäy, ñoaïn ñöôøng Caùt Laùi – Long Thaønh laø böôùc khôûi ñaàu, tieáp noái daàn laø caùc ñoaïn ñöôøng khaùc, coù tính hôïp lyù cao, vì ñoàng haønh vôùi töøng böôùc phaùt trieån cuûa toaøn vuøng kinh teá troïng ñieåm sau ñoù taùc ñoäng tröïc tieáp ñeán söï phaùt trieån kinh teá cuûa Tp HCM vaø Bieân Hoøa (vì ôû caùc nôi naøy ñaõ coù nhöõng coâng nghieäp, khu cheá xuaát quan troïng: Taân Thuaän, Linh Trung, Caùt Laùi, Phuù Myõ, Nhaø Beø, Bieân Hoøa 1, Bieân Hoøa 2, Bieân Hoøa 3…) vaø coù taùc ñoäng thuùc ñaåy quaù trình ñoâ thò hoùa vôùi caùc thaønh phoá môùi: Thuû Ñöùc, Thuû Thieâm, Nhôn Traïch…. Ñieàu ñoù cho thaáy con ñöôøng ñaõ trôû thaønh nhu caàu caáp baùch ñoái vôùi söï phaùt trieån cuûa Tp HCM , Bình Döông, Bieân Hoøa, Vuõng Taøu. Tuyeán ñöôøng quan troïng naøy seõ taïo cô hoäi phaùt trieån vaø thu huùt ñaàu tö cho vuøng kinh teá troïng ñieåm phía Nam, goùp phaàn quan troïng cho söï phaùt trieån caùc döï aùn veà caûng bieån, coâng nghieäp daàu khí, du lòch… ñoàng thôøi môû ra caùc ñoâ thò töông lai nhö Thuû Thieâm(Tp HCM), Nhôn Traïch (Ñoàng Nai)…. Ñöôøng cao toác vaø xa loä – theo phöông aùn, cuõng thuùc ñaåy vieäc hình thaønh caùc ñieåm daân cö, ñoâ thò môùi trong chöông trình giaõn daân ñoái vôùi Tp HCM nhö caàu Quan, Goø Daàu, Phuù Myõ, Long Thaønh vaø ñaëc bieät phuïc vuï cho saân bay quoác teá seõ xaây döïng trong töông lai ôû Long Thaønh.

### Xa loä Bieân Hoøa:

Ñöôïc xaây döïng vaøo naêm 1959 – 1961 do Myõ ñaàu tö vaø coâng ty C.E.C thieát keá vaø thi coâng. Xa loä roäng 21m, daøi 31km töø caàu Ñieän Bieân Phuû ñeán ngaõ tö Tam Hieäp Bieân Hoøa vaø ñöôïc ñaët teân laø xa loä Bieân Hoøa. Tröôùc naêm 1975 Myõ vaø chính quyeàn Saøi Goøn söû duïng con ñöôøng naøy nhö moät ñöôøng baêng quaân söï daõ chieán phoøng khi saân bay Taân Sôn Nhaát bò söï coá. Ñeán naêm 1971 hoï cho raèng xa loä thuaän lôïi cho quaân Caùch Maïng ñoå boä taán coâng Saøi Goøn neân ñaõ cho xaây döïng vaïch ngaên caùch giöõa tim ñöôøng.

Naêm 1984, nhaân kyû nieäm 30 naêm giaûi phoùng Haø Noäi ñaõ ñoåi thaønh xa loä Haø Noäi.

Naêm 1998, cuøng vôùi döï aùn khoâi phuïc quoác loä 1A, xa loä Haø Noäi cuõng ñöôïc khoâi phuïc vaø môû roäng vaø baøn giao cho chính phuû Vieät Nam vaøo 20/1/1998. Ngaøy nay hai beân xa loä ñaõ moïc leân caùc khu vöïc daân cö saàm uaát, khu vui chôi giaûi trí theå thao, laøng ñaïi hoïc vaø ñaëc bieät laø caùc khu coâng nghieäp raát hieän ñaïi.

### Caàu Raïch Chieác:

Ñöôïc xaây döïng cuøng thôøi vôùi caàu Saøi Goøn vaø xa loä Bieân Hoøa (1959 – 1961), daøi 148,9m. Ñaây tuy laø chieác caàu nhoû nhöng laø nhaân chöùng cho moät söï kieän lòch söû quan troïng goùp phaàn laøm raïng rôõ cho chieán dòch Hoà Chí Minh. Vaøo ngaøy 27/4/1975, taïi chaân caàu naøy ñaõ xaây ra lieân tuïc naêm traän ñaùnh giöõa quaân Giaûi phoùng vaø quaân lính cheá ñoä Saøi Goøn baûo veä caàu (vì ñaây laø ñieåm yeáu nhaát treân xa loä Bieân Hoøa). Cuoái cuøng, quaân Giaûi phoùng ñaõ chieám ñöôïc caàu Raïch Chieác nhöng 59 chieán söõ caùch maïng ñaõ hy sinh taïi ñaây ñeå giaønh ñöôøng löu thoâng an toaøn cho quaân Giaûi phoùng tieán vaøo Saøi Goøn.

Hieän nay, nhaø nöôùc ñang coù keá hoaïch xaây döïng taïi ñaây moät ñaøi töôûng nieäm caùc chieán só caùch maïng ñaõ hy sinh ngaøy 27/4/1975.

### Nhaø maùy xi maêng Haø Tieân:

Phía phaûi laø nhaø maùy ciment Haø Tieân, ñöôïc xaây döïng naêm 1960 – 1964, saûn löôïng hieän nay 1,5 trieäu taán/ naêm. Moät trong nhöõng caùnh chim ñaàu ñaøn cuûa ngaønh xi maêng Vieät Nam. Nguyeân lieäu chính – clinke ñöôïc laáy taïi nhaø maùy xi maêng Kieân Löông, sau ñoù ñöôïc chuyeân chôû baèng xaø lan ñeán thaønh phoá saûn xuaát ra xi maêng thaønh phaåm cung caáp cho thò tröôøng thaønh phoá vaø Ñoâng Nam Boä. Tröôùc naêm 1999, xi maêng Haø Tieân luoân naèm trong danh saùch ñen laøm oâ nhieãm moâi tröôøng cuûa thaønh phoá, do nhaø maùy thaûi ra quaù nhieàu khoùi buïi. Nhöng nay ñaõ khaùc, nhaø maùy ñaõ boû ra treân 2 trieäu USD trang bò caùc thieát bò choáng oâ nhieãm nhö: maùy loïc buïi, giaûm khí phoát phaùt….

** Nhaø maùy nöôùc Thuû Ñöùc:**

Naèm phía traùi, ñöôïc xaây döïng töø thôøi Phaùp naêm 1959. Nhaø maùy coù 8 beå loïc laáy nöôùc töø soâng Ñoàng Nai taïi khu vöïc Hoùa An vôùi coâng suaát 670.000 m3/ngaøy, cung caáp nöôùc cho toaøn Tp. HCM. Hieän nay chuùng ta ñang vay voán töø 1,8 m leân thaønh 2,4 m vaø môû roäng nhaø maùy nöôùc ñöa coâng suaát cung caáp nöôùc cuûa nhaø maùy leân 1 trieäu m3 ngaøy.

### Xa loä Ñaïi Haøn:

Daøi 40km, keùp daøi töø ngaõ ba traïm 2 ñeán An Laïc – Bình Chaùnh ñöôïc xaây döïng töø naêm 1969 – 1970 do Myõ thieát keá vaø coâng binh Ñaïi Haøn thi coâng neân goïi laø xa loä Ñaïi Haøn. Sau teát Maäu Thaân 1968, Myõ ñaõ hoaûng sôï vaø laäp töùc cho xaây döïng con ñöôøng naøy vaø xem nhö laø vaønh ñai ñeå ngaên caùch giöõa Saøi Goøn, Taân Sôn Nhaát vaø caùi noâi caùch maïng – Cuû Chi.

Ngaøy nay xa loä Ñaïi Haøn laø con ñöôøng giao thoâng quan troïng noái vöïa luùa ñoàng baèng soâng Cöûu Long vaø Ñoâng Nam boä maø khoâng phaûi ñi vaøo TpHCM. Trong töông lai, döï aùn ñöôøng xuyeân AÙ töø Baêng Coác – Phnoâm Peânh – Moäc Baøi – quoác loä 22 – xa loä Ñaïi Haøn – quoác loä 51 – Vuõng Taøu seõ ñöôïc thöïc hieän.

Ngaøy 2/4, döï aùn caûi taïo naâng caáp Quoác loä 1A ñoaïn An Söông – An Laïc (km 1901 – km 1915) vôùi chieàu daøi 14km, qua caùc quaän 12, huyeän Hoùc Moân, huyeän Bình Chaùnh ñaõ chính thöùc khôûi coâng. Ñoaïn ñöôøng naøy ñöôïc naâng caáp caûi taïo ñaït tieâu chuaån kyõ thuaät ñöôøng ñoàng baèng caáp 1, neàn ñöôøng traûi beâ toâng nhöïa noùng roäng 29m, goàm 6 laøn xe cô giôùi, 2 laøn xe thoâ sô, coù 2 daûi an toaøn vaø phaân caùch giöõa baèng beâ toâng coát theùp vaø 5 nuùt giao. Toång möùc ñaàu tö coâng trình laø 2,385 tæ ñoàng, do coâng ty TNHH BOT An Söông – An Laïc laøm chuû ñaàu tö. Caùc nhaø thaàu: Toång coâng ty Coâng trình Giao thoâng 6 (Cienco, Cienco 8 vaø Coâng ty xaây döïng Daàu Khí (Conac) ñaûm nhieäm thi coâng trong thôøi gian 22 thaùng (thaùng 4/2002 hoaøn taát coâng trình). Ngay sau leã khôûi coâng, caùc ñôn vò thi coâng ñaõ baét tay vaøo xaây döïng ngay hai chieác caàu Bình Phuù Taây vaø Bình Thuaän, treân toång soá 5 caàu treân tuyeán.

Thöù tröôûng Boä Giao thoâng vaän taûi – oâng Nguyeãn Taán Maãn – cho bieát: Ñaây laø döï aùn ñaàu tieân ñöôïc ñaàu tö BOT trong nöôùc. Döï aùn naøy phaûi hoaøn thaønh ñuùng tieán ñoä ñeå noái caùc ñoaïn Thuû Ñöùc – Söông thuoäc döï aùn ñöôøng xuyeân AÙ, nhaèm ñaùp öùng nhu caàu giao thoâng vaø tình hình phaùt trieån veà kinh teá – xaõ hoäi cuûa caùc tænh, thaønh trong khu vöïc. Taïi leã khôûi coâng, oâng Nguyeãn Minh Söûu, Giaùm ñoác Coâng ty thieät haïi maát maùt treân ñöôøng nhaän tieàn veà nhaø nhö ñaõ coù moät soá tröôøng hôïp xaûy ra tröôùc ñaây. Döï aùn naøy coù 1.350 caên hoä trong dieän giaûi toûa.

Qua khoûi caàu Sai Goøn laø ñòa phaän cuûa quaän 2 Tp HCM vôùi dieän tích 5.020 ha goàm An Phuù – An Khaùnh – Thuû Thieâm – Thaïnh Myõ Lôïi – Bình Tröng. Tröôùc 1/4/1997, khu vöïc naøy thuoäc huyeän Thuû Ñöùc. Quaán 2 goàm khu coâng nghieäp Caùt laùi vaø khu ñoâ thò môùi Thuû Thieâm seõ laø trung taâm môùi cuûa thaønh phoá trong töông lai gaàn. Vôùi quy hoaïch môùi cuûa thaønh phoá quaän 2 seõ laø trung taâm Thöông maïi taøi chaùnh cuûa thaønh phoá. Daân soá hieän taïi khoaûng 100 ngaøn ngöôøi, döï kieán ñeán naêm 2010 seõ laø 600 ngaøn ngöôøi.

Caùc coâng trình troïng ñieåm ñaõ vaø ñang ñöôïc khôûi coâng xaây döïng taïi khu vöïc Quaän 2:

+ Khu nhaø ôû vaø du lòch An Khaùnh

+ Khu ñoâ thò môù Bình Tröng – Thaïnh Myõ Lôïi

+ Khu Lieân Hôïp TDTT Raïch Chieác

+ Khu coâng nghieäp Caùt Laùi

+ Thaùp Truyeàn hình Tp HCM cao 450m vôùi voán ñaàu tö döï ñònh laø 150 trieäu USD

+ Haàm vöôït soâng Saøi Goøn taïi Thuû Thieâm

+ Ñöôøng song haønh Quoác loä 52 (kinh phí döï tính laø 310 tæ ñoàng)

+ Ñöôøng cao toác Baø Ròa – Vuõng Taøu

“CHÒU CHÔI” Vôùi Ngöôøi Saøi Goøn

Trong ngoân ngöõ quen thuoäc cuûa ngöôøi Saøi Goøn, coù tieáng “chòu chôi”. Trôøi ñaát! Ngöôøi ra chòu ñoùi, chòu reùt, chòu nhöõng ñau khoå, thieät thoøi coøn “chôi” phaûi chòu ñöïng sao? Nghe tieáng “chòu chôi” deã nghó “chôi” laø caùi gì raát ñoãi lôùn lao maø cuõng khoù khaên, naëng nhoïc voâ cuøng. Chaúng leõ “chôi” laïi quan troïng ñeán theá kia sao? Nhöng ngöôøi Saøi Goøn ñaâu coù hôøi hôït trong caùc ngoân töø. Tieáng “chòu chôi” ñöôïc xuaát hieän laâu roài, toàn taïi thöôøng xuyeân trong caùc sinh hoaït vaø qua tieáng aáy haún ngöôøi Saøi Goøn ñaõ xaùc laäp moät giaù trò roõ raøng. Nhö vaäy, noäi dung tieáng “chôi” – ôû ñaây – coù yù nghóa gì khaùc laï?

Trong vaên hoïc ta xöa, tieáng “chôi” laø moät ngoân ngöõ vaøo loaïi naëng caân coù theå tìm gaëp trong nhieàu taùc phaåm cuûa nhöõng con ngöôøi raát möïc taøi hoa. ÔÛ nhöõng vò naøy, tieáng “chôi” daàu coù vò trí ñaùng keå, vaãn chaúng gioáng nhau moät caùch hoaøn toaøn. Khi nguyeãn Du vieát: “chôi cho lieãu chaùn, hoa cheâ” thì söï “chôi “ aáy ñoøi hoûi ñaàu tö caät löïc veà phaàn theå xaùc, coù theå ñöa vaøo beänh vieän vaø cuõng coù theå daãn ñeán nhaø tuø. Haún ñaây laø laàn ñaàu tieân tieáng “chôi” traàn tuïc ñöôïc vaøo ngoài trong taùc phaåm löøng danh vaø cuõng qua thieân taøi naøy ta bieát söï “chôi” khoâng phaûi deã daøng bôûi leõ “ngheà chôi cuõng laém coâng phu”. ÔÛ Nguyeãn Coâng Tröù, “chôi” laïi ñöôïm maøu nhaøn haï, phong löu. Khi oâng noùi leân, ñaày yù töï haøo:

“Trôøi ñaát cho ta moät caùi taøi

### Giaét löng daønh ñeå thaùng ngaøy chôi”

Thì söï “chôi” aáy khoâng chæ laán chieám moät khoaûng thôøi gian cuøng vôùi khoâng gian roäng raõi hôn nhieàu maø coøn coù caû chieàu cao cuûa nhöõng vaåy vuøng ngang doïc. Ñeán khi Taûn Ñaø tuyeân boá:

“Tôù haõy chôi cho quaù nöõa ñôøi

Ñôùi chöa chaùn tôù, tôù coøn chôi”

Thì “chôi” ñaõ ñöôïc keùo veà ni taác bình thöôøng nhöng ñöôïc naâng leân laøm moät leõ soáng. Nhöõng ngöôøi Saøi Goøn, dó nhieân,keá thöøa ñaày ñuû caùc kieåu chôi aáy vaø ngoâi töø naøy cuûa daân toäc mình. Xeùt ra thì phaàn keá thöøa khoâng phaûi laø ít maø phaàn boå sung laïi cuõng khaù nhieàu.

Laàn ñaàu, ôû trong ngoân ngöõ daân toäc, nhöõng ngöôøi Saøi Goøn ñaõ cho tieáng “chôi” coù moät kích thöôùc hoaøn toaøn môùi laï, khoâng ñoái laäp vôùi cuoäc soáng chaân thöïc, caàn cuø maø coøn xem nhö laø moät tieâu chuaån coù coù haïng ôû trong sinh hoaït thöôøng ngaøy.”Chôi” thaønh tieáng noùi toång quaùt, bao goàm töø nhöõng say meâ laên loùc cuûa Nguyeãn Toá Nhö, nhöõng hoaït ñoäng ñaày töï haøo cuûa Nguyeãn Coâng Tröù, nhöõng cuoäc phieâu löu, sa ñaø cuûa Nguyeãn Khaéc Hieáu ñeán nhöõng coâng aên, vieäc laøm raát ñoåi bình thöôøng lieân quan moïi maët chính trò, xaõ hoäi. Hôn theá, tieáng “chôi” coøn laø moät caùch ñaùnh giaù söï ñôøi, ñaùnh giaù vieäc ngöôøi. Coù laàn, trong cheá ñoä cuõ, thaáy maáy chò em chuyeän gaùnh nöôùc möôùn heø nhau xaùch nhöõng ñoøn gaùnh vaây baét moät teân cao boài huùc xe laøm moät em beù bò thöông roài toan boû chaïy, moät cuï giaø ñöùng beân ñöôøng gaät guø, nhaän xeùt: “Maáy con meû chôi ñöôïc quaù!”. “Chôi ñöôïc quaù” laø lôøi khen raát chaân thaønh, nhöng boû coâng aên, vieäc laøm, vaây ñaùnh cao boài du ñaûng, chaáp nhaän moät söï traû thuø naøo ñoù, laïi laø “chôi” sao?

Maáy tieáng “chôi ñöôïc”, cuõng laø ngoân ngöõ Saøi Goøn. Caùi gì coi cuõng deã daøng, coi cuõng nhö “pha”, tröø caùi leõ phaûi ôû ñôøi laø phaûi giöõ gìn. Qua caùc tieáng aáy, ta nhìn thaáy ñöôïc phaàn naøo taâm lyù cuûa ngöôøi Saøi Goøn, taâm lyù thanh thaûn, vui veû, khoâng öa kieåu caùch naëng neà, khoâng thích nhöõng troø laøm ra quan troïng. Nhöng caùi gì môùi thaät laø quan troïng? Cho ñeán caùi cheát cuõng laø “cheát boû” deã nhö “chôi” vaäy.

Qua tieáng “chòu” trong “chòu chôi” laø moät thaùi ñoä tinh thaàn ñaày nhöõng thaùch thöùc vaø ñaày traùch nhieäm. Chæ ñaùng goïi laø “chòu chôi” nhöõng ai daùm xoâng vaøo nôi hieåm ngheøo, chaáp nhaän soáng cheát, chaáp nhaän tuø ñaøy, chaáp nhaän moät cuoäc thö huøng maø khoâng caàn khaúng ñònh tröôùc laø mình thöû thaéng, chaáp nhaän chi tieàn khoâng sôï thua loã, chaáp nhaän caû söï phieâu löu vôùi nhöõng haäu quaû khoân löôøng. “Chòu chôi” laø mang nôi mình söï lieàu lónh cuûa nhöõng con ngöôøi giaøu söùc töï tin vaø giaøu naêng löïc, ñoàng thôøi “chòu chôi” laø bieát gaùnh chòu moïi thöù haäu quaû maø khoâng theøm ñeán keâu than. Qua tieáng “chòu chôi” coù moät ñaùnh giaù raát thoaùng veà ñôøi. Roõ raøng cuoäc soáng khoâng phaûi caàn ñeán chaét boùp, so ño nhö moät anh giaøu keo kieät, tham lam boøn ruùt moûi moøn söï soáng cuûa ngöôøi thieân haï vaø cuûa chính mình, nhöng laø moät cuoäc ñua taøi, trong ñoù con ngöôøi coù theå xoâng vaøo vôùi caû say meâ nhöng bieát ra khoûi vôùi loøng thanh thaûn. Noù khoâng thoaùt tuïc nhö thieàn nhöng nhuoám ñaày moät chaát thieàn traàn tuïc. Noù khoâng coi ñôøi nhö moät canh baïc ruûi may, nhöng laø moät cuoäc vaän ñoäng tröôøng baùt ngaùt trong ñoù lao ñoäng caät löïc ñöôïc pha troän vaøo coát caùch öu du cuûa nhöõng ngheä nhaân. Coù caùi gì ñoù nhö giaû maø laïi raát thöïc troän laãn nhoïc nhaèn cuøng vôùi nieàm vui taàm thöôøng maø cuõng lôùn lao, trong moät yù nieäm veà ñôøi. Cuõng coù nhöõng ngöôøi quen vôùi tính caùch leùo laét, uyeån chuyeån cuûa ngoân ngöõ Vieät, ñaûo ngöôïc hai tieáng “chòu chôi” ra thaønh “chôi chòu” ñeå maø côït ñuøa, nhöng trong chöøng möïc naøo ñoù chuùng ta hieåu raèng “chôi chòu” cuõng laø moät thöù “chòu chôi”.

Con ngöôøi Saøi Goøn laø ngöôøi Vieät Nam ñöôïc thích nghi hoùa trong nhöõng ñieàu kieän Nam Boä vaø laø con ngöôøi Nam Boä ñaõ ñöôïc thích nghi trong moät thaønh phoá beán caûng saâu trong noäi ñòa, traûi qua bao cuoäc chuyeån mình cuûa vuøng ñaát môùi vôùi nhöõng tranh chaáp lòch söû voâ cuøng quyeát lieät. Vì vaäy, noù mang ñaày ñuû voán lieáng ngaøn ñôøi cuûa daân toäc mình coäng vôùi moät cuoäc soáng môùi doøn daäp bieán coá mang taàm theá giôùi treân vuøng taân laäp. Tính caùch “chòu chôi” cuûa con ngöôøi ñoù baét nguoàn töø trong lòch söû khaù daøy cuûa cuoäc di daân, trong ñoù beân caïnh nhöõng ngöôøi daân thöôøng, nhöõng ngöôøi lính traùng, coøn coù nhöõng keû phieâu löu vaø nhöõng toäi ñoà chòu caûnh löu ñaøy. Ñoù laø thôøi nhöõng oâng Hoaønh, oâng Traém ngang taøng, töøng ñöôïc lòch söû nhaéc teân. Ñoù cuõng laø thôøi maø taát caû keû choáng ñoái trieàu ñaïi, neáu khoâng bò cheùm bay ñaàu thì phaûi löu ñaøy bieät xöù vaø vaøo vuøng ñaát môùi naøy haún khoâng ít ngöôøi ñaõ laøm nhöõng thaày daïy hoïc. Nhieàu nhaø giaùo ñaàu tieân aáy ñaõ truyeàn cho hoïc troø mình, beân caïnh ñaïo lyù thaùnh hieàn laø loøng phaûn khaùng, laø söùc chòu chôi.

ÔÛ nôi ñaàm laày, soâng raïch doïc ngang, moät ñoâ thò lôùn ñaõ ñöôïc döïng leân, moãi ngaøy moãi xoùa boû ñi laèn ranh ñaõ coù, ñeå ñöôïc môû roäng khoâng ngöøng. Nhö moät vuøng ñaát quaän Tö Saøi Goøn, ban ñaàu chæ mang caùi teân khieâm toán goïi laø Taïm Hoäi, daàn ñöôïc oån ñònh ñaõ ñoåi thaønh teân Vónh Hoäi, ñeå coù cô sôû sau ñoù chuyeån thaønh Khaùnh Hoäi vôùi nieàm mô öôùc phoàn vinh. Saøi Goøn ñaõ ñöôïc phaùt trieån, di ñoäng khoâng ngöøng trong söùc vöôn leân vaø mang trong mình bao ñieàu bí aån chöa ngöôøi bieát heát. ÔÛ ñoù, nhieàu ngöôøi Vieät Nam mang caùi teân Taây vaãn bieát ñaùnh Taây vôùi caû nhieät tình yeâu nöôùc, ôû ñoù moät em thieán nieân ñaõ bieán mình thaønh caây ñuoác röïc hoàng coát chaùy quaân thuø. ÔÛ ñoù ñaõ coù ngöôøi thôï caàm buùa ñaäp phaù xích xieàng cuûa boïn thöïc daân troùi ñôøi daân toäc vaø ñaõ thaønh chuû tòch nöôùc, ôû ñoù coù nhöõng con ngöôøi cöôøng khaáu, luïc laâm moät khi thaáy ñöôïc neûo veà leõ phaûi ñaõ trôû neân nhöõng chieán só, anh huøng. Vaø cuõng ôû ñoù ngöôøi daân ñaõ töøng ñuoåi taøu giaëc Myõ vôùi nhöõng tay khoâng, coù nhöõng baø meï chòu chôi nhö laø caùc Maù Baøn Côø, coù nhöõng thanh nieân khoâng coù vuõ khí vaãn ñoát xe Myõ… khoâng chæ ôû trong quaù khöù maø treân vaøi thaäp nieân qua, sau ngaøy giaûi phoùng. Saøi Goøn vôùi nhöõng thaêng traàm vaãn laø maûnh ñaát chòu chôi vôùi nhöõng noã löïc bung ra lieân tuïc ñeå maø vöôn leân. Keå heát cho ñöôïc nhöõng döï kieän aáy, phaûi laø moät boä söû daøy.

Toùm laïi, qua tieáng “chòu chôi” chuùng ta nhìn thaáy ñöôïc neùt treû trung cuûa thaønh phoá naøy. Tieáng “chôi” gaén lieàn vôùi nhöõng treõ thô hôn laø ngöôøi lôùn nhöng tieáng “chòu” laïi thieân veà ngöôøi lôùn hôn laø treû thô. Trong baøi ca khôûi nghóa cuûa nhaø thô Höôûng Trieàu, noùi veà Saøi Goøn, coù caâu:

### “Moät thaønh phoá treû maêng

### Nhöng lòch söû raát laï luøng”
Haún raèng, lòch söû raát laï luøng ñoù phaàn lôùn laø ôû nôi söï “chòu chôi

1952 ### - Traän ñaùnh dieät taøu ñòch treân soâng Loøng Taøu ôû chieán khu Röøng Saùc.

5/1954 - Traän ñaùnh kho bom Phuù Thoï Hoøa (phaù huûy 9.000 taán bom ñaïn, 10 trieäu lít xaêng)

30/7/1954 - Thaønh laäp phong traøo Hoøa bình Saøi Goøn – Chôï Lôùn ñoøi baûo veä hoøa bình, thöïc hieän thoáng nhaát Toå quoác.

28/4/1955 - Xung ñoät giöõa cheá ñoä Ngoâ Ñình Dieäm vaø Bình Xuyeân

10/7/1955 - Ñình coâng, baõi thò höôûng öùng lôøi keâu goïi cuûa Lieân Vieät Nam boä ñoøi hieäp thöông toång tuyeån cöû toång tuyeån cöû thoáng nhaát ñaát nöôùc.

1956 ### - Ñoàng chí Leâ Duaån, bí thö Xöù Uûy, hoaït ñoäng ôû Saøi Goøn phaùc thaûo ñöôøng loái caùch maïng mieàn Nam, keát hôïp ñaáu tranh chính trò vôùi ñaáu tranh vuõ trang.

19/11/1960 - Ñaûo chính choáng Ngoâ Ñình Dieäm do Nguyeãn Chaùnh Thi caàm ñaàu

20/12/1960 - Nhaân daân Saøi Goøn chaøo möøng ngaøy Maët traän Daân toäc Giaûi phoùng mieàn Nam ra ñôøi.

7 – 8/5/1963 - Bieåu tình cuûa 600 nhaø sö cuøng haøng ngaøn ñoàng baøo Phaät töû choáng cheá ñoä Ngoâ Ñình Dieäm.

11/6/1963 - Hoøa thöôïng Thích Quaûng Ñöùc töï thieâu choáng chính quyeàn Ngoâ Ñình Dieäm ñaøn aùp Phaät giaùo.

21/8/1963 - Ngoâ Ñình Dieäm ban haønh thieát quaân luaät bao vaây ñaøn aùp caùc chuøa chieàn, baét haàu heát caùc laõnh tuï Phaät giaùo.

1/11/1963 - Ñaûo chính laät ñoå cheá ñoä Ngoâ Ñình Dieäm do Döông Vaên Minh caàm ñaàu. Ngoâ Ñình Dieäm, Ngoâ Ñình Nhu bò gieát.

21/9/1964 - Toång baõi coâng cuûa coâng daân vaø nhaân daân lao ñoäng laøm teâ lieät caû Saøi Goøn.

3/1965 - Ñaëc coâng ta tieán ñaùnh Toøa Ñaïi söù Myõ ôû ñöôøng Haøm Nghi (dieät 217 teân Myõ)

31/1/1968 - Cuoäc toång tieán coâng vaø noåi daäy cuûa quaân vaø daân Saøi Goøn – Chôï Lôùn – Gia Ñònh. Quaân ta tieán coâng Dinh Ñoäc laäp, Toøa Ñaïi söù Myõ, Boä toång tham möu, Ñaøi phaùt thanh, saân bay Taân Sôn Nhaát.

- Ra ñôøi Lieân minh caùc löïc löôïng daân toäc, daân chuû vaø hoøa bình ôû Saøi Goøn.

5/5/1968 - Toång tieán coâng vaø noåi daäy ñôït 2

6/1969 - Thaønh laäp uûy ban nhaân daân caùch maïng Saøi Goøn – Gia Ñònh, moät trong nhöõng ñôn vò chính quyeàn ñöôïc hình thaønh sôùm nhaát ôû mieàn Nam.

3/9/1969 - Nhaân daân Saøi Goøn chòu tang ngaøy Chuû tòch Hoà Chí Minh qua ñôøi

1970 – 1971 - Cao traøo ñaáu tranh cuûa sinh vieân hoïc sinh Saøi Goøn choáng Myõ nguïy

12/11/1972 - Ñaëc coâng tieán coâng kho Thaønh Tuy Haï (phaù huûy 100.000 taán bom)

2/12/1973 - Ñaëc coâng tieán coâng kho xaêng Nhaø Beø (phaù huûy 140 trieäu lít xaêng)

1973 – 1974 - Phong traøo ñaáu tranh cuûa coâng nhaân, nhaân daân lao ñoäng vaø caùc giôùi nhaø baùo (phong traøo “Kyù giaû ñi aên maøy”), phong traøo choáng tham nhuõng (giôùi coâng giaùo), phong traøo “cöùu ñoùi”.

29/4/1975 - Baét ñaàu chieán dòch Hoà Chí Minh vaø lònh phaùt khôûi cuoäc noåi daäy ôû Saøi Goøn.

30/4/1975 - Quaân giaûi phoùng tieán chieám Dinh Ñoäc Laäp. Chính quyeàn Ñöông Vaên Minh ñaàu haøng. Thaéng lôïi hoaøn toaøn cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Myõ.

12/1975 - Hoäi nghò Hieäp thöông thoáng nhaát ñaát nöôùc dieãn ra taïi Saøi Goøn

1/1976 - UÛy ban Quaân quaûn chuyeån giao Chính quyeàn cho uûy ban nhaân daân caùch maïng Thaønh phoá.

25/4/1976 - Nhaân daân Saøi Goøn tham gia baàu cöû Quoác hoäi thoáng nhaát caû nöôùc.

2/7/1976 - Quoác hoäi thoâng qua Nghò quyeát laáy teân Chuû tòch Hoà Chí Minh ñaët cho Thaønh phoá Saøi Goøn – Chôï Lôùn – Gia Ñònh.

9/1982 - Boä chính trò ra Nghò quyeát 01/BCT veà coâng taùc cuûa Thaønh phoá Hoà Chí Minh

9/1991 - Ra ñôøi khu cheá xuaát Taân Thuaän, khu cheá xuaát ñaàu tieân cuûa Vieät Nam

10/1991 - Ñaïi hoäi Ñaûng boä Thaønh phoá laàn thöù 5

3/1994 - Hoäi nghò Ñaïi bieåu Ñaûng boä thaønh phoá giöõa nhieäm kyø khoùa 5

19/12/1995 - Khaùnh thaønh Ñeàn töôûng nieäm lieät só Beán Döôïc

1998 ### - Kyû nieäm 300 naêm thaønh phoá Saøi Goøn – thaønh phoá Hoà Chí Minh vôùi nhieàu hoaït ñoäng vaø coâng trình kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi

2000 - Thaønh phoá böôùc vaøo theá kyû môùi vôùi tö theá vöõng chaõi ñöôøng hoaøng, tieân phong cuûa Hoøn Ngoïc Vieãn Ñoâng.

### Caàu Saøi Goøn:

Ñöôïc baét qua soâng Saøi Goøn, xaây döïng naêm 1960 do coâng ty C.E.C (Capital Engineering Comporation) thieát keá vaø thi coâng. Chieàu daøi cuûa caàu laø 987,431 m, 32 nhòp. Naêm 1998, caàu Saøi Goøn ñöôïc söûa chöõa naâng caáp phaàn chòu löïc vaø môû roäng töø 19,3 m thaønh 24 m nhö hieän nay. Trong töông lai seõ coù theâm moät caây caàu nöõa ñöôïc baéc song haønh vôùi caây caàu hieän taïi, nhaèm giaûm aùp löïc cho caàu Saøi Goøn, hieän ñaïi hoùa caùc cöûa ra vaøo thaønh phoá.

Khu Taân Caûng

Ngay döôùi chaân caàu Saøi Goøn, phía haï löu thuoäc Quaän Bình Thaïnh laø khu caûng môùi doïc theo bôø soâng. Caûng naøy ñöôïc Myõ xaây döïng vaøo naêm 1965 nhaèm cung caáp vuõ khí, ñaïn döôïc cho chieán tröôøng mieàn Nam Vieät Nam. Sau naêm 1975 laø khu vöïc caûng cuûa haûi quaân Vieât Nam, naêm 1990 ñöôïc taùch ra laøm hai khu vöïc quaân söï vaø caûng kinh teá. Hieän nay, Taân caûng laø moät trong nhöõng caûng quaân söï quan troïng nhaát cuûa Vieät Nam 70% soá löôïng haøng hoùa quaân söï ñöôïc thoâng qua taïi caûng naøy. Caûng hieän nay laø trung taâm söûa chöõa, tieáp teá haøng hoùa chính cuûa neàn quaân söï Vieät Nam. Caûng cuõng laø moät trong nhöõng lyù do chính Boä Chính Trò nöôùc ta khoâng ñoàng yù xaây caàu vöôït soâng Saøi Goøn qua Thuû Thieâm maø phaûi xaây haàm. Beân caïnh caûng quaân söï laø caûng Container Taân Caûng vôùi trang thieát bò hieän ñaïi naèm trong khu lieân hôïp caûng Saøi Goøn.

Caûng Saøi Goøn

Caûng Saøi Goøn tröïc thuoäc Cuïc haøng haûi Vieät Nam laø caûng bieån lôùn nhaát cuûa Vieät Nam hieän nay, ñaõ traûi qua treân 100 naêm phaùt trieån vaø laø thaønh vieân cuûa Hieäp hoäi caûng bieån quoác teá (IAPH) töø naêm 1992. Hieän nay, caûng Saøi Goøn tieáp tuïc thu huùt ñaàu tö ñeå phaùt trieån vaø môû roäng quan heä hôïp taùc quoác teá.

Ñieàu kieän töï nhieân cuûa caûng Saøi Goøn ñöôïc xem laø khaù thuaän lôïi cho moät caûng bieån. Vôùi ñoä daøi luoàng 85 km töø Vuõng Taøu, vôùi môùm nöôùc bình quaân 11m, thaáp nhaát laø 9,7m vaø cao nhaát laø 12,1m, daây ñieän vöôït soâng coù cao ñoä 36m. Caûng coù theå tieáp nhaän taøu coù taûi troïng 30.000 DWT, chieàu daøi 230 m torng khoaûn thôøi gian 6 – 15 giôø moãi ngaøy.

Heä thoáng boác xeáp goàm 18 caàu taøu vôùi toång chieàu daøi 2.082m, 32 phao neo cuøng moät luùc coù theå boác xeáp 30 taøu lôùn nhoû.

Heä thoáng kho goàm 68.344m2 vaø 107.609 m2 baõi chöùc haøng, toång söùc chöùa khoaûng 200.000 taán, ñaëc bieät coùbeán chuyeân duøng xeáp dôõ container vôùi khaû naêng thoâng qua 300.000 TEU/ naêm (1 TEU laø moät container tieâu chuaån 20 feet)

Naêm 1994, caûng Saøi Goøn ñöôïc trang bò caùc phöông tieän boác xeáp hieän ñaïi: caàn caåu di ñoäng, caàu caûng K12 môùi taïi Taân Thuaän (coù khaû naêng tieáp nhaän taøu coù troïng taûi lôùn nhaát cuûa heä thoáng caûng bieån Vieät Nam), thieát bò boác xeáp cuûa haõng Kalmer Thuïy Só trò giaù gaàn 2 trieäu USD). Hieän nay, caûng Saøi Goøn ñang phaán ñaáu trôû thaønh moät trong nhöõng caûng bieån hoaït ñoäng hieäu quaû nhaát khu vöïc Ñoâng Nam AÙ vôùi khoái löôïng haøng hoùa thoâng qua moãi naêm khoaûng 15 tireäu taán.

1698 ### - Chuùa Nguyeãn cöû Leã Thaønh Haàu Nguyeãn Höõu Caûnh laøm Thoáng suaát vaøo Nam kinh löôïc, laäp phuû Gia Ñònh, laáy ñaát Saøi Goøn laäp huyeän Taân Bình, döïng Dinh Phieân Traán, thieát laäp chính thöùc caùc cô quan coâng quyeàn. Saøi Goøn trôû thaønh trung taâm Haønh chaùnh Thöông maïi.

1731 ### - Chuùa Nguyeãn thaønh laäp taïi Saøi Goøn Dinh Ñieàu Khieån laõnh ñaïo ñieàu haønh taát caû caùc Dinh Traán cuûa caû mieàn ### Nam

1772 ### - ### Nguyeãn Cöûu Ñaøm xaây luõy “Baùn Bích” quy hoaïch caùc kieán truùc, caùc cô quan coâng quyeàn vaø caùc phoá, chôï….

1776 – 1788 - Saøi Goøn laø ñòa baøn giaønh giaät coù tính chaát chieán löôïc veà maët chính trò vaø quaân söï giöõa quaân Taây Sôn vaø quaân Nguyeãn AÙnh vôùi 8 traän ñaùnh lôùn.

1790 ### - ### Nguyeãn AÙnh laäp Gia Ñònh kinh, xaây döïng Thaønh Baùt Quaùi, khaúng ñònh Saøi Goøn laø trung taâm chieán löôïc, trung taâm cai trò, trung taâm daân cö, thöông maïi cuûa caû mieàn Nam.

1791 ### – Môû khoa thi ñaàu tieân ôû Gia Ñònh, ñaùnh daáu söï phaùt trieån veà maët vaên hoùa.

1802 ### - ### Gia Long sau khi leân ngoâi ñoåi phuû Gia Ñònh thaønh Gia Ñònh Traán – Naêm 1808 laïi ñoái thaønh Gia Ñònh Thaønh.

1933 – 1835 - Leâ Vaên Khoâi khôûi binh, choáng Trieàn ñình nhaø Nguyeãn nhöng thaát baïi.

10/2/1859 - Quaân Phaùp vaøo soâng Ñoàng Nai môû cuoäc tieán coâng ñaùnh phaù Thaønh Gia Ñònh.

1859 – 1861 - Cuoäc chieán ñaáu giöõ Ñaïi Ñoàn Chí Hoøa choáng quaân Phaùp xaâm löôïc.

1861 – 1862 - Cuoäc khôûi nghóa cuûa Tröông Ñònh, Hoà Huaán Nghieäp, Ñoác Binh Tieán.

1862 – 1863 - Xaây döïng Beán Caûng Nhaø Roàng, xaây döïng Thaûo Caàm Vieân, thaønh laäp Xöôûng Ba Son.

1865 ### -### Xuaát hieän tôø baùo quoác ngöõ ñaàu tieân ôû Saøi Goøn – Gia Ñònh baùo.

1872 ### - Hoaøn thaønh xaây döïng Dinh Thoáng Soaùi – Nam### kyø (Hoäi tröôøng Thoáng Nhaát hieän nay)

1879 ### -### Hoäi ñoàng thaønh phoá Saøi Goøn, Hoäi ñoàng quaûn haït Nam Kyø ñöôïc thaønh laäp.

1880 ### - ### Xaây döïng ñöôøng xe löûa Saøi Goøn – Myõ Tho

22/1/1885 - Ñeà ñoác Nguyeãn Vaên Böôùng laõnh ñaïo nghóa quaân möu ñaùnh chieám Saøi Goøn nhöng thaát baïi. Nguyeãn Vaên Böôùng bò ñòch baét.

8/2/1885 - Phan Vaên Hôùn laõnh ñaïo cuoäc khôûi nghóa “18 Thoân Vöôøn Traàu” (Hoùc Moân)

1894 ### - ### Khai tröông nhaø maùy röôïu

1897 ### - ### Môû cöûa tröôøng Baù Ngheä

1898 ### – Khôûi coâng xaây döïng Nhaø haùt lôùn (Nhaø haùt Thaønh phoá hieän nay)

1901 ### – Ra maét tôø baùo Noâng Coå Mín Ñaøm chuyeân veà noâng thöông

1902 ### – Xaây döïng caàu Bình Lôïi

1903 ### – Xaây döïng ñöôøng taøi ñieän Saøi Goøn – Goø Vaáp, Saøi Goøn – Chôï Lôùn, Goø Vaáp – Hoùc Moân.

1907 ### – Ra maét tôø baùo Luïc Tænh Taân Vaên

1908 ### – Xaây döïng Dinh Xaõ Taây (Truï sôû UÛy Ban Nhaân Daân Thaønh phoá hieän nay)

1910 ### ### - Xaây döïng ñöôøng xe löu Saøi Goøn – Nha Trang

5/6/1911 - Ngöôøi thanh nieân Nguyeãn Taát Thaønh (sau naøy laø Chuû tòch Hoà Chí Minh) töø Beán Nhaø Roàng ra ñi tìm ñöôøng cöùu nöôùc

24/3/1913 - Nguyeãn Höõu Trí vaø Phan Xích Long laõnh ñaïo cuoäc khôûi nghóa nhöng thaát baïi, Phan Xích Long bò ñòch baét.

12/12/1916 - Cuoäc khôûi nghóa laàn thöù 2 cuûa Nguyeãn Höõu Trí ñaùnh vaøo Dinh Thoáng Soaùi. Khaùm lôùn Saøi Goøn – Nguyeãn Höõu Trí töû traän.

5/8/1919 - Laàn ñaàu tieân teân tuoåi Nguyeãn Aùi Quoác xuaát hieän ôû Saøi Goøn treân tôø baùo “Le Courrie de Saigon” khi baùo ñaêng taûi “Baûn yeâu saùch cuûa caùc daân toäc Vieät Nam” do Nguyeãn Aùi Quoác göûi ñeán Hoäi nghò Vertsailles vaø Quoác hoäi Phaùp gaây chaán ñoäng lôùn trong caùc taàng lôùp nhaân daân Saøi Goøn.

1921 ### - ### Thaønh laäp Coâng Hoäi Ñoû, toå chöùc coâng hoäi bí maät thieân taû ñaåu tieân ôû nöôùc ta, do ñoàng chí Toân Ñöùc Thaéng laøm Hoäi Tröôøng.

1923 ### ### -### Tôø baùo La Cloche Feâleeù (Tieáng chuoâng reø) cuûa Nguyeãn An Ninh ra ñôøi.

4/8/1925 - Baõi coâng lôùn cuûa Coâng nhaân Ba Son do Coâng Hoäi Ñoï laõnh ñaïo, ñaáu tranh ñoøi quyeàn lôïi cho coâng nhaân vaø laøm chaäm treã vieäc Phaùp gôûi caùc chieán haïm ñaøn aùp caùch maïng Trung Quoác.

1926 ### - ### Phong traøo maïnh meõ cuûa quaàn chuùng ñoøi traû töï do cho Nguyeãn An Ninh, ñoøi aân xaù Phan Boäi Chaâu, toå chöùc tang leã Phan Chu Trinh.

1927 ### – Phong traøo ñaáu tranh cuûa giai caáp coâng nhaân vaø nhaân daân Saøi Goøn ñi vaøo chieàu saâu vôùi toå chöùc “Thanh nieân Caùch Maïng ñoàng chí hoäi”

1930 ### - ### Xöù uûy Nam kyø, Thaønh uûy Saøi Goøn, Tænh uûy Gia Ñònh, Tænh uûy Chôï Lôùn ñöôïc thaønh laäp

3/1931 - Hoäi nghò Ban Chaáp haønh Trung öông laàn 2 do Toång Bí thö Traàn Phuù chuû trì hoïp ôû soá 236 ñöôøng Richard (nay laø ñöôøng Nguyeãn Ñình Chieåu). Caùc Hoäi nghò Ban Chaáp haønh Trung öông khaùc dieãn ra ôû Saøi Goøn: 3/1937, 8/1937, 3/1938, 11/1939.

1936 ### - ### Phong traøo baõi coâng daâng cao, thaønh laäp caùc “UÛy ban haønh ñoäng” tieán tôùi hoïp “Ñoâng Döông Ñaïi Hoäi”

7/1938 - Xuaát hieän tôø baùo Daân chuùng, tôø baùo coâng khai cuûa Trung öông Ñaûng ôû Saøi Goøn.

11/1939 - Hoäi nghò laàn thöù 6 Ban chaáp haønh Trung öông Ñaûng hoïp ôû Saøi Goøn (coù caùc ñoàng chí Nguyeãn Vaên Cöø, Phan Ñaêng Löu, Leâ Duaån) xaùc ñònh chieán löôïc caùch maïng Vieät Nam trong tình hình noå ra chieán tranh theá giôùi laàn thöù 2.

23/11/1940 - Khôûi nghóa Nam kyø noå ra ôû Hoùc Moân, Goø Vaáp, Bình Chaùnh vaø caùc tænh Nam Boä.

1943 ### – Thaønh laäp laïi Xöù uûy Nam Boä

4/1944 - Thaønh laäp Toång Coâng ñoaøn Nam boä

9/3/1945 - Nhaät ñaûo chính Phaùp ôû Saøi Goøn

6/1945 - Phong traøo “Thanh nieân tieàn phong” baùc só Phaïm Ngoïc Thaïch laøm Toång thö kyù

25/8/1945 - Khôûi nghóa giaønh chính quyeàn thaønh coâng ôû Saøi Goøn

2/9/1945 - Hôn 1 trieäu ngöôøi mít tinh ôû Saøi Goøn nghe Chuû tòch Hoà Chí Minh ñoïc baûn “Tuyeân ngoân ñoäc laäp”

23/9/1945 - Phaùt ñoäng Nam boä khaùng chieán sau 29 ngaøy töï do ngaén nguûi, môû ñaàu cho cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp trong caû nöôùc.

6/1/1946 - Nhaân daân Saøi Goøn boû phieáu baàu ñaïi bieåu Quoác hoäi nöôùc Vieät Nam Daân Chuû Coäng hoøa.

8/4/1946 - Traän ñaùnh kho ñaïn Piroâ Technic

5/1947 - Treân 5.000 trí thöùc, coâng chöùc, coâng nhaân, hoïc sinh Saøi Goøn ra böng bieàn tham gia khaùng chieán theo lôøi keâu goïi cuûa Uûy ban khaùng chieán Nam boä, trong ñoù coù nhieàu nhaân só noåi tieáng nhö cuï Phan Vaên Chöông, Ñoác phuû söù, nguyeân Ñoâ Tröôûng Saøi Goøn – Chôï Lôùn.

11/1949 - Phong traøo baõi khoùa, baõi coâng, baõi thò daâng cao

9/1/1950 - Cuoäc bieåu tình raàm roä cuûa hoïc sinh Saøi Goøn choáng thöïc daân Phaùp vaø tay sai, Traàn Vaên Ôn hy sinh. Ngaøy 9/1 trôû thaønh “Ngaøy toaøn quoác ñaáu tranh cöùu hoïc sinh sinh vieân”.

Thaønh phoá Hoà Chí Minh trong ñòa giôùi hoâm nay roäng hôn 2.093,7 km2 daân soá 5.037.155 ngöôøi 91/4/1999), laø thaønh phoá lôùn vaø ñoâng daân nhaát cuûa ñaát nöôùc, coù naêng löïc lôùn veà saûn xuaát, kinh doanh vaø laø moät trong nhöõng thaønh phoá ñang phaùt trieån khaù saàm uaát cuûa khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Neáu khoâng nhìn laïi lòch söû, chuùng ta thaät khoù hình dung noåi vuøng ñaát naøy hôn 300 naêm tröôùc chæ laø nhöõng baõi sình laày, hoang vu. Ñaát laønh chim ñaäu, tröôùc khi trôû thaønh moät ñôn vò haønh chính quoác gia, nhöõng ngöôøi lao ñoäng caû nöôùc, trong ñoù coù caû nhöõng ngöôøi coù hoïc vaán töø mieàn Baéc, mieàn Trung theá heä naøy qua theá heä khaùc laàn löôït ñeán ñaây vaø moät boä phaän ôû cöïc Nam leân. Phaàn lôùn laø nhöõng ngöôøi noâng daân ngheøo khoù, khoâng chaáp nhaän söï aùp böùc boùc loät cuûa ñòa chuû, phong kieán hay vì nhöõng lyù do khaùc maø tìm ñeán vuøng ñaát naøy – nhö tìm ñeán moät cuoäc soáng môùi. Maûnh ñaát laï naøy laïi coù söùc cuoán huùt khaùc thöôøng: ngöôøi töø mieàn ñaát xa xoâi naøo, ñaõ ñaët chaân ñeán ñaây laø truï laïi, roài sinh soâi naûy nôû. Baèng baøn tay vaø khoái oùc, baèng moà hoâi nöôùc maét vaø caû xöông maùu nöõa, hoï ñaõ bieán vuøng ñaát hoang sô thaønh ruoäng ñoàng phì nhieâu, phoá phöôøng ñoâng ñuùc ñeå roài trôû thaønh trung taâm kinh teá, vaên hoùa, khoa hoïc vaø coâng ngheä lôùn cuûa caû nöôùc.

Naêm 1698, Chöôûng Cô Nguyeãn Höõu Caûnh vaâng leänh Chuùa Nguyeãn vaøo Nam kinh löôïc ñaõ laäp dinh Phieân Traán, ñaët cô sôû haønh chính ñaàu tieân cuûa Saøi Goøn nay laø thaønh phoá Hoà Chí Minh. Vieäc xaùc ñònh Saøi Goøn ôû vò trí trung taâm cho caû vuøng ñaát môùi phöông Nam theå hieän xu theá phaùt trieån vaø baûn lónh kieân cöôøng cuûa moät daân toäc voán coù neàn vaên hieán laâu ñôøi. Chính vì vaäy Saøi Goøn – Gia Ñònh suoát maáy theá kyû qua ñaõ ñöùng vöõng tröôùc bao thöû thaùch vaø phaùt trieån ngaøy caøng nhanh choùng. Saøi Goøn ra ñôøi vaøo luùc cheá ñoä ñaõ ñöùng vöõng tröôùc bao thöû thaùch vaø phaùt trieån ngaøy caøng nhanh choùng. Saøi Goøn ra ñôøi vaøo luùc cheá ñoä phong kieán suy vong, giai caáp thoáng trò khoâng coøn tieâu bieåu cho truyeàn thoáng cao quyù cuûa daân toäc. Song nhöõng ngöôøi lao ñoäng, tröôùc heát laø nhöõng ngöôøi noâng daân, tuï hoäi töø boán phöông ñeán Saøi Goøn vaãn mang trong mình doøng maùu “Con roàng Chaùu Tieân” vaãn giöõ gìn truyeàn thoáng ñoaøn keát daân toäc vaø thoáng nhaát quoác gia. Chính vì vaäy, töø khi coøn maûnh ñaát hoang sô cho ñeán khi hình thaønh moät ñôn vò haønh chinh, moät trung taâm kinh teá vaên hoùa cuûa caû nöôùc. Traûi qua ba theá kyû ñaày bieán ñoäng vaø haøo huøng, Saøi Goøn ngaøy nay caøng trôû neân maûnh ñaát yeâu daáu trong loøng moãi ngöôøi daân Vieät Nam.

Nhöõng ngöôøi lao ñoäng ñaõ taïo döïng ra Saøi Goøn, ñeán löôït mình chính maûnh ñaát naøy vôùi cuoäc soáng khoâng ngöøng ñi leân laïi taïo ra tính caùch cao quyù cuûa con ngöôøi ñaõ taïo döïng ra noù. Trong caùi chung cuûa giaù trò truyeàn thoáng Vieät Nam, ñaõ naûy nôû neùt rieâng cuûa ngöôøi Saøi Goøn. Trong caùi haøo khí cuûa daân toäc, coù neùt ñaäm haøo khí Ñoàng Nai – Beán Ngheù. Hoaøn caûnh thieân nhieân khaéc nghieät ban ñaàu vaø coâng khai phaù ñaày gian nan ñaõ taïo ra tinh thaàn vaø yù thöùc töï löïc töï cöôøng, caàn cuø saùng taïo, duõng caûm heát mình trong lao ñoäng saûn xuaát vaø choáng thieân tai ñòch hoïa. Con ngöôøi cuûa vuøng ñaát môùi ñaõ nöông töïa vaøo nhau ñeå cöu mang vaø soáng, queân mình vì nhau, sinh cô laäp nghieäp, baûo veä gioáng noøi vaø giang san ñaát nöôùc. Töø ñoù ñaõ hình thaønh truyeàn thoáng ñoaøn keát töông thaân töông aùi “troïng nghóa khinh taøi” moät giaù trò cao quyù cuûa daân toäc, cuûa ngöôøi Saøi Goøn.

Toïa laïc treân vuøng ñaát Ñoâng Nam Boä, Saøi Goøn ôû vaøo vò trí coù öu theá lôùn: phía Taây laø bình nguyeân baùt ngaùt – vöïa luùa cuûa caû nöôùc, vôùi nhöõng keânh raïch ñuû saâu cho moïi loaïi taøu thuyeàn, phía Ñoâng laø caûng bieån lí töôûng cho söï giao löu vôùi theá giôùi. Khí haäu noùng aåm, song laïi ít thieân tai, saûn vaät phong phuù: luùa gaïo, traùi caây boán muøa, saûn phaåm röøng bieån cuøng vôùi söùc lao ñoäng doài daøo vaø con ngöôøi duõng caûm, caàn cuø nhaân haäu…. Saøi Goøn ñaõ sôùm trôû thaønh nôi giao löu kinh teá vaø thöông maïi coù söùc cuoán huùt lôùn. Ngay töø sau caùc cuoäc caùch maïng tö saûn, nhieàu taäp ñoaøn tö baûn Chaâu AÂu ñaõ baét ñaàu doøm ngoù phöông Ñoâng trong ñoù coù Vieät Nam maø tieâu ñieåm ñaàu tieân laø nhöõng thaønh phoá bieån cöûa ngoõ cuûa quoác gia. Ñi sau nhöõng ngöôøi truyeàn ñaïo vaø buoân baùn laø quaân ñoäi vieãn chinh Phaùp ñoå boä leân Ñaø Naüng naêm 1858 vaø moät naêm sau chuùng ñaùnh chieám Saøi Goøn môû ñaàu cuoäc chieán tranh xaâm löôïc caùc nöôùc Ñoâng Döông.

Khoâng cam chòu maát nöôùc, nhaân daân Saøi Goøn – Gia Ñònh ñaõ nhaát teà ñöùng daäy choáng xaâm laêng. Lòch söû ñaõ ghi nhaän tinh thaàn yeâu nöôùc noàng naøn vaø yù thöùc traùch nhieäm cao caû cuûa nhaân daân Nam Boä noùi chung vaø Saøi Goøn Gia Ñònh noùi rieâng tröôùc vaän meänh cuûa daân toäc. Cuoác chieán ñaáu coá thuû cuûa Nguyeãn Trin Phöông ôû ñaïi ñoàn Kyø Hoøa ñaõ ñöôïc haøng vaïn daân binh toaøn vuøng giuùp söùc. Cuoäc khaùng chieán beàn bæ gan daï vôùi khí tieát cuûa Tröông Ñònh, Nguyeãn Trung Tröïc vaø nhaø thô – chieán só Nguyeãn Ñình Chieåu maõi maõi tieâu bieåu cho tinh thaàn yeâu nöôùc, yù thöùc laøm chuû maïnh meõ cuûa nhaân daân Saøi Goøn – Gia Ñònh.

Ñeå boùc loät ñoàng baøo ta, boøn ruùt cuûa caûi ñaát nöôùc ta, thöïc daân Phaùp ñaõ xaây döïng cô sôû haï taàng, taïo ñieàu kieän kinh teá phaùt trieån. Saøi Goøn laø nôi ñaàu tieân ñi vaøo neàn saûn xuaát coâng nghieäp, do ñoù laø nôi ñaàu tieân ra ñôøi giai caáp coâng nhaân Vieät Nam hieän ñaïi. Tuy nhieân, khaùc vôùi giai caáp coâng nhaân “Chính quoác” hoï chòu nhieàu taàng aùp böùc boùc loät. Hoaøn caûnh ñoù laø cô sôû naûy sinh yù thöùc giaûi phoùng giai caáp gaén lieàn vôùi tinh thaàn ñoäc laäp daân toäc. Saøi Goøn cuõng laø nôi ñaàu tieân xuaát hieän taàng lôùp trí thöùc môùi – trí thöùc khoa hoïc, coâng ngheä vaø vaên hoùa phöông Taây.

Trong luùc ñaát nöôùc coøn taêm toái chöa coù ñöôøng ra, Saøi Goøn laø nôi ñaõ höôûng öùng maïnh meõ phong traøo yeâu nöôùc cuûa caùc chieán só Phan Boäi Chaâu, Phan Chaâu Trinh vaø caùc nhaø yeâu nöôùc tieán boä khaùc. Cuoäc ra ñi tìm ñöôøng cöùu nöôùc cuûa ngöôøi thanh nieân Nguyeãn Taát Thaønh naêm 1911, sau ñoù laø söï ra ñôøi cuûa Coâng Hoäi Ñoû do ngöôøi thôï Ba Son Toân Ñöùc Thaéng saùng laäp, tieâu bieåu cho söï löïa choïn ñöôøng ñi cuûa daân toäc.

Suoát 15 naêm ñaáu tranh cöïc kyø gian khoå trong thôøi kyø vaän ñoäng caùch maïng, nhöõng ngöôøi con öu tuù nhaát cuûa queâ höông töø moïi mieàn ñaát nöôùc: Traàn Phuù, Nguyeãn Vaên Cöø, Ngoâ Gia Töï, Leâ Hoàng Phong, Voõ Vaên Taàn, Taï Uyeân, Nguyeãn Thò Minh Khai, Nguyeãn Vaên Tieáp, Haø Huy Taäp, Phan Ñaêng Löu, Lyù Töï Troïng vaø nhieàu baäc tieàn boái khaùc ñaõ hoaït ñoäng treân vuøng ñaát Saøi Goøn – Gia Ñònh vaø ñaõ hieán daâng tuoåi treû, trí tueä vaø caû cuoäc ñôøi cho Toå quoác.

Thaønh phoá laø ngoïn côø cuûa caùc phong traøo choáng ñeá quoác xaâm löôïc: phong traøo choáng ñeá quoác Myõ can thieäp vaøo Ñoâng Döông (1950), phong traøo Ñoàng Khôûi cuûa nhaân daân Gia Ñònh (1960). Vaø cuoái cuøng laø cuoäc toång tieán coâng vaø noåi daäy muøa xuaân 1975.

Sau hôn 10 naêm cuøng vôùi caû nöôùc thöïc hieän ñöôøng loái ñoåi môùi kinh teá treân ñòa baøn thaønh phoá taêng tröôûng khaù cao vaø oån ñònh, ñoùng goùp 36,8 GDP cuûa caû nöôùc.

Hieän nay, thaønh phoá Hoà Chí Minh laø trung taâm du lòch lôùn nhaát caû nöôùc, thu huùt haøng naêm 70% löôïng khaùch quoác teá ñeán Vieät Nam.

- ### Trieàu Nguyeãn ñöôïc döïng leân treân cô sôû ñaùnh baïi vaø töôùc ñoaït nhöõng thaønh quaû cuûa phong traøo Taây Sôn. Tuy khoâng phaûi laø con chaùu tröïc heä nhöng caùc hoaøng ñeá nhaø Nguyeãn cuõng laø doøng doõi cuûa caùc chuùa Nguyeãn.

- ### Treân danh nghóa, trieàu Nguyeãn toàn taïi tröôùc sau 143 naêm nhöng lòch söû trieàu Nguyeãn laïi bao haøm hai giai ñoaïn mang hai tính chaát hoaøn toaøn khaùc nhau:

· ### Giai ñoaïn thöù nhaát töø 1802 ñeán 1884 laø giai ñoaïn trieàu Nguyeãn toàn taïi chuû yeáu vôùi tö caùch cuûa moät vöông trieàu ñoäc laäp. Giai ñoaïn naøy thuoäc khung lòch söû Trung ñaïi Vieät Nam### .

· ### Giai ñoaïn thöù hai töø naêm 1884 ñeán 1945 laø giai ñoaïn trieàu Nguyeãn chæ toàn taïi trong khuoân khoå cho pheùp cuûa chuû nghóa thöïc daân Phaùp. Söû thöôøng goïi ñaây laø thôøi thuoäc ñòa nöûa phong kieán. Giai ñoaïn naøy thuoäc khung lòch söû caän ñaïi Vieät Nam### .

- ### Thôøi Nguyeãn, lòch söû Vieät Nam### coù maáy söï kieän lôùn sau ñaây:

· ### Laõnh thoå roäng nhaát so vôùi taát caû caùc trieàu ñaïi tröôùc ñoù

· ### Quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Vieät Nam### (keå töø thaùng 6/ 1804)

· ### Kinh ñoâ môùi cuûa nöôùc ta laø Hueá

· ### Naêm 1858, thöïc daân Phaùp noå suùng xaâm löôïc nöôùc ta, cuoäc khaùng chieán ñaáu choáng xaâm laêng do trieàu Nguyeãn toå chöùc vaø laõnh ñaïo ñaõ thaát baïi. Sau ñoù, moät boä phaän khoâng nhoû cuûa trieàu ñình nhaø Nguyeãn ñaõ cam keát hôïp taùc vaø laøm tay sai cho thöïc daân Phaùp.

· ### Phong traøo yeâu nöôùc cuûa nhaân daân lieân tuïc noåi leân vôùi nhieàu hình thöùc vaø tính chaát phong phuù khaùc nhau. Tuy nhieân, troïng ñaïi hôn caû vaãn laø söï kieän chính ñaûng giai caáp voâ saûn Vieät Nam ra ñôøi naêm 1930. Sau möôøi laêm naêm hoaït ñoäng cuoäc Caùch Maïng do nhöõng ngöôøi Coäng saûn Vieät Nam phaùt ñoäng, toå chöùc vaø laõnh ñaïo ñaõ toaøn thaéng. Lòch söû Vieät Nam### hieän ñaïi baét ñaàu keå töø ñoù.

- ### Tuy vò trí coù khaùc nhau, nhöng trong 143 naêm toàn taïi, trieàu Nguyeãn coù taát caû 13 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Söû thöôøng goïi laø caùc hoaøng ñeá nhaø Nguyeãn theo nieân hieäu (vì moãi hoaøng ñeá chæ ñaët coù moät nieân hieäu) chöù khoâng goïi theo mieáu hieäu nhö ñoái vôùi hoaøng ñeá caùc trieàu ñaïi khaùc. Cuï theå nhö sau:

• Gia Long (töùc Nguyeãn AÙnh) : 1802 – 1819
• Minh Maïng (töùc Nguyeãn Phöôùc Ñaûm) : 1820 – 1840
• Thieäu Trò (töùc Nguyeãn Phöôùc Mieân Toâng) : 1841 – 1883
• Töï Ñöùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Hoàng Nhaäm) : 1848 – 1883
• Duïc Ñöùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Chaân) : 3 ngaøy cuûa thaùng 7/ 1883
• Hieäp Hoøa (töùc Nguyeãn Phöôùc Hoàng Daät) : 4 thaùng cuoái cuûa naêm 1883
• Kieán Phöôùc (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Ñaêng) : töø cuoái naêm 1883 ñeán thaùng 4/ 1884
• Haøm Nghi (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Lòch) : 1884 – 1888
• Ñoàng Khaùnh (töùc Nguyeãn Phöôùc Öng Xuy) : 1885 – 1888. Khi Haøm Nghi xuaát boân ñaùnh Phaùp. Ñoàng Khaùnh ñöôïc ñöa leân ngoâi, vì theá, treân danh nghóa thì naêm 1885 – 1888, nöôùc ta coù hai hoaøng ñeá.
• Thaønh Thaùi (töùc Nguyeãn Phöôùc Böûu Laân) : 1889 – 1907
• Duy Taân (töùc Nguyeãn Phöôùc Vónh San) : 1907 – 1916
• Khaûi Ñònh (töùc Nguyeãn Phöôùc Böûu Ñaûo) : 1916 – 1925
• Baûo Ñaïi (töùc Nguyeãn Phöôùc Vónh Thuïy) : 1925 – 1945

***### 2. ***### NÖÔÙC VIEÄT NAM TÖØ 1945 ÑEÁN NAY:

- ### Naêm 1945, Caùch maïng thaùng Taùm thaønh coâng. ngaøy 2/ 9 /1945, vôùi vieäc tuyeân ñoïc baûn Tuyeân Ngoân ñoäc laäp do Baùc Hoà khôûi thaûo, nöôùc Vieät Nam Daân Chuû Coäng Hoøa ñaõ khai sinh. Ñaây laø nhaø nöôùc daân chuû ñaàu tieân ôû Ñoâng Nam AÙ.

- ### Nhöng vöøa giaønh ñöôïc chính quyeàn thì toaøn theå nhaân daân ta ñaõ phaûi lao vaøo cuoäc khaùng chieán tröôøng kyø choáng Phaùp.

- ### Naêm 1954, vôùi chieán thaéng ôû Ñieän Bieân Phuû, chuùng ta ñaõ buoäc thöïc daân Phaùp kyù vaøo hieäp ñònh Geneøve, coâng nhaän ñoäc laäp, chuû quyeàn cuûa nöôùc Vieät Nam Daân Chuû Coäng Hoøa

- ### Töø naêm 1954 ñeán naêm 1975, nhaân daân caû nöôùc ñaõ doác loøng chieán ñaáu choáng Myõ cöùu nöôùc.

- ### Ngaøy 30/4/1975, vôùi ñaïi thaéng cuûa chieán dòch Hoà Chí Minh lòch söû, moät kyû nguyeân môùi ñaõ môû ra. Töø ñaây, Vieät Nam### laø moät quoác gia thoáng nhaát, hoaøn toaøn coù ñoäc laäp vaø chuû quyeàn, coù vò trí quoác teá ngaøy moät lôùn.

- ### Töø naêm 1976, quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Coäng Hoøa Xaõ Hoäi Chuû Nghóa Vieät Nam### .

Ñeán ñaây, ñoäc laäp vaø töï chuû tuy veà cô baûn vaãn tieáp tuïc ñöôïc giöõ vöõng, nhöng ñaát nöôùc laïi laâm vaøo cuoäc noäi chieán trieàn mieân. Nhieàu heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau ñaõ ñoàng thôøi toàn taïi vaø khoâng ngöøng tìm caùch thuû tieâu laãn nhau. Muoán naém ñöôïc nhöõng noäi dung chuû yeáu cuûa lòch söû trong giai ñoaïn naøy, chuùng khoâng theå khoâng ñieåm laïi nhöõng cuïc dieän chính trò soâi ñoäng nhaát.

***### a. ***### Cuïc dieän Nam – Baéc trieàu hay coøn goïi laø chieán tranh Leâ – Maïc (1527 – 1592)

- ### Naêm 1527, Maïc Ñaêng Dung cöôùp ngoâi cuûa nhaø Leâ. Trieàu Maïc ñoùng ñoâ ôû Thaêng Long (töùc laø ôû phía Baéc) neân söû goïi laø Baéc Trieàu.

- ### Naêm 1533, trieàu Leâ ñöôïc taùi laäp ôû Thanh Hoùa (töùc ôû phía Nam) neân söû goïi laø Nam trieàu. Nam### trieàu tuy danh nghóa laø trieàu Leâ nhöng thöïc quyeàn laïi naèm trong tay Nguyeãn Kim, roài sau ñoù laø trong tay Trònh Kieåm vaø doøng doõi cuûa Trònh Kieåm.****

- ### Töø naêm 1533 ñeán naêm 1592, hai beân Nam – Baéc trieàu ñaõ ñaùnh nhau 38 traän lôùn. Keát quaû laø Nam trieàu ñeø beïp ñöôïc Baéc trieàu. Sau naêm 1952, tuy hoï Maïc vaãn coøn tieáp tuïc hoaït ñoäng choáng Nam### trieàu theâm moät thôøi gian nöõa nhöng veà cô baûn vai troø cuûa Baéc trieàu ñeán ñoù nhö ñaõ chaám döùt.****

***### b. ***### Cuïc dieän Ñaøng Ngoaûi – Ñaøng Trong hay coøn goïi laø thôøi Tròng – Nguyeãn phaân tranh (1558 – 1786):

- ### Ngay khi cuïc dieän mieàn Nam### – Baéc trieàu chöa chaám döùt, thì moät cuïc dieän khaùc, soâi ñoäng vaø quyeát lieät hôn ñaõ hình thaønh vaø hình thaønh ngay trong loøng Nam Trieàu.

- ### Naêm 1558, töôùng cuûa Nam trieàu laø Nguyeãn Hoaøng ñaõ vaøo laøm traán thuû xöù Thanh Hoùa. Naêm 1570, oâng laïi ñöôïc kieâm quaûn xöù Quaûng Nam### . Cô ñoà cuûa hoïc Nguyeãn baét ñaàu hình thaønh keå töø ñoù.

- ### Nguyeãn Hoaøng ñaõ thöïc hieän chính saùch hai maët:

· ### Veà coâng khai thì Nguyeãn Hoaøng vaãn toû roõ laø ngöôøi trung thaønh vôùi nhaø Leâ, thöïc hieän ñaày ñuû caùc chöùc phaän cuûa moät vò quan ôû nôi bieân aûi.

· ### Veà bí maät thì Nguyeãn Hoaøng ra söùc tìm caùch gaày döïng cô ñoà rieâng.

- ### Ñeán ñôøi con Nguyeãn Hoaøng thì chính saùch hai maët naøy khoâng coøn nöõa. Hai beân hoï Trònh vaø hoï Nguyeãn ñaõ ñaùnh nhau baûy traän lôùn.

- ### Naêm 1672, do thaáy khoâng theå tieâu dieät ñöôïc nhau, hai beân ñaõ laáy soâng Gianh (Quaûng Bình ngaøy nay) laøm giôùi tuyeán ñeå chia caét laâu daøi.

· ### Töø soâng Gianh trôû ra Baéc goïi laø Ñaøng Ngoaøi, do hoï Trònh naém quyeàn cai trò.

· ### Töø soâng Gianh trôû vaøo Nam### goïi laø Ñaøng Trong, do hoï Nguyeãn naém quyeàn cai quaûn.

•      ### Cuïc dieän Ñaøng Ngoaøi – Ñaøng Trong chaám döùt naêm 1786 bôûi cuoäc taán coâng cuûa quaân Taây Sôn do Nguyeãn Hueä chæ huy.
  

***### c. ***### Taây Sôn (1771 – 1801)

- ### Naêm 1771, phong traøo Taây Sôn buøng noå. Phong traøo naøy coù ba giai ñoaïn mang ba tính chaát khaùc nhau:

· ### Töø naêm 1771 ñeán naêm 1784 laø giai ñoaïn Taây Sôn chieán ñaáu quyeát lieät maø muïc tieâu taán coâng vaøo toaøn boä cô ñoà cuûa hoï Nguyeãn ôû Ñaøng Trong.

· ### Töø naêm 1784 ñeán naêm 1789 laø giai ñoaïn Taây Sôn ñoàng thôøi tieán haønh hai nhieäm vuï khaùc nhau:****

+ Ñaåy maïnh vaø môû roäng cuoäc taán coâng vaøo caùc taäp ñoaøn phong kieán thoáng trò ôû caû Ñaøng Trong laãn Ñaøng Ngoaøi.

+ Duõng caûm ñaûm nhaän söù meänh baûo veä ñoäc laäp daân toäc: tieây dieät quaân Xieâm ôû Ñaøng Trong (1785) vaø quaân Maõn Thanh ôû Ñaøng Ngoaøi (1789).

· ### Töø naêm 1789 ñeán naêm 1801 laø giai ñoaïn Taây Sôn toàn taïi vôùi tö caùch cuûa nhöõng heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau.
***### d. ***### Töø naêm 1527 ñeán naêm 1801, ñaát nöôùc coù maáy heä thoáng chính qyeàn sau ñaây:

***Chính quyeàn cuûa nhaø Maïc: ***treân danh nghóa chính thoáng, nhaø Maïc truyeàn noái ñöôïc 10 ñôøi, trong ñoù coù 5 ñôøi ñaàu thuoäc thôøi töông ñoái thònh trò, coøn 5 ñôøi cuoái thôøi suy taøn

• Maïc Thaùi Toå (töùc Maïc Ñaêng Dung) : 1527 – 1529
• Maïc Thaùi Toâng (töùc Maïc Ñaêng Doanh) : 1530 – 1540
• Maïc Hieán Toâng (töùc Maïc Phuùc Haûi) : 1540 – 1546
• Maïc Tuyeân Toâng (töùc Maïc Phuùc Nguyeân) : 1546 – 1561
• Maïc Maäu Hôïp : 1562 – 1592
• Maïc Toaøn : 1592 – 1593
• Maïc Kính Chæ : 1592 – 1593
  (luùc naøy nhaø Maïc coù hai vua)
• Maïc Kính Cung : 1593 – 1625
• Maïc Kính Khoan : 1623 – 1638 (töï laäp laøm vua khi Maïc Kính Cung coøm soáng, moät laàn nöõa hoï Maïc laïi coù hai vua)
• Maïc Kính Vuõ : 1638 – 1677
  ### Chính quyeàn nhaø Leâ:### tuy chæ laø hö vò nhöng treân danh nghóa nhaø Leâ vaãn coøn tieáp tuïc truyeàn noái ñöôïc 16 ñôøi nöõa. Cuï theå nhö sau:
• Leâ Trang Toâng (töùc Leâ Ninh) : 1533 – 1548
• Leâ Trung Toâng (töùc Leâ Huyeàn) : 1548 – 1556
• Leâ Anh Toâng (töùc Leâ Duy Bang) : 1556 – 1573
• Leâ Theå Toâng (töùc Leâ Duy Ñaøm) : 1573 – 1599
• Leâ Kính Toâng (töùc Leâ Duy Taân) : 1599 – 1619
• Leà Thaàn Toâng (töùc Leâ Duy Kyø) ôû ngoâi 2 laàn (Laàn 1: 1619 – 1643 vaø Laàn 2: 1649 – 1662)
• Leâ Chaân Toâng (töùc Leâ Duy Höïu) : 1643 – 1649
• Leâ Huyeàn Toâng (töùc Leâ Duy Vuõ) : 1662 – 1671
• Leâ Gia Toâng (töùc Leâ Duy Coái) : 1671 – 1675
• Leâ Hi Toâng (töùc Leâ Duy Hieäp) : 1675 – 1705
• Leâ Duï Toâng (töùc Leâ Duy Ñöôøng) : 1705 – 1729
• Leâ Ñeá Duy Phöôøng (töùc Leâ Duy Phöôøng) : 1729 – 1732
• Leâ Thuaàn Toâng (töùc Leâ Duy Töôøng) : 1732 – 1735
• Leâ YÙ Toâng (töùc Leâ Duy Thaän) : 1735 – 1740
• Leâ Hieån Toâng (töùc Leâ Duy Dieâu) : 1740 – 1786
• Leâ Chieâu Thoáng (töùc Leâ Duy Kyø) : 1786 – 1788

Chính quyeàn cuûa hoï Trònh ôû Ñaøng Ngoaøi: Ñaây chính laø quyeàn song toàn vôùi chính quyeàn cuûa nhaø Leâ vaø laø chính quyeàn coù vò trí quan troïng nhaát. Xeùt veà danh chính ngoân thuaän thì coù moät soá ngöôøi nhö Trònh Baùch vaø Trònh Bính chöa töøng ôû ngoâi moät caùch chính thöùc nhöng xeùt veà thöïc quyeàn thì hoï ñaõ laøm chuùa. Vì leõ ñoù, nhieàu taùc phaåm söû hoïc vaãn xeáp Trònh Baùch vaø Trònh Bính vaøo danh saùch caùc chuùa Trònh. Theo ñoù thì danh saùch cuûa caùc chuùa Trònh cuï theå nhö sau:

• Trònh Kieåm : 1545 – 1569
• Trònh Coái : 1569 – 1570
• Trònh Tuøng : 1570 – 1623
• Trònh Traùng : 1623 – 1657
• Trònh Taïc : 1657 – 1682
• Trònh Caên : 1682 – 1709
• Trònh Baùch : 1684 – ñöôïc pheùp naém quyeàn phuû chuùa ngay khi cha laø Trònh Caên coøn soáng
• Trònh Bính : 1588 – ñöôïc pheùp naém quyeàn phuû chuùa ngay khi oâng noäi laø Trònh Caên coøn soáng (Trònh Bính laø chaùu ñích toân cuûa Trònh Caên, cha laø Trònh Vónh bò beänh maát sôùm)
• Trònh Cöông : 1709 – 1729
• Trònh Giang : 1729 – 1740
• Trònh Doanh : 1740 – 1767
• Trònh Saâm : 1767 – 1782
• Trònh Caùn : 1782 – ôû ngoâi chuùa ñöôïc moät thaùng
• Trònh Khaûi : 1782 – 1786
• Trònh Boàng : 1786 – ôû ngoâi chuùa ñöôïc hai thaùng
  ### Chính quyeàn cuûa hoï Nguyeãn ôû Ñaøng Trong:
• Nguyeãn Hoaøng : 1558 – 1613
• Nguyeãn Phuùc Nguyeân : 1613 – 1635
• Nguyeãn Phuùc Lan : 1635 – 1648
• Nguyeãn Phuùc Taàn : 1648 – 1687
• Nguyeãn Phuùc Traên : 1687 – 1691
• Nguyeãn Phuùc Chu : 1691 – 1725
• Nguyeãn Phuùc Chuù : 1725 – 1738
• Nguyeãn Phuùc Khoaùt : 1738 – 1765
• Nguyeãn Phuùc Thuaàn : 1765 – 1777
• Nguyeãn Phuùc Duyeân : 1777 – luùc naøy hoï Nguyeãn coù hai chuùa

Chính quyeàn Taây Sôn: Trong thöïc teá, Taây Sôn coù ñeán ba heä thoáng chính quyeàn khaùc nhau. Theo ñoù thì:

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Nhaïc:

+ Nguyeãn Nhaïc töùc (Thaùi Ñöùc Hoaøng Ñeá hay Trung Öông Hoaøng Ñeá, ñoùng ñoâ ôû Quy Nhôn): 1778 – 1793

+ Nguyeãn Baûo (con Nguyeãn Nhaïc): 1793 – chæ ôû ngoâi ñöôïc moät thôøi gian raát ngaén

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Hueä:

+ Nguyeãn Hueä (töùc Quang Trung Hoaøng Ñeá, ñònh ñoâ ôû Phuù Xuaán töùc Hueá ngaøy nay. Sau Quang Trung döï kieán dôøi ñoâ ra Ngheä An – Phöôïng Hoaøng Trung Ñoâ – nhöng chöa kòp hoaøn taát thì Quang Trung qua ñôøi): 1788 – 1792

+ Nguyeãn Traùc (töùc Quang Toaûn Hoaøng Ñeá): 1792 – 1801

· ### Chính quyeàn cuûa Nguyeãn Löõ (töùc Ñoâng Ñònh Vöông)

+ Ñaây laø chính quyeàn yeáu nhaát trong soá caùc heä thoáng chính quyeàn cuûa Taây Sôn. Nguyeãn Löõ cai quaûn ñaát Gia Ñònh nhöng laïi ít khi ôû Gia Ñònh. OÂng maát naêm 1787 taïi Quy Nhôn. Nguyeãn Löõ ôû ngoâi Ñoâng Ñònh Vöông chæ moät naêm: 1786 – 1787

- ### Naêm 1400, Hoà Quyù Ly cöôùp ngoâi nhaø Traàn laäp ra trieàu Hoà. Thôøi Hoà coù maáy ñieåm ñaùng löu yù sau ñaây:

· ### Quoác hieäu môùi cuûa nöôùc ta laø Ñaïi Ngu

· ### Kinh ñoâ môùi laø Ñaïi Laïi (Vónh Loäc, Thanh Hoùa ngaøy nay)

· ### Nhaø Hoà truyeàn ñöôïc hai ñôøi:

+ Hoà Quyù Ly chæ ôû ngoâi moät naêm (1400)

+ Hoà Haùn Thöông (1400 – 1407)

· ### Cuoái naêm 1406, quaân Minh traøn sang xaâm löôïc nöôùc ta, cuoäc chieán do nhaø Hoà laõnh ñaïo bò thaát baïi.

- ### Töø naêm 1407, quaân Minh baét ñaàu thieát laäp neàn ñoâ hoä treân toaøn coõi nöôùc ta. Thôøi thuoäc Minh tuy khoâng daøi nhöng ñaây cuõng laø thôøi ñaày bi thöông cuûa caû daân toäc.

- ### Döôùi thôøi Minh, nhaân daân ta ñaõ khoâng ngöøng noåi daäy ñaáu tranh vôùi nhieàn daïng hình thöùc khaùc nhau. Döôùi ñaây laø nhöõng cuoäc ñaáu tranh tieâu bieåu:

· ### Khôûi nghóa laø Traàn Ngoãi – Traàn Quyù Khoaùng (1407 – 1413). Caû hai laõnh tuï cuûa cuoäc khôûi nghóa naøy ñeàu xöng Ñeá (Traàn Ngoãi laø Giaûn Ñònh Ñeá, Traàn Quyù Khoaùng laø Truøng Quang Ñeá). Söû goïi ñaây laø thôøi Haäu Traàn.

· ### Khôûi nghóa Phaïm Ngoïc (1419 – 1420)

· ### Khôûi nghóa Leâ Ngaõ (1419 – 1420)

· ### Phong traøo aùo ñoû (1407 – 1427)

· ### Tuy nhieân, lôùn nhaát vaø giaønh ñöôïc thaéng lôïi veû vang nhaát vaãn laø cuoäc khôûi nghóa Lam Sôn do Leâ Lôïi phaùt ñoäng vaø laõnh ñaïo (1418 – 1427)

***### b. ***### Nöôùc Ñaïi Vieät thôøi Leâ sô (1428 – 1527)

- ### Sau thaéng lôïi vó ñaïi cuûa cuoäc chieán tranh giaûi phoùng, Leâ Lôïi leân ngoâi hoaøng ñeá. Trieàu Leâ ñöôïc laäp keå töø ñoù. Treân danh nghóa trieàu Leâ coù lòch söû trò vì laâu nhaát, tuy nhieân, khoâng phaûi luùc naøo quyeàn löïc cuûa nhaø Leâ treân vuõ ñaøi chính trò cuûa nöôùc nhaø cuõng maïnh meõ nhö nhau. Caên cöù vaøo thöïc traïng naøy, söï chia trieàu Leâ laøm ba chaëng, trong ñoù chaëng ñaàu tieân goïi laø thôøi Leâ sô.

- ### Döôùi thôøi Leâ, lòch söû coù maáy ñieåm noäi baät sai ñaây:

· ### Thaêng Long ñöôïc taùi laäp laøm kinh ñoâ

· ### Quoác hieäu Ñaïi Vieät ñöôïc tieáp tuïc söû duïng

· ### Boä maùy nhaø nöôùc thôøi Leâ sô khoâng phaûi laø boä maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc nhö thôøi Lyù vaø Traàn, ngöôïc laïi, ñaây laø boä maùy nhaø nöôùc cuûa baù quan vaên voõ ñöôïc tuyeån choïn trong traêm hoï, chuû yeáu thoâng qua con ñöôøng thi cöû.

· ### Veà maët tö töôûng, thôøi Leâ sô laø thôøi nho giaùo chieám vò trí ñoäc toân.

· ### Veà kinh teá, ñaây laø thôøi kyø maø Ñaïi Vieät thöïc söï laø moät cöôøng quoác trong khu vöïc.

•      ### Thôøi Leâ sô keùo daøi 100 naêm goàm 11 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Cuï theå laø:
  

• Leâ Thaùi Toå (töùc Leâ Lôïi) : 1428 – 1433
• Leâ Thaùi Toâng (töùc Leâ Nguyeân Long) : 1433 – 1442
• Leâ Nhaân Toâng (töùc Leâ Bang Cô) : 1442 – 1459
• Leâ Nghi Daân (keû cöôùp ngoâi) : 1459 –1460
• Leâ Thaùnh Toâng (töùc Leâ Tö Thaønh) : 1460 –1497
• Leâ Hieán Toâng (töùc Leâ Tranh) : 1497 – 1504
• Leâ Tuùc Toâng (töùc Leâ Thuaàn) : 6 thaùng cuoái naêm 1504
• Leâ Uy Muïc (töùc Leâ Tuaán) : 1505 – 1509
• Leâ Töông Döïc (töùc Leâ Oaùnh) : 1510 – 1516
• Leâ Chieâu Thoáng (töùc Leâ Y) : 1516 – 1622
• Leâ Cung Hoaøng (töùc Leâ Xuaân) : 1522 – 1527

Trieàu Lyù ñöôïc thaønh laäp do söï ñoàng loøng suy toân cuûa quan laïi vaø caùc nhaø sö cuoái thôøi Tieàn Leâ, sau khi Leâ Long Ñónh qua ñôøi vaøo naêm 1009.

- ### Ngöôøi coù coâng khai saùng ra trieàu Lyù laø Lyù Coâng Uaån

- ### Nhaø Lyù coù maáy coáng hieàn noåi baät sau ñaây:

· ### Veà chính trò: Thieát laäp guoàng maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc hoï Lyù. Dôøi ñoâ töø Hoa Lö veà Thaêng Long (1010). Ñaët quoác hieäu môùi laø Ñaïi Vieät (1054).

· ### Veà quaân söï: Ñaùnh baïi quaân Chieâm Thaønh ôû bieân cöông phía Nam### (1069). Ñaïi phaù quaân Toáng xaâm laêng (1077).

· ### Veà vaên hoùa: Taïo ñieàu kieän cho Phaät giaùp vaø Ñaïo giaùp phaùt trieån maïnh meõ. Môû ñöôøng cho neàn giaùo duïc vaø thi cöû Nho hoïc ñöôïc xaùc laäp vaø khoâng ngöøng ñi leân. Ñöa caùc lónh vöïc khaùc cuûa ñôøi soáng vaên hoùa nöôùc nhaø böôùc vaøo moät giai ñoaïn höng thònh môùi

- ### Nhaø Lyù toàn taïi tröôùc sau ñöôïc 215 naêm, goàm 9 ñôøi hoaøng ñeá noái nhau trò vì. Cuï theå nhö sau:

+ Lyù Thaùi Toå (töùc Lyù Coâng Uaån) : 1010 – 1028

+ Lyù Thaùi Toâng (töùc Lyù Phaät Maõ) : 1028 – 1054

+ Lyù Thaùnh Toâng (töùc Lyù Nhaät Toân) : 1054 – 1072

+ Lyù Nhaân Toâng (töùc Lyù Caøn Ñöùc) : 1072 – 1127

+ Lyù Thaàn Toâng (töùc Lyù Döông Hoaùn) : 1128 – 1138

+ Lyù Anh Toâng (töùc Lyù Thieân Toä) : 1138 – 1175

+ Lyù Cao Toâng (töùc Lyù Long Traùt) : 1175 – 1210

+ Lyù Hueä Toâng (töùc Lyù Haïo Saûm) : 1210 – 1224

+ Lyù Chieâu Hoaøng (töùc Lyù Phaät Kim –coâng chuùa uùt cuûa Lyù Hueä Toâng) : 1224 – 1225

***### b. ***### Nöôùc Ñaïi Vieät döôùi thôøi Traàn (1226 – 1400)

- ### Nhaø Traàn ñöôïc thaønh laäp treân cô sôû lôïi duïng hoân nhaân ñeå laät ñoå nhaø Lyù voán ñaõ ñoå naùt töø haøng chuïc naêm tröôùc ñoù.

- ### Hoaøng ñeá khôûi ñaàu cuûa nhaø Traàn laø Traàn Thaùi Toâng (töùc Traàn Caûnh – choàng cuûa Lyù Chieâu Hoaøng)

- ### Nhaø Traàn coù maáy coáng hieán lôùn sau ñaây:

· ### Veà chính trò: Taùi thieát vaø cuûng coá guoàng maùy nhaø nöôùc cuûa quyù toäc (moät hình thöùc voán dó ñaõ coù töø thôøi Lyù). Laäp cheá ñoä hai ngoâi: Thöôïng Hoaøng vaø Hoaøng Ñeá nhaèm traùnh caùc naïn tranh giaønh ngoâi baùu thöôøng coù giöõa caùc hoaøng töû.

· ### Veà quaân söï: Xaây döïng löïc löôïng vuõ trang theo phöông chaâm quaân só coát ôû tinh nhueä chöù khoâng phaûi coát ôû soá ñoâng. Ba laàn ñaïi phaù quaân Moâng Nguyeân xaâm löôïc (laàn thöù nhaát: 1257 – 1258, laàn thöù hai: 258 vaø laàn thöù ba: 1288)

· ### Veà vaên hoùa: Ñöa neàn giaùo duïc vaø thi cöû Nho hoïc tieán ñeán moät giai ñoaïn phaùt trieån môùi, raát maïnh meõ. Trong khi Phaät giaùo vaø Ñaïo giaùo vaãn coù cô hoäi ñeå tieáp tuïc khaúng ñònh vò trí cuûa mình. Taïo ñieàu kieän cho taát caû caùc lónh vöïc khaùc cuûa ñôøi soáng vaên hoùa ñi leân, goùp phaàn quan troïng vaøo vieäc ñeå laïi cho lòch söû daáu aán saâu saéc vaên hoùa Lyù – Traàn.

Vôùi 3 ñôøi noái nhau trò vì trong 175 naêm, nhaø Traàn goàm caùc vò hoaøng ñeá cuï theå sau ñaây:

+ Traàn Thaùi Toâng (töùc Traàn Caûnh) : 1226 – 1258

+ Traàn Thaùnh Toâng (töùc Traàn Hoaûng) : 1258 – 1278

+ Traàn Nhaân Toâng (töùc Traàn Khaâm) : 1278 – 1293

+ Traàn Anh Toâng (töùc Traàn Thuyeân) : 1293 – 1314

+ Traàn Minh Toâng (töùc Traàn Maïnh) : 1314 – 1329

+ Traàn Hieán Toâng (töùc Traàn Vöôïng) : 1329 – 1341

+ Traàn Duï Toâng (töùc Traàn Haïo) : 1341 – 1369

+ Döông Nhaät Leã (keû cöôùp ngoâi) : 1369 – 1370

+ Traàn Ngheä Toâng (töùc Traàn Phuû) : 1370 – 1372

+ Traàn Dueä Toâng (töùc Traàn Kính) : 1372 – 1377

+ Traàn Pheá Ñeá (töùc Traàn Hieän) : 1377 – 1388

+ Traàn Thuaän Toâng (töùc Traàn Ngung) : 1388 – 1398

+ Traàn Thieáu Ñeá (töùc Traàn An) : 1398 – 1400

- ### Doøng noåi baät thöù nhaát cuûa lòch söû thôøi baéc thuoäc laø doøng ñoâ hoä cuûa caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác. Ñaây laø thôøi ñen toái nhaát cuûa lòch söû nöôùc nhaø trong thieân nieân kyû thöù nhaát sau Coâng nguyeân. Quaân ñoâ hoä ñaõ quyeát taâm xoùa boû cho baèng ñöôïc neàn ñoäc laäp vaø töï chuû cuûa nhaân daân ta, vô veùt vaø boùc loät nhaân daân ta moät caùch thaäm teä. Ñaây cuõng laø thôøi maø nhöõng möu ñoàng hoùa nguy hieåm ñöôïc thöïc hieän raát raùo rieát.

- ### Doøng noåi baät thöù hai cuûa lòch söû thôøi Baéc thuoäc laø doøng ñaáu tranh lieân tuïc vaø ngoan cöôøng cuûa nhaân daân ta. Haøng loaït nhöõng cuoäc khôûi nghóa ñaõ buøng noå, taán coâng khoâng khoan nhöôïng vaøo toaøn boä cô ñoà thoáng trò cuûa caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác ñoâ hoä. Ñieåm laïi, chuùng ta thaáy noåi leân nhöõng cuoäc khôûi nghóa tieâu bieåu nhaát sau ñaây:

+ Khôûi nghóa Hai Baø Tröng, noå ra töø naêm 40, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ñoâng Haùn (töùc Haäu Haùn). Hai baø ñaõ giaønh ñöôïc chính quyeàn trong ba naêm (40 – 43). Söû goïi ñoù laø thôøi Tröng Nöõ Vöông.

+ Khôûi nghóa Baø Trieäu (töùc Trieäu Thò Trinh), noå ra töø naêm 248, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ngoâ.

+ Khôûi nghóa Lyù Bí (töùc Lyù Boân), noå ra töø naêm 542, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Löông (moät trong nhöõng trieàu ñaïi cuûa Nam trieàu). Ñaàu naêm 544, Lyù Bí leân ngoâi Hoaøng ñeá, xöng Lyù Nam Ñeá. Ñaët quoác hieäu laø Vaïn Xuaân, ñaët nieân hieäu laø Thieân Ñöùc (cuõng coù saùch cheùp laø Ñaïi Ñöùc). Treân danh nghóa, nöôùc Vaïn Xuaân toàn taïi ñeán naêm 602.

+ Khôûi nghóa Lyù Töï Tieân vaø Ñinh Kieán, noå ra töø naêm 687, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ñöôøng.

+ Khôûi nghóa Mai Thuùc Loan noå ra naêm 722, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ñöôøng. Mai Thuùc Loan leân ngoâi hoaøng ñeá xöng laø Mai Haéc Ñeá.

+ Khôûi nghóa Phuøng Höng (? – 791), choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ñöôøng. Phuøng Höng ñaõ giaønh ñöôïc chính quyeàn trong moät thôøi gian khaù daøi. Naêm 789, oâng qua ñôøi con oâng laø Phuøng An ñaõ toân cha laø Boá Caùi Ñaïi Döông.

+ Khôûi nghóa Döông Thanh, noå ra naêm 819, keùo daøi ñeán naêm 820, choáng laïi aùch ñoâ hoä cuûa nhaø Ñöôøng.

Lòch söû thôøi Baéc thuoäc tuy coù hai doøng hoaøn toaøn khaùc nhau, nhöng, ñieàu ñaùng noùi nhaát chính laø ôû choã, cuoái cuøng, doøng ñaáu tranh ngoan cöôøng cuûa nhaân daân ta ñaõ giaønh ñöôïc toaøn thaéng.

**### 1. ****### KYÛ NGUYEÂN ÑOÄC LAÄP, TÖÏ CHUÛ VAØ THOÁNG NHAÁT (905 – 1527)

Kyû nguyeân naøy goàm naêm chaëng noái tieáp nhau tuy cuõng coù luùc ñaát nöôùc ta phaûi chòu nhöõng thöû thaùch raát cam go, nhöng xu höôùng chung vaãn laø phaùt trieån moät caùch toaøn dieän vaø maïnh meõ. Naêm chaëng naøy cuï theå nhö sau:

***### a. ***### Xaây döïng vaø khaúng ñònh kyû nguyeân ñoäc laäp, töï chuû vaø thoáng nhaát### (töø naêm 905 ñeán naêm 1009)

Ñaây laø chaëng coù khaù nhieàu doøng hoï noái nhau trò vì ñaát nöôùc.

· ### HOÏ KHUÙC### (905 – 930): Tuy chöa ñaït quoác hieäu vaø nieân hieäu, tuy chöa xöng ñeá hay xöng Vöông, thaäm chí coøn töï coi mình laø quan laïi cuûa Trung Quoác, nhöng, hoï Khuùc thöïc söï ñaõ coù coâng ñaët neàn taûng caên baûn ñaàu tieân cho kyû nguyeân ñoäc laäp, töï chuû vaø thoáng nhaát cuûa nöôùc nhaø. Hoï Khuùc truyeàn noái ñöôïc ba ñôøi, naém quyeàn trong 25 naêm.

+ Khuùc Thöøa Duï (905 – 907)

+ Khuùc Haïo (907 – 917)

+ Khuùc Thöøa Mó (917 – 930)

· ### ***HOÏ DÖÔNG ***(931 – 937): Naêm 930, quaân Nam Haùn sang xaâm löôïc nöôùc ta laàn thöù nhaát, cuoäc khaùng chieán do Khuùc Thöøa Mó laõnh ñaïo ñaõ thaát baïi nhöng, ngay laäp töùc moät boä töôùng cuûa hoï Khuùc laø Döông Ñình Ngheä ñaõ ñaùnh ñuoåi ñöôïc quaân Nam Haùn ra khoûi bôø coõi. Sau thaéng lôïi Döông Ñình ngheä thaønh laäp chính quyeàn môùi do oâng ñöùng ñaàu. Söï kieän naøy toû roõ, ñeán ñaây, ñoäc laäp vaø töï chuû laø xu höôùng khoâng theå naøo ñaûo ngöôïc. Naêm 937, Döông Ñình Ngheä bò Kieàu Coâng Tieãn (con nuoâi vaø cuõng laø boä töôùng cuûa oâng) gieát haïi ñeå tranh ñoaït quyeàn haønh.

· ### HOÏ NGOÂ (938 – 944): Naêm 937 ñöôïc tin Kieàu Coâng Tieãn gieát haïi Döông Ñình Ngheä, Ngoâ Quyeàn laäp töùc ñem quaân ñeán hoûi toäi. Hoát hoaûng, Kieàu Coâng Tieãn ñaõ ñi caàu cöùu quaân Nam Haùn, Ngoâ Quyeàn lieàn gieát cheát Kieàu Coâng Tieãn vaø ñaùnh tan quaân Nam ### Haùn ôû Baïch Ñaèng. Sau ñoù, oâng leân ngoâi, ñoùng ñoâ ôû Coå Loa. Söû goïi ñoù laø thôøi Ngoâ Vöông. OÂng trò vì ñöôïc 6 naêm. Sau oâng, con vaø chaùu coøn tieáp tuïc nhau trò vì theâm moät thôøi gian nöõa, nhöng vai troø hoï Ngoâ thì keå nhö ñaõ chaám döùt sau caùi cheát cuûa Ngoâ Quyeàn. Vôùi traän thaéng lòch söû ôû Baïch Ñaèng naêm 938 vaø vôùi söï nghieäp kieán thieát ñaát nöôùc sau chieán tranh, Ngoâ Quyeàn ñaõ coù coâng khaúng ñònh moät caùch hieân ngang, kyû nguyeân ñoäc laäp, töï chuû vaø thoáng nhaát cuûa nöôùc nhaø.###

· ### HOÏ ÑINH (968 – 980): Sau khi Ngoâ Quyeàn maát, ñaát nöôùc laâm vaøo moät thôøi kyø loaïn laïc chöa töøng thaáy. Caùc theá löïc caùt cöù noåi leân khaép nôi. Theo quy luaät chung, theá löïc naøo yeáu seõ bò tieâu dieät sôùm, theá löïc naøo maïnh seõ toàn taïi laâu hôn. Ñaàu nöûa sau cuûa theá kyû thöù 10, chæ coøn laïi 12 theá löïc maïnh, söû goïi ñoù laø loaïn 12 söù quaân. Naêm 967, Ñinh Boä Lónh ñaõ deïp ñöôïc loaïn 12 söù quaân vaø naêm 968, Ñinh Boä Lónh leân ngoâi hoaøng ñeá, xöng laø Ñinh Tieân Hoaøng, ñaët quoác hieäu laø Ñaïi Coà Vieät, ñònh ñoâ ôû Hoa Lö. Naêm 970, oâng ñaët nieân hieäu laø Thaùi Bình. Hoï Ñinh truyeàn noái ñöôïc hai ñôøi:

- Ñinh Tieân Hoaøng: (968 – 979)

- Ñinh Pheá Ñeá (töùc Ñinh Toaøn) 980

Vôùi söï nghieäp deïp loaïn möôøi hai söù quaân vaø kieán thieát nöôùc nhaø trong nhöõng naêm trò vì, Ñinh Tieân Hoaøng laø ngöôøi ñaõ coù coâng hoaøn thieän kyû nguyeân ñoäc laäp, töï chuû vaø thoáng nhaát cuûa nöôùc nhaø. Töø ñaây, ñoäc laäp daân toäc vaø thoáng nhaát quoác gia trôû thaønh hai maët baûn chaát nhaát, noåi baät nhaát, cuõng laø quy luaät xuyeân suoát nhaát cuûa lòch söû Vieät Nam.

· ### NHAØ TIEÀN LEÂ### (980 – 1009): Nhaø Tieàn Leâ ñöôïc laäp neân do söï choïn löïa vaø suy toân cuûa caùc quan laïi cuøng caùc nhaø sö. Baáy giôø, vaän nöôùc laâm nguy bôûi möu ñoà xaâm laêng cuûa nhaø Toáng maø Ñinh Toaøn khoâng ñuû uy tín, caøng khoâng ñuû taøi naêng ñeå ñieàu khieån vaän meänh quoác gia. Laø quan Thaäp Ñaïo Töôùng Quaân, laïi ñang naém quyeàn Phoù Vöông cho Ñinh Toaøn, Leâ Hoaøn ñöôïc suy toân leân ngoâi cuõng laø ñieàu hôïp lí. Nhaø Tieàn Leâ truyeàn noái ñöôïc ba ñôøi, trò vì 29 naêm:

• Leâ Hoaøn ### (980 – 1005)

- Leâ Trung Toâng (ba ngaøy cuûa thaùng 11/ 1005)

- Leâ Long Ñónh (töùc Leâ Ngoïa Trieàu: 1005 – 1009)

Trong thôøi Tieàn Leâ, Leâ Hoaøn laø ngöôøi ñaõ coù coâng raát lôùn:

- ### Ñaùnh tan cuoäc xaâm laêng cuûa quaân Toáng vaøo naêm 981

- ### Ñaùnh baïi söï quaáy phaù cuûa Chieâm Thaønh vaøo naêm 982

•      ### Tieáp tuïc xaây döïng vaø cuûng coá kinh ñoâ Hoa Lö, ban haønh nhieàu chính saùch cai trò raát tích cöïc vaø tieán boä.
  

**### 1. **### TIEÀN SÖÛ:
***### a. ***### Ñaëc ñieåm noåi baät:

- ### Keát quaû nghieân cöùu hieän nay cho thaáy raèng, caùch ñaây khoaûng 300.000 naêm, loaøi ngöôøi ñaõ coù maët treân laõnh thoå nöôùc ta. Daáu tích nhöõng chieác raêng vöøa coù ñaëc tính cuûa ngöôøi, laïi vöøa coù ñaëc tính cuûa vöôïn (trong ñoù, ñaëc tính cuûa ngöôøi laø ñaëc tính troäi) phaùt hieän ôû Thaåm Hai, Thaåm Khuyeân (nay thuoäc tænh Laïng Sôn) ñaõ töï noùi leân ñieàu ñoù vôùi phaùt hieän naøy, caùc nhaø söû hoïc Vieät Nam ñaõ cho raèng:### * Vieät Nam laø moät trong nhöõng vuøng queâ höông cuûa loaøi ngöôøi*.

- ### ÔÛ nhieàu khu vöïc khaùc treân theá giôùi, thôøi tieàn söû thöôøng chæ töông öùng vôùi thôøi ñoà ñaù, böôùc sang thôøi ñoà ñoàng thì cuõng coù nghóa laø ñaõ böôùc sang thôøi ñaïi coù nhaø nöôùc. Nhöõng keát quaû nghieân cöùu cuûa giôùi söû hoïc Vieät Nam### trong haøng chuïc naêm qua laïi cho moät keát luaän khaùc hôn, raèng: ### thôøi tieàn söû ôû Vieät Nam khoâng chæ bao goàm toaøn boä thôøi ñoà ñaù maø coøn baêng qua caû toaøn boä thôøi ñoà ñoàng. Coù theå noùi, ñaây laø ñaëc ñieåm noäi baät nhaát.

***### b. ***### Caùc giai ñoaïn lôùn cuûa thôøi tieàn söû:

- ### Giai ñoaïn ñoà ñaù:

* * + Môû ñaàu caùch ñaây khoaûng 300.000 naêm

+ Chaám döùt caùch ñaây khoaûng 4.000 naêm

+ Giai ñoaïn ñoà ñaù bao haøm 4 chaëng lôùn:

· ### Ñoà ñaù cuõ: vôùi caùc neàn vaên hoùa tieâu bieåu nhö Thaåm Hai, Thaåm Khuyeân, Nuùi Ñoï, Sôn Vi…, môû ñaàu caùch nay khoaûng 300.000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng 11.000 naêm.

· ### Ñoà ñaù giöõa: vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu nhaát laø Hoøa Bình, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng 11.000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng treân 9.000 naêm

· ### Ñoà ñaù môùi: vôùi caùc neàn vaên hoùa tieâu bieåu nhö Baéc Sôn, Quyønh Vaên, Baøo Troù, Haï Long…, môû ñaàu caùch nay khoaûng treân 9.000 naêm vaø chaám döùt caùch nay khoaûng 4.000 naêm.

· ### Ñænh caùo toät cuøng cuûa ñoà ñaù môùi: theå hieän taäp trung ôû vaên hoùa Phuøng Nguyeân. Ñaây cuõng laø sô kyø cuûa giai ñoaïn ñoà ñoàng ôû Vieät ### Nam

- ### Giai ñoaïn ñoà ñoàng:

+ Môû ñaàu caùch nay khoaûng 4.000 naêm

+ Bò thay theá daàn bôûi ñoà saét caùch nay khoaûng 2.500 naêm

+ Giai ñoaïn ñoà ñoàng ôû Vieät Nam bao haøm 4 chaëng lôùn

· ### Sô kyø:### vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Phuøng Nguyeân, nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng 4.000 naêm.

· ### Trung kyø:### vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Ñoàng Ñaäu, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng 3.300 naêm.

· ### Haäu kyø:### vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Goø Mun, coù nieân ñaïi caùch ngaøy nay khoaûng 3.100 naêm.

· ### Ñænh cao toät cuøng:### vôùi neàn vaên hoùa tieâu bieåu laø Ñoâng Sôn, coù nieân ñaïi môû ñaàu caùch nay khoaûng 2.800 naêm ôû khoaûng giöõa cuûa vaên hoùa Ñoâng Sôn, ñoà saét baét ñaàu xuaát hieän.

Töø Ñoâng Sôn vaø treân cô sôû Ñoâng Sôn, söï chuyeån hoùa cuûa xaõ hoäi dieãn ra ngaøy moät maïnh meõ nhaø nöôùc ra ñôøi.

**### 2. **### THÔØI SÔ SÖÛ
**### a. **### Khung nieân ñaïi:

- ### Veà nieân ñaïi môû ñaàu, taát caû caùc boä chính söû tröôùc ñaây ñeàu laáy naêm Nhaâm Tuaát (2879 tröôùc coâng nguyeân). Khoa hoïc lòch söû hieän ñaïi ñaõ baùc boû nieân ñaïi môû ñaàu naøy. Hieän nay, nieân ñaïi môû ñaàu cuûa thôøi sô söû ôû Vieät ### Nam ñöôïc xaùc ñònh laø caùch nay khoaûng töø 2.600 naêm ñeán 2.500 naêm.

- ### Veà nieân ñaïi keát thuùc, taát caû caùc boä chính söû tröôùc ñaây ñeàu laáy naêm 208 tröôùc Coâng nguyeân. Khoa hoïc lòch söû hieän ñaïi ñaõ baùc boû nieân ñaïi keát thuùc naøy. Hieän nay, nieân ñaïi keát thuùc cuûa thôøi sô söû ñöôïc xaùc ñònh laø naêm 179 tröôùc Coâng nguyeân, naêm Trieäu Ñaø ñaùnh baïi An Döông Vöông vaø xaùc laäp neàn ñoâ hoä ôû nöôùc ta.

**### b. **### Hai giai ñoaïn lôùn cuûa thôøi sô söû:

- **### Thôøi sô söû **### (hay thôøi döïng nöôùc) ôû nöôùc ta bao haøm hai giai ñoaïn lôùn:

+ Giai ñoaïn Huøng Vöông vôùi nöôùc Vaên Lang, môû ñaàu caùch nay khoaûng töø 2.600 naêm ñeán 2.500 naêm vaø chaám döùt vaøo naêm 208 tröôùc Coâng nguyeân (töùc laø caùch nay khoaûng 2.200 naêm). Söû cuõ coù noùi ñeán 18 ñôøi Huøng Vöông vôùi nhöõng teân goïi raát cuï theå. Tuy nhieân, ñoù chæ laø lòch söû hoùa caùc chuyeän keå daân gian chöù khoâng phaûi laø lòch söû. Vaên Lang laø moät giai ñoaïn coù thaät cuûa lòch söû Vieät Nam nhöng söï thaät lòch söû veà Vaên Lang khoâng hoaøn toaøn nhö moâ taû cuûa söû cuõ. Kinh ñoâ cuûa Vaên Lang xöa, ñöôïc xaùc ñònh laø khu vöïc huyeän Phong Chaâu cuûa tænh Phuù Thoï ngaøy nay.

+ Giai ñoaïn An Döông Vöông vôùi nöôùc AÂu Laïc, môû ñaàu vaøo naêm 208 tröôùc Coâng nguyeân vaø keát thuùc vaøo naêm 179 tröôùc Coâng nguyeân (töùc laø toàn taïi tröôùc sau khoaûng 30 naêm). Kinh ñoâ cuûa AÂu Laïc laø Coå Loa (nay thuoäc huyeän Ñoâng Anh, Haø Noäi).

- ### Tuy coù hai giai ñoaïn nhö ñaõ trình baøy ôû treân, nhöng ôû chôõ giai ñoaïn sau quaù ngaén, vaû laïi, tính chaát chung cuûa caû hai giai ñoaïn cuõng khoâng coù gì khaùc bieät lôùn vì theá, caùc nhaø söû hoïc vaãn goäp laïi maø goïi chung laø thôøi sô söû, thôøi döïng nöôùc, hoaëc thaäm chí cuõng coù khi goïi ñoù laø thôøi Huøng Vöông.

***### 3. ***### THÔØI BAÉT THUOÄC
***### a. ***### Khung nieân ñaïi:

- ### Caùc boä chính söû tröôùc ñaây ñeàu laáy naêm 111 tröôùc Coâng nguyeân (naêm nhaø Taây Haùn laät ñoå Nam Vieät roài thay Nam Vieät ### maø thoáng truï nöôùc ta) laøm naêm môû ñaàu. Khoa hoïc lòch söû hieän ñaïi ñaõ baùc boû nieân ñaïi naøy. Vaø thay vaøo ñoù laø naêm 179 tröôùc Coâng Nguyeân, naêm Trieäu Ñaø (vua Nam Vieät) ñaõ ñaùnh baïi An Döông Vöông, thieát laäp neàn ñoâ hoä ñoái vôùi nöôùc ta.

- ### Caùc boä chính söû cuõ cuõng laáy naêm 938 (naêm Ngoâ Quyeàn ñaùnh tan quaân Nam Haùn xaâm löôïc) hoaëc naêm 968 (naêm Ñinh Boä Lónh deïp xong loaïn 12 söù quaân vaø leân ngoâi Hoaøng ñeá, xöng laø Ñinh Tieân Hoaøng) laø naêm keát thuùc thôøi baéc thuoäc. Khoa hoïc lòch söû choïn naêm 905 (naêm Khuùc Thöøa Duï ñaõ khoân kheùo thieát laäp neàn ñoäc laäp vaø töï chuû), vì cho raèng keå töø ñaây, neàn ñoâ hoä cuûa caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác ñoái vôùi nöôùc ta ñaõ chaám döùt.

b. ### ***Caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác ñaõ noái nhau thoáng trò nöôùc ta trong thôøi baéc thuoäc ***(töø 179 tröôùc Coâng nguyeân ñeán naêm 905 sau Coâng nguyeân)

· ### NAM### *** VIEÄT*** (hoï Tireäu): Thaønh laäp 206 TCN. Ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 179 TCN chaám döùt aùch ñoâ hoä töø naêm 111 TCN. Toång coäng: 68 naêm

· ***### TIEÀN HAÙN ***### (hay Taân Haùn – hoï Löu): Thaønh laäp naêm 206 TCN laät ñoå Nam Vieät roài thay Nam Vieät ñeå ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 11 TCN. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 08. Toång coäng: 119 naêm

· ### NHAØ TAÂN (### Vöong Maõng), laät ñoå vaø thay Tieàn Haùn ñoâ hoä nöôùc ta: Thaønh laäp naêm 08. Ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 08. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 25. Toång coäng: 17 naêm.

· ### HAÄU HAÙN### (hay Ñoâng Haùn – hoï Löu), deïp boû nhaøTaân roài thay nhaø Taân ñoâ hoä nöôùc ta: Thaønh laäp naêm 25. Ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 25. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 220. Toång coäng:

· ***### NHAØ NGOÂ ***### (hoï Toân): Laø moät trong ba nöôùc cuûa thôøi hoãn chieán Tam### Quoác (Ngoâ – Thuïc vaø Nguïy). Ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 220. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 280. Toång coäng: 60 naêm.

· ### NHAØ TAÁN### (hoï Tö Maõ): Thoáng nhaát Trung Quoác, thay nhaø Ngoâ ñoâ hoä nöôùc ta. Khôûi ñaàu naêm 280. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 420. Toång coäng: 140 naêm.

· ### NAM*** TRIEÀU ***(Toáng, Teà, Löông, Taàn): Ñaây laø thôøi loaïn laïc cuûa Trung Quoác, söû goïi laø thôøi Nam – Baéc trieàu. Nam trieàu vôùi nhieàu trieàu ñaïi khaùc nhau ñaõ tröïc tieáp ñoâ hoä nöôùc ta. Khôûi ñaàu naêm 420. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 542 (Nam### trieàu coøn toàn taïi cho ñeán naêm 581, nhöng töø naêm 542, ta giaønh ñöôïc ñoäc laäp nhôø thaéng lôïi cuûa cuoäc khôûi nghóa do Lyù Bí laõnh ñaïo). Toång coäng: 122 naêm.

· ### NHAØ TUØY (Hoï Döông): Thaønh laäp naêm 581. Xaâm löôïc vaø ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 602. Chaám döùt aùch ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 618. Toång coäng: 16 naêm

NHAØ ÑÖÔØNG (hoï Lyù): Thaønh laäp naêm 618. Thay nhaø Tuøy maø ñoâ hoä nöôùc ta töø naêm 618. Chaám döùt aùch ñoâ hoä naêm 905. Nhaø Ñöôøng coøn toàn taïi ñeán naêm 907, nhöng hai naêm sau cuøng chuùng khoâng coøn ñuû söùc ñeå ñoâ hoä nöôùc ta. Vaû chaêng, naêm 905 , hoï Khuùc ñaõ khoân kheùo thieát laäp ñöôïc chính quyeàn ñoäc laäp vaø töï chuû. Toång coäng: 287 naêm