Hoa lan Đà Lạt trong những năm gần đây đã trở thành thứ không thể thiếu trong những dịp lễ hội như lễ hội kỷ niệm sinh nhật thành phố, lễ hội trà… và đặc biệt là nó đã là thành phần hết sức quan trọng để làm nên festival hoa Đà Lạt. Nói một cách không ngoa rằng, một trong những thứ cần phải nhắc đến khi nói về thành phố hoa Đà Lạt là hoa lan.

Theo số liệu báo cáo của Viện Sinh học Tây Nguyên (Phân viện Sinh học Đà Lạt cũ): Từ một đề tài nghiên cứu khoa học, đơn vị này vừa xác định được tên khoa học cho 189 loài lan rừng trong tổng số gần 300 loài lan rừng phân bố trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Trong số đó, đáng chú ý là có 3 loài lan vừa được Viện phát hiện trong quá trình thu thập mẫu để thực hiện đề tài khoa học. Đặc biệt, trong số 189 loài đã xác định tên khoa học, Viện này cũng đã phân định 37 loài đặc hữu của Việt Nam như lan hài hồng, hài vân, hài Đà Lạt, huyết nhung trơn… cần được tăng cường bảo tồn. Và cũng từ đề tài này cùng với việc tham khảo yêu cầu thị trường, Viện Sinh học Tây Nguyên đã đưa ra danh sách một số loài lan cần được nhân giống để làm kinh tế (mua bán). Bên cạnh đó, Viện Sinh học Tây Nguyên trong những năm gần đây còn có nhiều nghiên cứu có giá trị về hoa lan để góp phần làm cho giống hoa “nữ hoàng” này thực sự là một thứ hàng hóa đúng nghĩa, mang lại giá trị kinh tế cao cho thành phố hoa Đà Lạt. Trong những nghiên cứu đó, việc cho hoa lan nở trong ống nghiệm từ một đề tài khoa học của cử nhân Vũ Quốc Luận dưới sự hướng dẫn của TS Dương Tấn Nhựt (Viện phó Viện Sinh học Tây Nguyên) là một thành công rất quan trọng. Bên cạnh đó, không ít nhà vườn và các cơ sở kinh doanh hoa trên địa bàn Đà Lạt cũng có những nghiên cứu và ứng dụng đáng kể trong việc tạo giống, nhập giống mới… để hoa lan Đà Lạt ngày một đẹp hơn về sắc, phong phú hơn về chủng loại, có giá trị kinh tế cao hơn ở thị trường không những trong nước mà còn cả thị trường nước ngoài.

*** THỊ TRƯỜNG - VẤN ĐỀ ĐÁNG QUAN TÂM**

Trong những năm gần đây, vào các dịp cận tết, Đà Lạt thường tổ chức các lễ hội nên việc “cháy chợ” hoa lan vào dịp tết đã trở nên hiện tượng thường xảy ra. Với một khả năng ứng dụng công nghệ khá tiên tiến nhưng việc làm thế nào để hoa lan Đà Lạt đáp ứng được nhu cầu của thị trường ngày tết cả về số lượng lẫn chất lượng lại là điều luôn được sự quan tâm của không chỉ nhà khoa học mà cả đối với người sản xuất hoa lan hiện nay.

GĐ Sở NN&PTNT Lâm Đồng cho biết: “Mặc dầu là thời gian gần đây, ngành công nghiệp hoa nói chung và hoa lan Đà Lạt nói riêng đã có bước phát triển vượt bậc nhưng việc thâm nhập thị trường quốc tế đối với hoa lan Đà Lạt hiện đang gặp không ít khó khăn. Nguyên nhân chính là do chúng ta chưa có bản quyền được đăng ký và cấp phép. Nói cách khác, Đà Lạt chúng ta có hoa đẹp, mẫu mã phong phú, đặc biệt là hoa lan nhưng sự khó khăn về bản quyền đã khiến công tác xuất khẩu không đạt được kết quả như mong muốn”. Tất nhiên, đây là vấn đề đáng quan tâm một cách đặc biệt khi nói đến thị trường nước ngoài của hoa Đà Lạt, trong đó có hoa lan.

Phải chăng do thị trường trong nước thường khan hiếm hoa lan nên việc xuất khẩu loài hoa này ít được chú trọng? Lãnh đạo Sở NN&PTNT cho rằng yếu tố khan hiếm hoa lan, đặc biệt là trong dịp lễ hội và tết làm một thực tế, nhưng không phải vì thế mà vấn đề mở rộng thị trường trong và ngoài nước bị xem nhẹ. Riêng đối với thị trường trong nước, theo dự báo của các chuyên gia kinh tế: Năm nay, hoa lan Đà Lạt cũng sẽ khan hiếm như một vài cái tết những năm vừa qua. Có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân hoa lan Đà Lạt năm nay không nhận được sự ưu ái của thời tiết, hoa phải phục vụ cho dịp kỷ niệm Đà Lạt 115 năm, hoa vừa phục vụ cho lễ hội văn hóa trà lần hai của tỉnh… Trong những ngày cận kề lễ kỷ niệm Đà Lạt 115 năm, đi dạo quanh chợ Đà Lạt và các nhà vườn, một khách hàng thường xuyên ở TP HCM đã phải thốt lên: “Hoa lan Đà Lạt đang vào “vụ” khan hiếm!”. Theo khảo sát của vị khách hàng này, hiện tại, giá mỗi cành hoa lan loại quý đã lên đến trên dưới 100.000 đồng, giá mỗi chậu trung bình không dưới 1.700.000 đồng – tăng khoảng 18% so với thời giá tháng 12 năm trước. “Năm nay, do ảnh hưởng của đợt sâu bệnh (bệnh thối gốc) trên hoa lan xảy ra năm vừa rồi nên lan Đà Lạt mất mùa. Mặt khác, thị trường hoa lan những ngày cận tết này có dấu hiệu cầu vượt quá cung nên nhà vườn Đà Lạt chắc chắn không đáp ứng được” – chủ một trang trại hoa trên đường Bạch Đằng (Đà Lạt) cho biết.

Đà Lạt với trên 300 triệu cành hoa mỗi năm, trong đó có 1/10 hoa lan, là con số hiện vẫn còn quá nhỏ so với nhu cầu của thị trường hoa lan hiện nay. Bởi thế, đành rằng đã là “sứ giả” của thành phố hoa Đà Lạt nhưng để “sứ giả” này thực sự làm cho Đà Lạt giàu hơn bằng con đường kinh tế vẫn đang là mối quan tâm của chính quyền và người dân địa phương đối với sự phát triển của “tiểu ngành” kinh tế hoa lan Đà Lạt.