Nghĩ về gia đình

1. Trong một lần nào đó, chú tôi đã nói với tôi rằng, trong tiếng Hán chữ "hảo" - nghĩa là "tốt" - được tạo nên chữ "nữ" (vợ) và chữ "tử" (con). "Đối với chú, tất cả những điều tốt đẹp nhất là khi ta có một gia đình, cháu ạ!". Tôi không có hiểu biết về chữ Hán, tôi cũng không biết chú tôi giảng có đúng không. Tôi chỉ biết nhận ra thêm một điều thấm thía sâu xa về tình yêu thương gia đình...

2. Kiểm tra cuối năm vừa rồi tôi lãnh trọn một điểm 3 học kì môn Hoá. Dù kết quả học tạp chung vẫn tốt nhưng tôi cảm thấy hối hận và dằn vặt ghê gớm. Tôi dã làm được gì cho mẹ đâu, ngoài việc học... Tôi tìm cách ngăn mẹ đừng đi họp phụ huynh tổng kết năm học. Mẹ gạn hỏi mãi, tôi lí nhi: "Điểm của con không cao, con sợ mẹ phải xấu hổ". Mẹ tôi thở dài: "Con mình chứ con ai đâu, biết thế sao khi học không chú tâm vào". Mẹ không hề trách móc nặng nề, nhưng chẳng hiểu sao lúc ấy tôi đã vỡ oà như trẻ nhỏ bị đánh đòn. Tự nhiên tôi thấy mình quá vô tình trước công ơn cha mẹ, lại giận mình mang đến bao lỗi buồn khiến mẹ cha phải lo âu.

3. Nghỉ hè, bố mẹ gửi tôi lên Hà Nội học cho vỡ vạc ra đôi chút. Tôi háo hức lắm. Tuổi trẻ ai cũng ham nơi phồn hoa và sáng rực, huống gì một tâm hồn ưa bay nhảy như tôi. Hôm trước khi đi, nhìn mẹ xếp quần áo vào túi tôi mới nhận thấy mình vô tâm kinh khủng. Đứa em gái thường ngày vẫn chị em chành choẹ, giờ lén giấu vào túi tôi gói quà nhỏ. Lại vương bên tai câu hát: "Gia đình gia đình, vương vấn bước chân ra đi, ấm áp bước chân quay về..."

4. Tôi đã xa cái thị xã công nghiệp bé nhỏ của mình được một tuần, đủ để bắt đầu nhịp sống sôi động của Hà Nội. Hơn lúc nào hết, tôi nhận rõ gia đình đối với tôi quan trọng nhường nào, để dược yêu thương và để yêu thương. Một tuần tôi chưa dám gọi điện về nhà, dù nhớ da diết ngôi nhà thân yêu. Tôi sợ tôi sẽ lại vỡ oà như trẻ nhỏ...

5. Bạn đang có một gia đình? Dù bạn cảm thấy thế nào thì đó cũng là mái ấm của riêng bạn - nơi bạn luôn nhận được tình yêu thương theo những cách khác nhau và ở đó những người thân yêu vẫn luôn sẵn sàng dang tay đón nhận bạn, kể cả sau những vấp ngã đời thường. Bạn hãy nhìn ra ngoài cuộc sống đi, còn nhiều lắm những đứa trẻ mồ côi...

Đoàn Công Lê Huy

Vẩn vơ chuyện hát hò

1. Căn hộ tôi sống nằm cạnh bếp ăn của một trường đại học. Từ những gian bếp ám mùi khói than và tiếng bát đĩa lanh canh ấy luôn vọng ra tiếng hát véo von của những người chị nuôi. Từ "tại anh đó nên chúng mình xa nhau..." đến xây hồ Kẻ Gỗ, đến "cùng dắt nhau qua những ngày giann khó...". Hát suốt ngày. Mấy chị vừa làm vừa hát.

2. Ngày còn là sinh viên, chúng tôi thỉnh thoảng giúp nhà trườnh kẻ panô apphich trong những dịp gấp gáp chuẩn bị đón sinh viên hoặc hội khoa hội trường gì đó. Những lúc làm nhiều, cô họa sĩ già thường khuyên chúng tôi vừa làm vừa hát nho nhỏ sẽ chống được mệt mỏi. Đi phụ kẻ bảng biểu làm triển lãm, thường là dồn dập trong khoảng thời gian ngắn nên căng thẳng - hồi đó tất cả đều kẻ tay, người họa sĩ của phòng triển lãm cũng khuyên chúng tôi vừa làm vừa huýt sáo cho nhẹ nhõm tinh thần và đỡ sai sót hơn. Có lẽ đó cũng là một cách "nghệ thuật vị nhân sinh" vậy.

3. Ai đã từng đứng bên cánh gà sân khâu văn nghệ quần chúng hẳn sẽ thấy những người ca sĩ, dù chỉ là nghiệp dư thôi, họ ra sân khấu như là chú gà chọi trước khi vào sới, như là cầu thủ chuẩn bị tung vào sân, đầy háo hức và đam mê! Nếu vì một lý do gì đó mà cắt mất tiết mục của họ thì thầt là "thương tâm", bởi họ sẽ buồn không tả nỗi. Hoàn toàn không phải hát vì tiền vì danh. Như một con chim có giọng thì phải được hót lên. Thế thôi. Rất chi là "vị nghệ thuật".

4. Dẫu "vị" gì đi nữa thì không phải lúc nào tiếng hát cũng được chấp nhận và đề cao. Chú út tôi là người thông minh, học giỏi và đẹp trai nhất mà nhưng không được ông nội tôi yêu. Vì chú có một cái tật làm ông ghét là hay huýt sáo. Ông bảo như thế là loại người "huýt gió đầu môi", là không đứng đắn. Lớn lên chú tôi học trường nhạc nhưng về sau phải bỏ vì âm nhạc không được ông nội khuyên dùng.

5. Thực ra thuở thiếu thời ai mà chẳng thích đàn ca. Bởi mỗi tâm hồn mới lớn kỳ thực đã là một cây đàn muôn điệu, "là một vườn hoa lá rất đậm hương và rộn tiếng chim", chỉ cần khẽ động là đã ngân lên thành giai điệu. Ai lớn lên mà chẳng "thần tượng" một vài ngôi sao nào đó. Từ ngôi sao hát chèo, vọng cổ của thời các cụ đến những người hát Văn Cao, Đoàn Chuẩn, Nguyễn Văn Thương của ông bà, đến Beatle, Abba, Trần Tiến, Trịnh Công Sơn của anh chị, đến Nick đến Brit, Lam Trường, Mỹ Tâm... của "chúng mình", v.v...

6. Như một lời bái hát, "mây và tóc em bay trong chiều gió lộng", ngày hôm nay em được hát, được yêu tiếng hát, được rộng mở và tự do phơi phới với bao dự định của riêng em, em hãy cám ơn cuộc sống đã cho em thoải mái lựa chọn. Vì những định kiến cũng đã theo dần vào quá khứ ngô nghê.

7. Tiếng hát vì cuộc sống và cần cho cuộc sống này, như thuở xa xưa nó đã giúp những người kéo thuyền hò lên điệu khúc lao động tập thể, giúp những người lính đưa pháo vào trận địa. Tiếng hát bỗng trầm đi cùng với lịch sử bi tráng của con người. Lao động nghệ thuật thật đáng trân trọng và ngày càng được bảo hộ.

8. Có thể em không thích ca hát. Có thể em chê bài hát này, nhạc sĩ nọ. Nhưng có một tối muộn nào đó, co người mẹ đang bị kẹt xe ở một đoạn đường nào đó chưa về kịp, có người cha đang ở trong bệnh viện không về được, điện thì tắt, và trong một căn nhà nhỏ nào đó có hai chị em lên năm lên ba đang ôm nhau hát hết bài này đến bài khác để xua đi nỗi sợ hãi. (giống mình hồi nhỏ ghê) Nếu chứng kiến giây lát đó, hẳn em sẽ cay cay mắt mà cám ơn tất cả những người đã viết nên những bài ca cho cuộc sống này.

Đoàn Công Lê Huy

Những tiếng rao về đâu?

1. Phố xá của mình trải quá trình đô thị hóa chưa lâu, nên dấu vết làng trong phố còn nhiều lắm. Một mảnh ao. Một cây đa, gốc miếu co mình giữa phố. Những thói quen sinh họat. Những gánh hàng rong và những tiếng rao...

2. Hà Nội đã quen thuộc với tiếng rao tào phớ mùa hè, bánh khúc mùa đông, cốm lá sen mùa thu, ve chai đồng nát cả bốn mùa... Những năm gần đây, làn sóng nhập cư thời vụ dâng cao, những lao động nông nhàn đổ về phố ngày càng nhiều. Những người dân nghèo về đây như vỏ hến chiều chiếu tấp lên các bến. (Trường ca Mặt đường khát vọng, Nguyễn Khoa Điềm). Tiếng rao cũng nhiều hơn. Tiếng rao tiếp thị phận nghèo và những món hàng rong mộc mạc.

3. Phố xá cũng ồn hơn. Người thành phố ngủ muộn mà vẫn bị đánh thức vào mỗi sáng sớm, đôi khi như là một sự quấy nhiễu, làm phiền. Tuy nhiên nếu em biết lắng nghe thì những tiếng rao còn chứa đựng rất nhiều âm thanh ngòai lời. Phía cuối lời ru nào là quê hương đang bão lũ? Phía cuối lời rao nào là đứa con đang mong mẹ, người cha đau yếu nào đang đợi con? Em sẽ thấy rằng cuộc sống không chỉ là mơ mộng; thực tế rộng hơn nhiều trang sách giáo khoa. Có đói có no. Có may mắn có mất mát. Em sẽ gần với đời sống hơn. Thực tế hơn. Em có thể hy vọng góp sức làm cho đất nước em thành rồng thành tiên nhưng đồng thời em cũng biết ước ao san sẻ những no đủ cho đồng bào, đồng lọai.

4. Nằm trong chăn nghe một tiếng rao của em bé ngòai kia, em thầm cảm ơn mẹ cha đã ấp ủ cho em cuộc sống ấm áp. Một nỗi trắc ẩn mơ hồ đôi khi cũng làm cho đời sống tinh thần của em sâu nặng hơn và bớt đi phần nhạt nhẽo. Chính những tiếng rao đêm cũng góp phần nuôi dưỡng khát vọng lý tưởng của những người chiến sĩ cách mạng ngày trước.

5. Chiều nay đi qua ngõ Thái Hà, một ngõ phố đẹp của Hà Nội với những ngôi nhà đẹp, kín cổng cao tường. Ngay dưới chuông cửa một ngôi nhà có dán một tờ giấy là 2 trang vở kẻ ô học trò, trên đó cũng là nét chữ học trò viết bằng bút dạ, kiểu chữ con gái: "Xin tất cả những người bán hàng rong đừng làm phiền. Hãy dành thời gian để bán hàng ở nơi khác. Vì chúng tôi không quan tâm đến bất cứ thứ hàng nào bạn bán. Cảm ơn vì đã hiểu." Đọc những dòng chữ này tôi ngạc nhiên và chạnh lòng vì một sự chối từ, y như nhà thơ Phùng Quán đã từng chạnh lòng vì một sự chối từ trong câu ca dao Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn khi ông nhân danh bùn để nói với "sen".

6. Và cả day dứt nữa, day dứt hơn cả khi nhìn thấy những gánh hàng rong bị phạt, bị xua đuổi, nhìn thấy những trái bí trái bầu lăn xuống rãnh cống rồi nằm buồn thiu trong lòng cống, nhìn những quả cà chua dập nát trên hè phố và tím thẫm cả mặt đường...

Đoàn Công Lê Huy

Cứ giữ trong em lòng tin yêu

1. Một sáng Chủ nhật. Một cô bé con 3 tuổi. Một chú bé đánh giày và 14 đôi giày. Chú bé chăm chú đánh từng chiếc. Xi đen, xi nâu, xi đỏ cho những đôi giày da, cả cồn pha nước xà phòng lõang để đánh những đôi giày thể thao. Cô bé con ngồi bên cạnh hết sức hứng thú theo dõi, nghịch ngợm, chỉ trỏ nào giày của bố, nào giày của mẹ, đôi nào của chị, đôi nào của chính cô. Cậu bé cũng thích thú trò chuyện, hết trả lời câu hỏi giày của anh đâu cho đến sinh nhật anh ngày nào.

2. Chú bé ôm vào lòng những chiếc giày, hai tay kéo tấm giẻ xát mạnh để đánh bóng từng chiếc một. Này chú bé ơi, mỗi ngày chú ôm trong lòng bao nhiêu đôi giày? Đôi giày nào của người lương thiện, đôi giày nào của kẻ vừa thủ ác? Đôi giày nào của người lao động, đôi giày nào của kẻ ăn chơi? Đôi giày nào của người thầy giáo chiều nay sẽ lên bục giảng? Đôi giày nào của tên trộm vừa đánh cắp tiền của, danh dự và lương tâm? Đôi giày nào của bạn sinh viên vừa trở về sau một chiến dịch tình nguyện? Đôi giày nào của kẻ vừa đi săn, tận diệt những lòai trong sách đỏ? Đôi giày nào chở những người cao thượng, đôi giày nào chở những kẻ tầm thường? Đôi nào chở người dũng cảm, đôi nào chở kẻ ươn hèn? Đôi nào chở dự án, đôi nào chở mưu mô? Đôi giày nào đẹp, đôi giày nào xấu? Đôi giày nào mấy chục ngàn, đôi giày nào mấy trăm đô? Đôi nào dính cỏ ở làng, đôi nào vướng bùn đô thị? Đôi giày nào vừa về giúp quê em làm giàu? Đôi giày nào vừa xà xẻo thắng quả từ những con đường lên bản cao? Đôi giày nào của kẻ móc nối tội lỗi, đôi giày nào của vị quan tòa nghiêm minh?

3. Hôm trước tôi bị trẻ đánh già lấy mất đôi giày. Hôm qua trong quán cà phê bạn tôi cũng "thất trận" trở về với "chiến lợi phẩm" là một đôi dép tổ ong. Những mánh lới của dân đánh giày thành phố mà chắc rằng chú bé tí-co-lo nào cũng biết hoặc đã nghe nói tới. Chú nào láo lếu, chú bé nào ngoan?

4. Em thân mến! Hằng ngày báo đưa tin chỗ này, truyền hình trực tiếp chỗ nọ. Truyền thông mỗi giờ mang đến cho em bao điều vui và buồn. Dĩ nhiên là vậy, cuộc sống có rất nhiều tín hiệu tốt đẹp nhưng cũng còn không ít những điều không bình thường, không lương thiện. Đó mới chính là hiện thực muôn màu muôn vẻ cuộc sống mà em không thể không biết. Biết để chọn lối đi, biết để phấn đấu cho những giá trị lương thiện ngày càng nhiều, ngày càng mạnh mẽ. Biết để sống vì lý tưởng củng những điều tốt đẹp mà bao thế hệ đã dày công vun đắp. Tuổi của em, đã muộn để gọi là nhóc con và không còn sớm để nói chuyện trưởng thành. Đã từ lâu lắm rồi em giã từ ngôi nhà ấm cúng nhất, ấm đến 37 độ của lòng mẹ. Và tiếp đó, mái ấm gia đình đã nối em với học đường, rồi nối em với xã hội. Có nghĩa là khi ta lớn, ta không thể không đối mặt với cuộc đời dài rộng, với nắng với gió, cũng để rồi từ đó ta rèn luyện bản lĩnh để ta nên người.

5. Thế thôi. Cho nên đôi khi em có gặp một chút thất vọng thì không có nghĩa như thế đã là hoang mang. Đôi khi có chú bé đánh giày ôm vào lòng điều đáng giận thì như thế không có nghĩa là đã mất niềm tin vào con người. Cũng như tôi, đã nhiều lần bị lấy mất giày nhưng không vì thế mà e ngại, mà không dám giao cho em 14 đôi giày, một cô con gái cưng và một sáng chủ nhật đẹp trời.

Đoàn Công Lê Huy

Lớn lên, lớn xuống và những giọt nước mắt ngày chia tay

1. Sáng nay con dự lễ ra trường. Tiếng loa trong sân trường phát đi bài hát "Tạm biệt gấu Misa nhé, tạm biệt trường mầm mon thân yêu...". Cha thấy con khóc, và các bạn trai của con cũng khóc. Thật thương cho những giọt nước mắt ngây thơ lần đầu đã bít thế nào là nỗi đau chia ly. Cha cũng bồi hồi nhoi nhói lạ. Bốn năm về trước mà chỉ mới ngày nào đây, con đến lớp lần đầu. Hôm ấy con cũng khóc. Khóc vì lần đầu trưởng thành, con đã rời vú mẹ, con phải xa gấu áo mẹ. Hôm khai giảng ấy, loa hát bài "Ngày đầu tiên đi học, mẹ dắt tay đến trường, con vừa đi vừa khóc, cô dỗ dành yêu thương...". Mới đó mà đã 4 năm trôi qua, một chặng đường chứng kiến ko ít sự quả cảm trong sự nghiệp học hành của con.

2. Nín đi con. Rồi con sẽ còn nhìu lần khóc. Hôm qua cha mới vừa dự lễ ra trường của các anh chị lớp 12. Họ cũng khóc. Chia tay nghĩa là giã từ một giai đoạn cũ, để bước lên một cấp độ mới, như nòng nọc đứt đuôi, như chú bướm hoá thân từ nhộng. Cho nên những giọt mốc của từng bước lớn khôn, từng bước trưởng thành. Cũng như những dòng chảy khác vẫn chuyển động theo từng bước đi của năm tháng trong cơ thể đang trưởng thành của chúng ta vậy. Và thế là, nước mắt lúc này không phải là bão dông mà là cơn mưa đền sau những mất mát chia ly. Sau cơn mưa trời lại sáng. Khóc để cho mắt trong hơn. Thường thì giọt nước mắt là phong vũ biểu của tình bạn, tình thương; là nhiệt kế để đo độ nồng ấm với đời. Và hôm nay, nước mắt là để chuyển tiếp mốc lớn lên.

3. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã quan sát rất hay rằng trẻ con thì lớn lên còn bầu bí thì lớn xuống. Mình là con người mình fải lớn lên cả fần con lẫn phần người. Bởi cũng có rất nhìu người chỉ lớn trong phần người mà không lớn phần con, bởi chỉ có lớn mà không có khôn, đua đòi tầm thường, hút hít nghiện ngập, tham vọng xa đoạ để rồi cuối cùng cũng fải khóc vì ân hận, xót xa, hoài phí. Đó chính là những giọt nước mắt của lớn xuống ko phải là lớn lên.

4. Mình đâu phải là bầu bí, mình là con người. Và như vậy thì, này con, này các em học trò nhỏ hãy tự nhiên khóc đừng xấu hổ, rồi hãy đường hoàng lau đi những giọt nước mắt của sự lớn lên , ko pải là lớn xuống, nước mắt của niềm vui hơn là nỗi buồn này

Đoàn Công Lê Huy

Thương lắm những cánh cò

1. Cái cò đi đón cơn mưa
Tối tăm mù mịt ai đưa cò về
Cò về thăm quán cùng quê
Thăm cha thăm mẹ, cò về thăm em...

Giai điệu vui vẻ và tiếng hát trong trẻo của em thiếu nhi cũng không thể làm cho câu ca dao Việt bớt u hòai. Cò ơi cho tôi hỏi một chút đi! Trong buổi chập chọang của thời trung đại thăm thẳm hàng nghìn năm kia, người ta quen sống yên ổn giữa lũy tre làng. Chắc cò phải có bổn phẩn gì ghê gớm lắm mới thân gái dặm trường đi đón cơn mưa, mặc cho tối tăm mù mịt, mặc cho không ai đưa cò về, mặc cho nỗi nhớ quê nhà, mặc cho nỗi nhớ mẹ, nhớ cha, nhớ em trong lòng cò?

2. Khi thân phận người phụ nữ bị coi nhẹ thì câu ca dao trĩu nặng những cánh cò. Trong lòng mỗi người con tử tế đều luôn có mẹ. Trong lòng những người đàn ông biết nghĩ đều ấp ủ và biết ơn những thân cò. Đó có thể là thân cò - người bạn đời của nhà thơ Lưu Quang Vũ - có đôi vai ấm dịu dàng, có bàn tay đáng tin cậy, bàn tay luôn đỏ lên vì giặt giũ mỗi ngày, và đặc biệt có "đôi mắt buồn của một xứ sở có nhiều mưa". Đó có thể là thân vạc - người em gái, hay người tình của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn "mưa có còn buồn trong mắt em?". Những thân cò thân vạc Việt Nam luôn có đôi mắt buồn truyền kiếp, vì mưa. Mưa đặc sản của xứ sở nhiệt đới hay là mưa bão của kiếp người phụ nữ mang số phận của công cụ, số phận của đồ chơi dành cho đàn ông mà trong mỗi người đàn ông này vốn có một ông quan, một ông boss ngự trị? Một cung gió thảm mưa sầu/ Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay..."

3. Cái cò đi đón cơn mưa. Mưa móc của hạnh phúc mong đợi, hay cơn mưa mỗi chiều làm mổi lên những giun những dế để cái cò kiếm sống? Người mẹ trẻ gửi con 3 tháng tuổi về ngọai để đi lao động ở Nhật có phải đi đón cơn mưa? Những cô gái tuổi 30 để lại tình yêu đi lấy bằng tiến sĩ ở Đại học nước người có phải đi đón cơn mưa? Những cô bé chưa dậy thì đi du học ở những quê hương lạnh lẽo mênh mông tuyết trắng có là đi đón cơn mưa? Cả những cái cò nghèo ở miệt vườn bỏ lại quê nhà, bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ em đi lấy chồng già, chồng tàn phế ở Đài Loan có là đi đón cơn mưa?

4. "Quanh năm buôn bán ở mom sông/ Nuôi đủ năm con với một chồng/ Lặn lội thân cò khi quãng vắng/ Eo sèo mặt nước buổi đò đông". Đến bà Tú, vợ một nhà thơ lớn, vẫn còn mang kiếp thân cò thân vạc. Những con cò kiếm sống ở ven sông. Giờ đây, trong xã hội hiện đại, những con sông đã được đem vào nhà, "con sông chảy luôn qua vòi nước có thể với tay là đến". Thế mà những thân cò thân vạc thì vẫn chưa thôi lặn lội. Những thân cò vẫn ở bến xe bến phà, những thân cò gánh bánh đa bánh đúc dại dột băng qua dải phân cách phố đông xe cộ ầm ào. Những thân cò ngơ ngác gánh cam, cam rơi tơi tả ở chỗ không được họp chợ. Những thân cò áo bạc khờ khạo đạp xe lạc luộc vào đường ngược chiều. Những thân cò bối rối trước những dòn sông không quen biết, hoang mang trước những bến bờ xa lạ. Ngày nào xứ sở mình còn nghèo khổ, ngày đó vẫn còn thương lắm những cánh cò. Trong một đất nước nghèo, người phụ nữ khổ nhất, trong một ngôi nhà nghèo, người phụ nữ nghèo nhất, bởi vì họ là người đi chợ mua rau, bởi vì họ "mang gánh nặng chi tiêu của cả gia đình".

5. Con cò bay lả bay la. Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng. Bay từ quá khứ bay ra hiện tại, bay lạc sang cả cánh đồng người. Những cánh cò chấp chới bay qua một nghìn năm phong kiến, bay qua một nghìn năm nô lệ, bay suốt thời chiến tranh, bay vào thời hậu chiến. Cho nên, vẫn còn những thân cò thân vạc khổ, nghèo. Vẫn còn những phận cò chấp chới suốt bốn nghìn năm chưa có lối ra... Em có thương lắm những cánh cò?

Đoàn Công Lê Huy

Những chuyến tàu không về nơi xa

1. Một ngôi làng heo hút. Một ngôi chùa dưới triền đồi. Một con đường sắt chạy xuyên qua trong như chiếc thang vươn tới niềm vui xa xôi. Những năm chiến tranh, không có con tàu nào chạy qua. Mỗi sáng Chủ nhật, bọn trẻ con đi chùa thường đi men theo lề con đường sắt. Đôi khi chúng nhảy cóc trên từng thanh tà vẹt hoặc thi nhau đi thăng bằng trên hai thanh đường ray. Con đường buồn thiu, lau lách mọc đầy. Chúng không hình dung được cái xe chạy trên hai thanh sắt này trông ra sao, chỉ nghe người lớn nói rằng đó là những đòan tàu, đông người đi và có cả ánh điện sáng trưng trên đó. Chúng mơ một ngày có đòan tàu chạy qua.

2. Và rồi cũng đến một ngày những chuyến tàu không chỉ đi về trong giấc mơ. Đòan tàu chạy qua làng, nối những niềm vui xa xôi.

3. Có những buổi trưa nắng, những đứa trẻ con trong làng bồng bế nhau chạy lốc thốc ra xem tàu. Có những buổi chiều muộn, khách trên tàu còn thấy những người nông dân chống cuốc đứng nhìn lên. Chẳng biết có phải họ đang ngắm đòan tàu, hay họ chỉ tranh thủ lúc đòan tàu đi qua và lúc mọi người đang ngắm tàu để ngơi nghỉ vài giây cho đỡ mỏi mà không thấy tiếc thời gian hòai phí?

4. Trong ngôi nhà dưới chân đồi kia có cô bé con sống cùng bà ngọai. Cô cũng thường hay ngắm đòan tàu và như đang mơ về nơi xa lắm. Cô bé rất hay vẫy tay nhưng những người ngồi trên các toa tàu không đáp lại. Họ thường ngồi bất động sau những tấm lưới chắn. Ngày ấy, có một thằng bé khác, là tôi, thường lấy làm buồn vì điều đó. Thằng bé ấy nghĩ một ngày nào đó có đủ tiền, nó sẽ mua vé lên tàu và sẽ một lần vẫy tay đáp lại nỗi cô đơn của cô bé. Bà ngọai cô bé suốt ngày khom lưng nhặt rác trong vườn. Hồi đó đám trẻ con không hiểu rác ở đâu bay đến, và chúng không hiểu nổi những hòn đá trên đường ray vì sao lại cứ ngả màu vàng trước khi chúng nhặt về chơi trò ném lon.

5. Cậu bé xưa trở về, thấy cô bé nay đã lớn và bà lão vẫn còng lưng nhặt rác trong vườn. Cậu bé hiểu và thương, cậu không còn ngạc nhiên về nỗi bất động của những người đi trên tàu, hiểu những lo toan phiền muộn ở trên đường đời. Cậu cũng hiểu về chất thải trên tàu, cậu cũng biết vì sao những viên đá cứ ngả màu vàng và vì sao rác vẫn còn mãi trong vườn nhà bà.

6. Đêm đêm dưới ánh đèn bàn học, thằng bé mơ mộng được chia sẻ hạnh phúc cho cô bé và bà ngọai của cô, khi mà trong nỗ lực của cậu luôn hướng về những chuyến tàu đi qua, những chuyến tàu chở niềm vui chia đồng đều đến mọi nhà sẽ không còn là giấc mơ về nơi xa lắm...

Đoàn Công Lê Huy

Trái đất và Trái nước

1. Có lần, một bạn học sinh hỏi tôi rằng: "Trái Đất ba phần tư là nước, sao không gọi là Trái Nước mà lại goi là Trái Đất?"

2. Câu trả lời rất có thể là vì con người lấy không gian sống của mình để định vị, và họ gọi tên theo thể hoán dụ. Con người thân thiện với đất hơn là với nước. Đơn bào, đa bào...Có thể hàng triệu triệu năm trước, con người đi ra từ nước. Nhưng khoảng thời gian quá lâu để họ xa lạ với cái nôi của mình. Nước sâu thăm thẳm, đại dương bao la, tiềm ẩn bao bất trắc. Nào là ma tà, thuỷ quái, tam giác quỷ, tàu ma, sóng thần... Kể từ đó, họ đã thân thiện với Sơn Tinh hơn là Thuỷ Tinh.

3. “Giọt lệ giữa không trung”- là Trái Đất – đã thực sự là nước matứ khi một con sóng thần đã tàn phá Nam Á và Đông Nam Á trong ngày chủ nhật định mệnh vừa qua, cướp đi sinh mạng của gần 90.000 người. Đó chưa phải là con số cuối cùng. Những ngôi làng chài nghẻo từ bao đời của những nước nghèo, trong phút chốc hoang tàn. Những ngôi nhà đổ nát, những xác người. Ôi những xác người đã qua kiếp người, đã tạm biệt cuộc sống hiền hoà, lương thiện. Những em bé. Có những em bé, chết rồi mà cánh tay vẫn vươn lên, không thể hạ xuống được. Có thể đó là động tác cuối cùng vươn tay gọi mẹ trong nỗi kinh hoàng và tuyệt vọng.

4. Vậy là đã có trái nước, trong một nghĩa nào đó! Gió có trái gió, và nước có trái nước. Khốc liệt, bạo tàn. Đất nước mình nằm xoài trên bờ biển. Nhiều bão lũ. Và rất nhiều những người đàn ông ra biển không về. Cho nên chúng mình hiểu được nỗi đau thiên tai. Hôm nay chúng mình cùng chia sẻ nỗi đau với thế giới, cũng như thế giới cũng đã từng bao lần cùng dân mình chia bất hạnh.

5. Mặt Trăng, Mặt Trời, Sao Hoả, Sao Kim...Chỉ có Địa Cầu được gọi là Trái Đất. Trái chín, trái rụng, trái là phải lửng lơ giữa không gian, mong manh làm sao! Tôi đã từng khuyên em phải viết hoa cả hai chữ Trái Đất. Đâu phải bới chỉ vì đó là luật chính tả cho danh từ riêng, là độc nhất vô nhị. Mà còn vì lòng trân trọng thiêng liêng trước sự mong manh này.

6. Rồi sẽ hàn gắn nỗi đau và rút cho mình những suy ngầm. Suy ngẫm đầu tiên là trận động đất này có thể báo động kịp nếu thông tin có thể chia sẻ. Thông tin đã không được chia sẻ vì không đủ thiết bị lắp đặt hệ thống cảnh báo, các nước không đủ khả năng tài chính để tham gia dịch vụ thuê bao chia sẻ thông tin. Indo. Sri Lanka, Ấn Độ, Bangladesh, Somalia...Người nghèo bao giờ cũng ở trong nhoms có nguy cơ cao. Nước nghèo cũng vậy?

7. Tự nhiên này còn biết bao điều chúng ta chua hiểu hết, hiểm hoạ vẫn còn rình rập. Vậy thì thế giới này hãy tiếp tục cho sự khám phá, hiểu biết tự nhiên, để con người luôn được dự báo nhiều nhất có thể.

8. Mất mát, khổ đau. Thêm một lần nữa để con người biết e ngại trước mẹ thiên nhiên. Để trong khả năng của mình có thể, trong một phạm vi khác, con người có trách nhiệm hơn trong môi trường sống của mình, để xã hội này phát triển bền vững như ước vọng.

Đoàn Công Lê Huy

Tin vào trái tim mình

1. Mỗi con người là một tiểu vũ trụ, với vô số tế bào ngang với số lượng muôn trùng tinh tú trong vũ trụ bao la ngoài kia. Và thật không có gì lạ khi ta chẳng thể hiểu nổi chính ta. Và lại càng dễ hiểu khi bạn bè không dễ hiểu ta.

2. Vật lý vẫn là môn học bạn say mê nhất, và cũng là môn học bạn giỏi nhất. Với bạn, chỉ có điểm 10 hoàn hảo của môn học này mới có thể khiến bạn hài lòng. Nhưng bạn bè hiểu nhầm nỗi buồn của bạn khi nhận được một điểm 9 là sự kiêu ngạo. “Nghĩ gì, điểm 9 nhiều người mơ ước cũng chẳng được!”. Nhưng chỉ đơn giản là bạn khó tính với chính mình.

3. Một đứa bạn thi khối A cho rằng nó chẳng việc gì phải học Sử cho mệt đầu, và giải pháp dễ dàng nhất để tiếp tục được điểm cao là nhìn bài bạn. Bàn tay bạn khum lại che bài kiểm tra của mình bị nó phê là ích kỷ. “Cậu đâu có thiệt hại gì, có phải là thi Đại học đâu nào!”. Nhưng đơn giản là vì bạn mong muốn sự công bằng, và bạn không muốn có cảm giác mình bị lợi dụng.

4. Khi bạn bỗng nhận được lá thư làm quen của một cô bạn cùng khối, một cô bạn là tất cả cảm xúc chân thành đã dồn vào bức thư đầu tiên cô ấy viết gửi cho một cậu bạn trai không quen, đề nghị được làm bạn. Thẳng thắn và chân thành. Nhưng mấy chiến hữu nghịch ngợm đã xé toang ra đọc trước , lấy ra để trêu chọc cô ấy. Vậy mà khi chịu trận lôi đình của banh, chúng lại trách cứ “tình nghĩa anh em bao năm, sao lại giận bọn tớ chỉ vì một con bé chưa quen biết”. Nhưng bạn tin rằng mọi tình cảm đều cần được tôn trọng, dù đó là tình cảm của một người bạn mà bạn còn chưa rõ mặt, biết tên.

5. Cuộc sống là như vậy. Không hẳn là ngọt ngào, không phải toàn những chuyện vui. Chẳng thiết những phút giây lúc bạn bị hiểu nhầm, bị xa lánh, bị trách cứ. Những lời nói nhọn hoắt có khi khiến bạn nghi ngờ bản thân, thất vọng vì chính mình, có khi bạn muốn buông xuôi, quăng bỏ những điều tử tế mà bạn vẫn hằng ngày theo đuổi. Bạn tự hỏi liệu mình có cần sống tử tế không khi những người xung quanh chẳng hiểu cho, chĩa vào bạn những lời nói khiến tâm hồn bạn đau nhói... Nhưng hãy luôn tin vào trái tim mình, tin rằng bạn sinh ra để là một người tử tế, và trước sau, mọi người cũng sẽ nhận thấy sự chân thành bên trong bạn...

6. Và cũng hãy tin cả vào trái tim mọi người, rằng những lúc xung quanh bạn sinh ra cũng để sổng tốt lành. Những hiểu nhầm hôm nay chỉ là một cơn mưa xối xả, dù khiến bạn ướt mèm, nhưng là để sau đó mọi tình cảm sẽ tươi mới, thân mật và trong trẻo hơn. Cuộc sống sẽ chẳng thiếu những cơn mưa như thế, đủ để bạn vững vàng hơn, để ngỡ ngàng nhận ra trái tim mình bé nhỏ của mình chẳng hề yếu đuối. Và cũng để nhận ra rằng luôn có những trái tim đập cùng nhip tốt lành với trái tim của bạn.

Ngô Thị Phú Bình

1-6: Giấc mơ làm người trẻ con

1. Trẻ con không thèm giấc mơ con. Họ mơ về một đất nước Việt Nam trong mười năm tới đã có thể xây nhà dưới biển để cũng bạn bè sống dưới đại dương. Việt Nam có những bệnh di động trên mặt nước để chữa bệnh cho làng chài. Việt Nam có người máy giúp việc, người máy giúp đỡ người tàn tật. Việt Nam có nhiều xe bay và đường cao tốc. Em có thể đi chơi trên mây bằng xích lô. Em đi du lịch bằng phi thuyền và ngắm nhìn quê hương Việt Nam. Tất cả học sinh miền núi đều được học trong nhà cao tầng. Các bạn miền núi đi học bằng cáp treo. Mười năm sau em sẽ trở thành một bác sĩ khám bệnh không tính tiền. Em có thể đi chơi với người rôbốt... Đó là một số trong những bức tranh đoạt giải thưởng trong cuộc thi vẽ tranh ước mơ của em về Việt Nam trong mười năm tới do Ngân hàng Phát triển châu Á phối hợp với hội Mỹ thuật Việt Nam vừa tổ chức.

2. Sự lãng mạn nào cũng có dấu ấn hiện thực trong đó. Những giấc mơ của trẻ con cho dù bay bổng nhất cũng đều chưng cất từ trong bóng dáng cuộc sống mà đất nước, trong đó có các em, đang sống. Môi trường, nhà ở cho người thu nhấp thấp, phúc lợi cho người nghèo. Khủng hoảng giao thông. Vấn nạn chênh lệch mức sống giàu nghèo, miền xuôi, miền ngược. Không gian nghề nghiệp cho người đạp xích lô. Trì trệ trong y tế, giáo dục, xuống cấp tình nghĩa... Tất cả đã tác động vào suy tư và tình cảm, chưng cất nên những bức tranh đấy trách nhiệm công dân và tình người. Có thể nói đó chính là những giấc mơ không thoát ly , những bức tranh hiện thực, những giấc mơ hiện hữu. Những giấc mơ giục giã một nước Việt Nam phải phát triển!

3. Rồi một ngày ấu thơ không còn. Đoá hoa tường vi xưa giờ chỉ là chợt nhớ. Thời gian đi qua chia lìa tuổi nhỏ, như bàn tay ngắt hoa từ phố nọ, giờ đây đã quên vườn xưa. Mùa xuân đã đi qua bao giờ nên đời ta ngày càng hết mong điều mới lạ. Chính vì thế mà ta đã sống rất thờ ơ, vì lòng ta đã có đôi lần, rồi nhiều lần, khép cửa. Người lớn phải trở lại những giấc mơ mạnh mẽ lắm và quyết liệt lắm, cỡ như Đêm thấy ta là thác đổ, thì mới có thể giống trẻ thơ và vui như trẻ thơ thi bước chân về giữa chợ...

4. Người càng lớn giấc mơ càng nhỏ. Giấc mơ hẹp. Giấc mơ riêng, giấc mơ con. Có người lớn không muốn mịn bạch công bằng để dễ làm giàu bất chính. Có người lớn không muốn cải cách hành chính để giữ cửa quyền. Có người lớn không muốn cổ phần hoá để giữ nguyên bầu sữa bao cấp của nhà nước. Có người lớn chỉ muốn cơ chế độc quyền giá thuốc để bọp nặn người nghèo. Có người lớn thuộc diện trên bảo dướic không nghe, là những người lớn không mong muốn đổi mới phát triển để hưởng phúc lợi của sự bảo thủ...

5. Thì những người lớn kia ơi, xin hãy trở về với giấc mơ trẻ con, những giấc mơ giục giã và đầy trách nhiệm với đất nước và tự ái với đồng bào.
Nhưng, có lẽ giấc mơ trước hết của người lớn phải là giấc mơ thành người trẻ con để từ đó mới có thể mơ được những giấc mơ hoành tráng, những giấc mơ có phần lãng mạn nhưng là tất yếu để giục giã bao thế hệ dấn thân.

1-6 : Mơ thành người trẻ con, tại sao không?

Đoàn Công Lê Huy